Một trong những hướng đi được Tuyên Quang tập trung triển khai là phát triển rừng gỗ lớn, quản lý rừng bền vững và cấp chứng chỉ FSC, PEFC nhằm nâng cao giá trị gỗ rừng trồng, đáp ứng yêu cầu của thị trường, nhất là thị trường xuất khẩu. Qua đó, tỉnh từng bước hình thành các vùng nguyên liệu ổn định, tạo nền tảng phát triển chuỗi giá trị lâm nghiệp từ trồng, chăm sóc, khai thác đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Nâng giá trị từ rừng trồng
Xã Tân Mỹ là một trong những địa phương có nhiều hộ dân tham gia phát triển rừng theo tiêu chuẩn FSC. Gắn bó với nghề rừng nhiều năm, ông Vũ Xuân Tiến, thôn Hùng Cường, cho biết gia đình hiện chăm sóc hơn 3,3 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC. Theo ông Tiến, trồng rừng theo tiêu chuẩn FSC không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo hướng phát triển kinh tế ổn định, lâu dài.
Khi đến kỳ khai thác, mỗi ha rừng có thể cho thu nhập hơn 100 triệu đồng mỗi chu kỳ, cao hơn khoảng 5-10% so với rừng trồng thông thường. Đây là động lực để người dân tiếp tục đầu tư, nâng cao chất lượng rừng và thực hiện các yêu cầu về quản lý rừng bền vững.
Không chỉ người dân, các doanh nghiệp lâm nghiệp cũng đang chủ động xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn quốc tế. Theo ông Trần Xuân Quảng, Giám đốc Công ty Lâm nghiệp Yên Sơn, đơn vị hiện quản lý gần 2.000 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC. Việc hình thành vùng nguyên liệu đạt chuẩn giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường tiêu thụ, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các đối tác xuất khẩu.
Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có trên 96.582 ha rừng được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững, thuộc nhóm địa phương có diện tích rừng được cấp chứng chỉ FSC lớn trong cả nước. Theo đánh giá của ngành chuyên môn, mỗi ha rừng trồng theo tiêu chuẩn FSC/PEFC có thể mang lại thu nhập cao hơn từ 5-10% so với rừng thông thường; giá trị sản phẩm thu được bình quân từ 1 ha rừng FSC trong chu kỳ 7 năm đạt trên 100 triệu đồng.
Việc nâng cao giá trị rừng không chỉ dừng ở sản phẩm gỗ. Tuyên Quang đang từng bước khai thác các sản phẩm dưới tán rừng, tạo thêm sinh kế và đa dạng hóa nguồn thu cho người dân.
Tại xã Hồ Thầu, hơn 500 ha thảo quả được trồng dưới tán rừng, tập trung tại các thôn Chiến Thắng, Tân Minh, Trung Thành và Sơn Thành Thượng. Điều kiện khí hậu, độ ẩm và lớp che phủ tự nhiên phù hợp giúp cây thảo quả sinh trưởng, phát triển tốt, trở thành nguồn thu nhập quan trọng của nhiều hộ dân.
Tại xã Côn Lôn, mô hình trồng sa nhân dưới tán rừng ở thôn Phiêng Ten với diện tích khoảng 12 ha bước đầu mang lại hiệu quả. Cùng với thảo quả, sa nhân tím và một số cây dược liệu bản địa đang được các địa phương vùng cao phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, từng bước gắn vùng nguyên liệu với liên kết tiêu thụ và chế biến.
Tại xã Vị Xuyên, Hợp tác xã Dược liệu Sơn Ý liên kết với người dân phát triển vùng nguyên liệu một số loại dược liệu như bồ công anh, rau ngót rừng, khôi nhung tía, đẳng sâm bắc; đồng thời đầu tư chế biến thành trà thảo dược, bột dược liệu nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.
Thực tế cho thấy, phát triển kinh tế dưới tán rừng vừa góp phần khai thác hợp lý tiềm năng đất rừng, tăng thu nhập cho người dân, vừa tạo động lực để cộng đồng gắn bó với công tác bảo vệ rừng. Đây là một trong những hướng đi để Tuyên Quang chuyển từ mô hình kinh tế rừng đơn giá trị sang phát triển lâm nghiệp đa giá trị.
Hướng tới lâm nghiệp đa giá trị
Để phát huy lợi thế tài nguyên rừng và nâng cao giá trị kinh tế, Tuyên Quang xác định việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và huy động nguồn lực đầu tư có vai trò quan trọng. Nghị quyết số 90-NQ/TU ngày 12/5/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về phát triển lâm nghiệp bền vững, gắn với bảo đảm an sinh xã hội trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030 xác định phát triển lâm nghiệp bền vững là nhiệm vụ chiến lược lâu dài, trụ cột quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp của tỉnh.
Theo đó, tỉnh định hướng chuyển mạnh từ phát triển lâm nghiệp dựa vào khai thác lâm sản đơn thuần sang phát triển kinh tế lâm nghiệp đa giá trị; gắn phát triển sản xuất với bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái rừng, nâng cao thu nhập và bảo đảm an sinh xã hội.
Cụ thể hóa Nghị quyết số 90-NQ/TU, UBND tỉnh đã ban hành Đề án phát triển lâm nghiệp bền vững, tạo khuôn khổ để huy động, phân bổ nguồn lực, phát triển lâm nghiệp theo hướng hiện đại, đa giá trị; từng bước chuyển hóa tiềm năng, lợi thế về rừng thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.
Theo định hướng đến năm 2030, Tuyên Quang phấn đấu sản lượng gỗ rừng trồng khai thác bình quân đạt 1,5 triệu m3/năm; tốc độ tăng giá trị sản xuất lâm nghiệp bình quân đạt 8-10%/năm; giá trị thu được trên một ha rừng trồng sau một chu kỳ kinh doanh đạt từ 150 triệu đồng trở lên. Tỉnh duy trì tỷ lệ che phủ rừng trên 62%; tỷ lệ gỗ rừng trồng đưa vào chế biến sâu đạt trên 70%; kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ và lâm sản ngoài gỗ đạt khoảng 180-200 triệu USD/năm.
Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Mai Thị Hoàn, thời gian tới, tỉnh tiếp tục tập trung nâng cao năng suất, chất lượng rừng; khuyến khích phát triển rừng gỗ lớn, cây bản địa, cây đa mục đích; tăng cường quản lý rừng bền vững, cấp chứng chỉ rừng, mã số vùng trồng.
Cùng với đó, Tuyên Quang đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, theo dõi và truy xuất nguồn gốc lâm sản; nâng cao năng lực chế biến, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Tỉnh cũng chuẩn bị các điều kiện để tham gia thị trường tín chỉ các-bon phù hợp với lộ trình, định hướng của Trung ương.
Với định hướng phát triển rừng gỗ lớn, mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ, phát triển sản phẩm dưới tán rừng và tăng tỷ lệ chế biến sâu, Tuyên Quang từng bước hình thành nền kinh tế lâm nghiệp theo hướng đa giá trị. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên rừng mà còn góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh trên địa bàn./.
