Bộ Quốc phòng Israel ngày 14/10 thông báo thỏa thuận mua 12 trực thăng Apache do tập đoàn Boeing của Mỹ sản xuất. Các máy bay dự kiến được bàn giao vào đầu thập niên 2030. Israel chưa công bố giá trị hợp đồng, nhưng truyền thông nước này ước tính thương vụ trị giá khoảng một tỷ USD.
Thỏa thuận được công bố gần chín tháng sau khi chính phủ Mỹ phê duyệt khả năng bán tối đa 30 trực thăng Apache cho Không quân Israel (IAF), với tổng giá trị ước tính 3,8 tỷ USD. Tel Aviv hiện chưa thông báo kế hoạch mua 18 chiếc còn lại.
Israel tăng cường lực lượng trực thăng tấn công
Những trực thăng trong hợp đồng thuộc biến thể AH-64E, phiên bản mới nhất của dòng Apache. Theo Bộ Quốc phòng Israel, đây là bước đi quan trọng nhằm tăng cường năng lực tác chiến của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) trước nhiều mối đe dọa.
AH-64E được trang bị radar điều khiển hỏa lực AN/APG-78 Longbow, các hệ thống cảm biến tiên tiến và công nghệ kết nối giữa máy bay có người lái với phương tiện không người lái (UAV). Những trang bị này giúp phi công phát hiện, xác định và tấn công mục tiêu từ xa, kể cả trong điều kiện thời tiết bất lợi hoặc tầm nhìn hạn chế.
Trực thăng có thể sử dụng tên lửa không đối đất AGM-114 Hellfire II, tên lửa Spike NLOS của Israel, tên lửa không đối không Stinger, rocket Hydra và pháo tự động 30 mm. Tên lửa Spike NLOS có tầm bắn vượt 25 km, giúp Apache tấn công mục tiêu từ khoảng cách an toàn hơn.
Đáng chú ý, radar Longbow trên phiên bản mới có tầm phát hiện được nêu là tăng từ 8 km lên 16 km, đồng thời bổ sung khả năng tấn công mục tiêu trên biển. AH-64E cũng có thể điều khiển nhiều UAV, hỗ trợ trinh sát và xác định mục tiêu mà không cần trực thăng tiếp cận quá gần khu vực nguy hiểm.
Tuy nhiên, thương vụ diễn ra trong bối cảnh Israel từng cân nhắc thu hẹp lực lượng Apache vì chi phí bảo dưỡng cao và xu hướng chuyển sang chiến tranh bằng UAV. Theo các thông tin được công bố, Mỹ cũng đã gây sức ép để Israel sớm ký thỏa thuận, nếu không muốn Mỹ ưu tiên những khách hàng nước ngoài khác.
Cuộc tấn công ngày 7/10 làm thay đổi tính toán
Trước cuộc tấn công của Hamas năm 2023, Không quân Israel vận hành hai phi đội Apache, gồm phi đội 13 sử dụng AH-64D và phi đội 190 sử dụng AH-64A. Cả hai đóng tại căn cứ không quân Ramon, thuộc sa mạc Negev.
Đầu thập niên 2020, Bộ Tổng tham mưu Israel từng cân nhắc giải thể một trong hai phi đội, qua đó cắt giảm đáng kể lực lượng trực thăng tấn công. Một số máy bay đã hoạt động hơn 35 năm, khiến chi phí bảo dưỡng tăng cao. Sự phát triển của UAV cũng làm dấy lên câu hỏi về hiệu quả đầu tư vào trực thăng chiến đấu.
Tuy nhiên, cuộc tấn công bất ngờ của Hamas ngày 7/10/2023, cùng những hạn chế trong phản ứng ban đầu của Israel, đã buộc quân đội nước này đánh giá lại năng lực sẵn sàng chiến đấu.
Theo hãng tin JNS, đầu năm 2024, Không quân Israel xây dựng kế hoạch mở rộng lực lượng, trong đó có việc mua thêm hai phi đội trực thăng Apache. Việc phản ứng chậm trong những giờ đầu của cuộc tấn công và nhu cầu yểm trợ trực tiếp cho bộ binh trong các trận chiến tại Gaza cho thấy Israel cần nhiều trực thăng chiến đấu hơn.
Năm 2025, truyền thông Israel đưa tin không quân nước này triển khai kế hoạch mang tên Thunder nhằm chuẩn bị đối phó với nguy cơ các nhóm vũ trang tổ chức những cuộc xâm nhập quy mô lớn từ Gaza. Theo YnetNews, mức độ sẵn sàng đối với các tình huống đột nhập bất ngờ đã được nâng lên gấp 2,5 lần, bao gồm yêu cầu đối với trực thăng tấn công, trực thăng vận tải, UAV và tiêm kích.
Các quan chức quốc phòng Israel cho biết Apache đã phát huy vai trò trong ngày 7/10, giúp phát hiện các tay súng Hamas, nhanh chóng tấn công mục tiêu và hỗ trợ lực lượng mặt đất.
Một cựu quan chức cấp cao của Không quân Israel nói với nhật báo kinh tế Calcalist rằng trực thăng chiến đấu vẫn có ưu thế trong nhiều tình huống, bởi chỉ huy trên mặt đất có thể liên lạc trực tiếp với phi công để phối hợp các đòn tấn công chính xác. Khả năng phối hợp theo thời gian thực này khó được tái tạo đầy đủ bằng phương tiện điều khiển từ xa.
Apache vẫn có chỗ đứng trong thời đại UAV
Theo The Jerusalem Post, số lượng trực thăng hạn chế cùng nhu cầu luân phiên máy bay để tiếp nhiên liệu và nạp đạn đã gây áp lực lên hoạt động tác chiến của Israel trong các chiến dịch kéo dài. Kinh nghiệm này cho thấy nhu cầu sở hữu máy bay có tầm hoạt động xa hơn, tải trọng vũ khí lớn hơn và khả năng phối hợp tốt hơn với lực lượng mặt đất.
Dù vậy, việc đầu tư vào trực thăng tấn công vẫn gây tranh luận. Những phương tiện này có thể trở thành mục tiêu của UAV góc nhìn thứ nhất (FPV), tên lửa phòng không vác vai và các hệ thống phòng không tầm ngắn.
Theo The EurAsian Times, Air Marshal Anil Chopra, cựu sĩ quan Không quân Ấn Độ, nhận định trực thăng tấn công vẫn giữ vai trò riêng nhờ khả năng ẩn nấp sau địa hình, triển khai tên lửa nhanh và phối hợp trực tiếp với lực lượng mặt đất. Ông đánh giá Apache vẫn là một trong những nền tảng chống tăng trên không hiệu quả, đồng thời có thể đảm nhiệm nhiệm vụ đối phó UAV và trực thăng đối phương.
Nhu cầu mua Apache vẫn duy trì ở mức cao. Trong 5 năm qua, Ba Lan, Saudi Arabia, Ấn Độ và Morocco đã ký các hợp đồng mua tổng cộng hơn 150 trực thăng AH-64E mới.
Với Israel, quyết định mua thêm Apache phản ánh sự điều chỉnh trong tư duy quân sự sau những bài học tại Gaza. Thay vì tiếp tục thu hẹp lực lượng trực thăng có người lái, Tel Aviv lựa chọn tăng cường năng lực phối hợp giữa trực thăng chiến đấu và UAV để cải thiện khả năng phản ứng trước các cuộc tấn công bất ngờ.
