Với văn phong tinh tế, thuần Việt và cốt truyện đậm chất điện ảnh, sinh động cuốn hút, bộ tiểu thuyết gồm cuốn Thượng và Hạ, kể câu chuyện dài về cuộc đời một trong những bà hoàng lừng danh trong sử Việt, đó là bà Phạm Thị Hằng, chánh thất của hoàng đế Thiệu Trị, sau trở thành hoàng thái hậu Từ Dụ nổi tiếng hiền đức.
![Chú thích ảnh](https://media3.baotintuc.vn/images/3WWbmg1YWtKo6Z2P4iElR7oed6NnVQ3GNYyF1Yk0aZXWBRp3Q4VSZekDnstUFw6e/tu-du.jpg.avif "Hai cuốn "Thượng" và "Hạ" của bộ tiểu thuyết lịch sử Từ Dụ Thái hậu. Ảnh: PNPH")
Thời gian của tác phẩm trải dài 30 năm, qua 3 triều vua Nguyễn: Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị; từ lúc cô thiếu nữ 13 tuổi Phạm Thị Hằng theo cha từ vùng đất phương Nam trù phú về kinh đô, chịu bao thăng trầm dâu bể rồi trở thành người đứng đầu hậu cung nhà Nguyễn. Giữa nơi cung cấm xa hoa đầy bí hiểm, mối tình của Phạm tiểu thư và hoàng trưởng tử Miên Tông (vua Thiệu Trị sau này), nổi lên trong trẻo, lãng mạn và chung thủy, dẫu gặp không ít trắc trở. Bên cạnh đó còn có bóng dáng thầm lặng mà trung thành trước sau như nhất của Trương Đăng Quế, đệ nhất công thần nhà Nguyễn, người mang mối ẩn tình với Phạm tiểu thư bao năm (mối tình này đã trở thành một "đại nghi án" gây tranh cãi của triều Nguyễn).
Bên cạnh trục chính với các nhân vật trung tâm, tác phẩm còn xoay quanh các mối quan hệ quân thần, huynh đệ, cả những phức tạp trong hoàng thất, khi quyền lực luôn luôn bị nhòm ngó tranh giành và không từ thủ đoạn nào để thoán đoạt.
Chính trường nhà Nguyễn, từ thời Gia Long khởi lập đến lúc vua Tự Đức lên ngôi, được tái hiện sinh động với các nhân vật lịch sử được khắc họa rất sắc nét, và các sự kiện lịch sử hiện ra chân thực dù vẫn nằm trong dụng ý sáng tạo của nhà văn.
