Công nghệ và tình báo Israel có thể giúp tăng cường năng lực đánh chặn, song các rào cản chính trị khiến khả năng hợp tác còn hạn chế.
Theo báo Israel Hayom, các cuộc tấn công của lực lượng Houthi nhằm vào Sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh trong các ngày 8, 10 và 11/10 đã khiến ít nhất 16 người thiệt mạng. Riêng vụ tấn công ngày 10/10 làm 12 người chết và 309 người bị thương. Ngày 13/10, một cuộc tấn công khác gây hư hại một tòa nhà hành chính tại trụ sở Saudi Aramco ở Dhahran. Dù lực lượng Saudi Arabia đánh chặn được nhiều tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV), một số vũ khí vẫn xuyên thủng hệ thống phòng thủ, bất chấp khoản đầu tư hàng tỷ USD của nước này.
Vì sao hệ thống phòng không Saudi Arabia gặp khó khăn?
Saudi Arabia đang vận hành các tổ hợp tên lửa phòng không Patriot do Mỹ sản xuất và hệ thống phòng thủ tên lửa tầm cao giai đoạn cuối (THAAD). Tổ hợp THAAD đầu tiên của nước này đi vào hoạt động từ tháng 7/2025. Tuy nhiên, các loại vũ khí của Houthi được thiết kế để khai thác những điểm yếu khác nhau trong mạng lưới phòng thủ. Tên lửa đạn đạo bay lên tầng cao khí quyển rồi lao xuống mục tiêu với tốc độ lớn; tên lửa hành trình bay thấp, có thể tránh bị radar phát hiện cho đến giai đoạn cuối; trong khi UAV thường nhỏ, bay chậm và có giá thành thấp hơn nhiều so với tên lửa đánh chặn.
Khi phải đối phó đồng thời với nhiều loại mục tiêu, lực lượng phòng thủ cần nhanh chóng xác định mối đe dọa, lựa chọn vũ khí đánh chặn phù hợp và ra quyết định trước khi đối phương tiếp cận mục tiêu.
Năng lực của Houthi đã được cải thiện trong những năm qua, với kho tên lửa và UAV được phát triển nhờ sự hỗ trợ của Iran. Theo các quan chức khu vực được hãng tin AP dẫn lời, các nhà điều tra cho rằng UAV có thể đã được phóng trước tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo trong đợt tấn công sân bay Riyadh gần đây. Nếu được xác nhận, chiến thuật này có thể nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng thủ bằng cách tạo ra nhiều mối đe dọa liên tiếp.
Saudi Arabia từng bộc lộ những điểm yếu tương tự trong vụ tấn công các cơ sở dầu mỏ Abqaiq và Khurais hồi tháng 9/2019. Các nhà nghiên cứu tại Viện Washington về Chính sách Cận Đông khi đó chỉ ra những khoảng trống trong vùng phủ radar và hạn chế trong phối hợp giữa các thành phần phòng thủ. Vũ khí được cho là tiếp cận từ phía Bắc, trong khi bố trí phòng thủ của Saudi Arabia chủ yếu hướng về các mối đe dọa từ phía Đông.
Tên lửa và UAV bay thấp có thể tận dụng địa hình, độ cong Trái Đất và giới hạn của từng cảm biến để tránh bị phát hiện. Vì vậy, các chuyên gia nhấn mạnh sự cần thiết phải cải thiện kết nối giữa radar, hệ thống chỉ huy và tên lửa đánh chặn, thay vì chỉ tăng số lượng tổ hợp tên lửa.
Diện tích rộng lớn cũng là thách thức đáng kể. Saudi Arabia có diện tích gần 2,15 triệu km², lớn gấp khoảng 78 lần tổng diện tích Israel và Bờ Tây. Các thành phố, sân bay, nhà máy lọc dầu, mỏ dầu, căn cứ quân sự và cảng biển nằm cách xa nhau, đòi hỏi hệ thống phòng thủ phải được triển khai trên phạm vi rộng.
Bên cạnh đó, chi phí đánh chặn rất cao. Một UAV giá rẻ có thể buộc lực lượng phòng thủ sử dụng tên lửa trị giá hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu USD. Theo các nguồn tin được báo Financial Times dẫn trong tuần này, Saudi Arabia đang gặp khó khăn do thiếu tên lửa đánh chặn và vẫn còn những khoảng trống trong vùng phủ radar. Ngay cả khi tên lửa bị đánh chặn, mảnh vỡ vẫn có thể gây thương vong. Ngày 13/10, mảnh vỡ từ các tên lửa hành trình bị đánh chặn đã làm 4 người bị thương và gây hư hại 15 ngôi nhà ở Riyadh, theo cơ quan phòng vệ dân sự Saudi Arabia.
Những công nghệ Israel có thể hỗ trợ
Israel phát triển nhiều hệ thống phòng không với khả năng đánh chặn mục tiêu ở các cự ly và độ cao khác nhau. Vòm Sắt (Iron Dome) được thiết kế ban đầu để đánh chặn rocket tầm ngắn. Các phiên bản nâng cấp có khả năng đối phó với UAV và tên lửa hành trình. Hệ thống này có thể bảo vệ từng cơ sở quan trọng của Saudi Arabia, nhưng phạm vi tác chiến hạn chế khiến nó không thể bao phủ phần lớn lãnh thổ rộng lớn của vương quốc.
Hệ thống David’s Sling, do Israel phối hợp với Mỹ phát triển, được thiết kế để đánh chặn tên lửa hành trình, một số loại tên lửa đạn đạo, máy bay và UAV. Trong khi đó, Arrow 2 và Arrow 3 chủ yếu nhằm đối phó tên lửa đạn đạo. Arrow 3 có khả năng đánh chặn các mục tiêu phù hợp bên ngoài khí quyển trước khi chúng lao xuống mặt đất. Israel đã sử dụng các hệ thống thuộc dòng Arrow để đối phó tên lửa phóng từ Iran và Yemen.
Hai hệ thống khác cũng có thể được cân nhắc là SPYDER của Rafael và Barak MX của Israel Aerospace Industries. SPYDER có khả năng đánh chặn máy bay, UAV và tên lửa hành trình; Barak MX sử dụng nhiều loại tên lửa đánh chặn để đối phó với máy bay, UAV, tên lửa hành trình và một số mối đe dọa đạn đạo. Các hệ thống này có thể bổ sung cho mạng lưới phòng thủ hiện có quanh các cơ sở dầu khí, sân bay hoặc căn cứ quân sự, nếu được tích hợp phù hợp với radar và hệ thống chỉ huy của Saudi Arabia.
Một hướng tiếp cận khác là Iron Beam (Tia sắt), hệ thống sử dụng laser công suất cao để tiêu diệt một số mục tiêu tầm ngắn. Israel bàn giao hệ thống tác chiến đầu tiên cho quân đội vào tháng 12/2025. Ưu điểm là chi phí mỗi lần sử dụng có thể thấp hơn nhiều so với phóng tên lửa đánh chặn để tiêu diệt UAV giá rẻ. Tuy nhiên, laser cần đường ngắm thông thoáng và hiệu quả có thể giảm do bụi, sương mù, mây hoặc khoảng cách. Vì vậy, công nghệ này không thể thay thế các hệ thống đánh chặn tầm xa trước tên lửa đạn đạo.
Khả năng hỗ trợ thực tế sẽ phụ thuộc vào loại mục tiêu cần bảo vệ, các mối đe dọa mà Saudi Arabia phải đối mặt và những hệ thống nước này đã sở hữu.
Kinh nghiệm hợp tác giữa Israel và UAE
Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) là ví dụ rõ nét nhất về việc một quốc gia Arab sử dụng công nghệ phòng không Israel. Sau các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào Abu Dhabi đầu năm 2022, một số nguồn tin quốc phòng cho biết UAE đã tiến gần tới thỏa thuận mua hệ thống SPYDER của Rafael. Truyền thông sau đó đưa tin hệ thống Barak do Israel sản xuất đã được triển khai tại UAE, dù chưa xác định cụ thể phiên bản.
Hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao theo Hiệp định Abraham năm 2020, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác quốc phòng. Ngày 12/5/2026, Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee công khai xác nhận Israel đã chuyển các tổ hợp Vòm Sắt cùng nhân sự sang UAE để hỗ trợ vận hành và bảo vệ nước này trước các cuộc tấn công của Iran.
Một số nguồn tin còn đề cập khả năng Israel cung cấp thêm thiết bị, công nghệ giám sát và thông tin tình báo thời gian thực. Tuy nhiên, không phải tất cả những thông tin này đều được xác nhận độc lập. Dù vậy, việc triển khai hệ thống Vòm Sắt và nhân sự cho thấy hợp tác quốc phòng Israel-UAE đã vượt ra ngoài hoạt động mua bán vũ khí thông thường.
Rào cản chính trị đối với Saudi Arabia
Khả năng chia sẻ tình báo giữa Israel và Saudi Arabia có thể dễ thực hiện hơn một thỏa thuận mua bán vũ khí. Thông tin về thời điểm phóng tên lửa và đường bay có thể được chuyển qua các kênh quân sự của Mỹ, giúp lực lượng Saudi Arabia có thêm thời gian chuẩn bị đánh chặn mà không cần triển khai hệ thống phóng hoặc nhân sự Israel trên lãnh thổ nước này.
Tháng 1/2026, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo thành lập một bộ phận phối hợp phòng không và phòng thủ tên lửa đa quốc gia tại căn cứ Al Udeid ở Qatar, nhằm cải thiện chia sẻ thông tin và phối hợp tác chiến giữa các đối tác khu vực.
Một số cơ quan truyền thông Israel đưa tin Saudi Arabia và Israel đã thảo luận về hỗ trợ tình báo thông qua CENTCOM. Tuy nhiên, hai chính phủ chưa công khai xác nhận những thông tin này, và chưa rõ liệu dữ liệu nào đã được chia sẻ.
Việc mua hệ thống phòng thủ Israel sẽ phức tạp hơn, do cần sự chấp thuận xuất khẩu của Israel, đào tạo nhân sự, bảo dưỡng, cung ứng linh kiện và tên lửa đánh chặn. Một số hệ thống còn cần Mỹ phê duyệt do Washington tham gia phát triển. Quan trọng hơn, Saudi Arabia nhiều lần khẳng định sẽ không bình thường hóa quan hệ với Israel nếu chưa thành lập một nhà nước Palestine độc lập, với Đông Jerusalem là thủ đô.
Hiện chưa có thỏa thuận công khai nào về việc Saudi Arabia mua hệ thống phòng thủ tên lửa Israel, cũng chưa có xác nhận chính thức rằng đàm phán về vấn đề này đang diễn ra.
Công nghệ Israel có giải quyết được vấn đề?
Các hệ thống Israel có thể tăng cường năng lực phòng thủ của Saudi Arabia, nhưng việc mua sắm và triển khai cần thời gian. Riyadh vẫn phải xây dựng mạng lưới radar, bố trí bệ phóng, đào tạo kíp vận hành và bảo đảm nguồn cung tên lửa đánh chặn, đồng thời tích hợp thiết bị mới với các hệ thống Patriot và THAAD hiện có.
Saudi Arabia cũng có thể tiếp tục dựa vào những đối tác quốc phòng lâu năm như Mỹ, Anh, Pháp, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan để tìm kiếm giải pháp ít nhạy cảm hơn về chính trị.
Trong ngắn hạn, cảnh báo sớm và chia sẻ tình báo có thể mang lại lợi ích trực tiếp hơn việc bổ sung các tổ hợp tên lửa mới. Thông tin chính xác và kịp thời sẽ giúp lực lượng phòng thủ hiện có phản ứng sớm hơn trước các đợt tấn công.
Về lâu dài, hợp tác phòng không giữa Israel và Saudi Arabia sẽ phụ thuộc không chỉ vào hiệu quả công nghệ mà còn vào những quyết định chính trị tại Riyadh, Tel Aviv và Washington. Trong khi chưa có bước đột phá, Saudi Arabia vẫn phải bảo vệ các đô thị và cơ sở chiến lược nằm cách xa nhau trước những đợt tấn công bằng tên lửa và UAV có thể đến từ nhiều hướng, với thời gian cảnh báo hạn chế.
