Từ “Lục tiểu long AI” đến hệ sinh thái công nghệ của Hàng Châu

AI bước ra khỏi phòng thí nghiệm

Tại ga đường sắt cao tốc Hàng Châu Tây, hành khách không còn phải chen chúc ngoài khu vực đón xe. Họ có thể ngồi trong phòng chờ có điều hòa, theo dõi màn hình điện tử và nhận thông báo khi phương tiện đến. Camera tích hợp AI nhận diện từng xe công nghệ, xác định vị trí đỗ và truyền thông tin theo thời gian thực tới hành khách.

Đây chỉ là một ứng dụng nhỏ, nhưng cho thấy cách Hàng Châu đang đưa AI vào những công việc rất cụ thể của đời sống đô thị. Theo Channel NewsAsia (CNA), AI tại thành phố này đang được triển khai trong nhiều lĩnh vực từ giao thông, logistics, sản xuất đến y tế, dịch vụ công và robot. Hàng Châu hiện có hơn 500 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực AI, trong đó nổi bật là nhóm sáu công ty thường được gọi là “Lục tiểu long AI”: DeepSeek, Deep Robotics, Game Science, Unitree Robotics, BrainCo và Manycore Tech.

Sự nổi tiếng của DeepSeek khiến Hàng Châu một lần nữa được chú ý trên bản đồ công nghệ Trung Quốc, nhưng câu chuyện của thành phố không chỉ nằm ở một công ty phát triển mô hình ngôn ngữ lớn. Sáu doanh nghiệp trong nhóm “Lục tiểu long” hoạt động ở nhiều lĩnh vực khác nhau, từ AI, robot, trò chơi điện tử, giao diện não - máy tính đến công nghệ 3D. Số liệu của tỉnh Chiết Giang cho thấy trong quý I/2026, doanh thu của các doanh nghiệp thuộc ngành AI cốt lõi tăng 27,2% so với cùng kỳ; sản lượng robot dịch vụ tăng 2,9 lần và robot công nghiệp tăng 44%.

Điều đáng chú ý vì thế không chỉ là Hàng Châu có những startup nổi tiếng, mà là các công nghệ này đang được đưa vào những lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế.

Tại Deep Robotics, robot bốn chân được phát triển cho các nhiệm vụ như tuần tra, kiểm tra hạ tầng, tìm kiếm cứu nạn và hoạt động tại những khu vực nguy hiểm. Một số mẫu được trang bị camera, cảm biến nhiệt và cảm biến khí để hỗ trợ kiểm tra đường hầm, trạm điện hoặc các môi trường mà con người khó tiếp cận.

Trong khi đó, các công ty khác phát triển robot phục vụ những công việc đời thường hơn. Một số robot có thể nhận biết môi trường xung quanh, xác định người và vật cản, tiếp nhận mệnh lệnh bằng ngôn ngữ tự nhiên rồi tự lựa chọn cách thực hiện nhiệm vụ. Điểm đáng chú ý nằm ở việc AI không còn chỉ là phần mềm chạy trên máy tính mà đang trở thành “bộ não” cho những thiết bị có khả năng tương tác với môi trường vật lý.

Từ đại học đến doanh nghiệp

Phía sau những sản phẩm này là một mạng lưới liên kết giữa trường đại học, doanh nghiệp và các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Đại học Chiết Giang là một mắt xích nổi bật. Ba trong số sáu doanh nghiệp thuộc nhóm “Lục tiểu long” - DeepSeek, Deep Robotics và Manycore Tech - có nhà sáng lập là cựu sinh viên của trường. Đại học này cũng hợp tác với doanh nghiệp trong nghiên cứu robot, đào tạo nhân lực và phát triển công nghệ. Deep Robotics cho biết công ty đã phối hợp với Đại học Chiết Giang thành lập một trung tâm nghiên cứu về robot thông minh, tập trung vào đào tạo nhân lực và các dự án nghiên cứu.

Mối liên kết này quan trọng bởi một trong những thách thức của công nghệ mới là khoảng cách giữa nghiên cứu và sản phẩm. Một công trình có thể tạo ra kết quả khoa học nhưng chưa chắc trở thành sản phẩm thương mại; ngược lại, doanh nghiệp có nhu cầu thị trường nhưng có thể thiếu nhân lực và năng lực nghiên cứu để phát triển công nghệ cốt lõi.

Mô hình tại Hàng Châu đang tìm cách rút ngắn khoảng cách đó bằng việc để trường đại học tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển công nghệ. Đại học không chỉ cung cấp nhân lực mà còn trở thành nơi doanh nghiệp tìm kiếm nghiên cứu, đối tác và các hướng phát triển sản phẩm.

Đây cũng là một trong những điểm đáng chú ý khi đặt câu chuyện Hàng Châu bên cạnh định hướng của Việt Nam.

Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng của phát triển đất nước, đồng thời chỉ ra yêu cầu thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và làm chủ công nghệ chiến lược. Nghị quyết cũng đặt vấn đề gắn nghiên cứu với ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả khoa học, công nghệ.

Nhìn từ Hàng Châu, câu chuyện này không chỉ nằm ở việc có bao nhiêu phòng thí nghiệm hay bao nhiêu doanh nghiệp công nghệ, mà còn ở khả năng nối các mắt xích đó thành một chuỗi tương đối liền mạch.

Chính sách đi cùng hệ sinh thái

Một yếu tố khác được CNA ghi nhận là vai trò của chính quyền địa phương trong việc tạo môi trường cho doanh nghiệp công nghệ phát triển. Chính quyền Hàng Châu không chỉ đưa ra các chương trình hỗ trợ mà còn chủ động hướng dẫn doanh nghiệp tiếp cận chính sách, trong đó có các chương trình liên quan đến nghiên cứu và phát triển.

Hàng Châu cũng đang tìm cách mở rộng nhóm doanh nghiệp công nghệ thay vì chỉ dựa vào sáu cái tên nổi tiếng. Thành phố đã triển khai chương trình “Runmiao”, nhằm phát hiện và hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ ở giai đoạn đầu. Các công cụ hỗ trợ được thiết kế khá đa dạng, gồm đầu tư vốn, tín dụng, trợ cấp, bảo lãnh và bảo hiểm. Mục tiêu được chính quyền địa phương nêu ra là tạo thêm một lớp doanh nghiệp công nghệ mới bên cạnh nhóm “Lục tiểu long”.

Cách tiếp cận này cho thấy hệ sinh thái công nghệ không được xây dựng chỉ bằng việc chờ một vài doanh nghiệp thành công. Khi một số startup đã tạo được tên tuổi, vấn đề tiếp theo là hình thành nguồn cung doanh nghiệp mới, duy trì dòng nhân lực và vốn, đồng thời tạo điều kiện để những công nghệ mới có thể tiếp tục được thử nghiệm.

Đây cũng là khía cạnh có thể liên hệ với quá trình triển khai Nghị quyết 57 tại Việt Nam. Nghị quyết không chỉ đặt mục tiêu phát triển một số công nghệ riêng lẻ mà hướng tới một hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với sự tham gia của Nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và nguồn nhân lực. Trong đó, việc hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nhân lực và tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo đều được xác định là những nhiệm vụ quan trọng.

Khi AI được đo bằng ứng dụng

Một trong những điểm thú vị trong câu chuyện Hàng Châu là AI không chỉ xuất hiện trong những sản phẩm được thiết kế dành riêng cho ngành công nghệ.

Tại một số cơ sở y tế, AI được sử dụng để phân tích hình ảnh, dữ liệu sinh học và thông tin liên quan đến y học cổ truyền. Trong công nghiệp, robot được đưa vào những công việc kiểm tra và vận hành mà trước đây cần con người trực tiếp thực hiện. Trong giao thông, AI được dùng để nhận diện phương tiện và điều phối thông tin. Những ứng dụng này khác nhau về công nghệ, nhưng cùng cho thấy một xu hướng: giá trị của AI ngày càng được thể hiện qua khả năng giải quyết những công việc cụ thể.

Với Việt Nam, đây cũng là một trong những vấn đề nổi lên trong quá trình triển khai Nghị quyết 57: làm thế nào để năng lực nghiên cứu, nguồn nhân lực công nghệ và nhu cầu của doanh nghiệp gặp nhau thường xuyên hơn, để kết quả nghiên cứu không dừng lại ở phòng thí nghiệm mà có thể trở thành sản phẩm và dịch vụ.

Trong cuộc đua AI, những doanh nghiệp nổi tiếng có thể tạo ra sự chú ý ban đầu. Nhưng để duy trì đà phát triển, phía sau họ vẫn cần trường đại học cung cấp nhân lực và nghiên cứu, doanh nghiệp đưa công nghệ vào thị trường, nguồn vốn cho các dự án mới và chính sách tạo không gian cho thử nghiệm. Chính sự kết nối giữa các mắt xích này mới quyết định khả năng biến một ý tưởng công nghệ thành sản phẩm và hoạt động kinh tế thực tế.