Theo chuyên trang quân sự TWZ, Bộ Quốc phòng Nga vừa công bố đoạn video ghi lại cảnh một trực thăng tấn công Mi-28NM Havoc phóng tên lửa hành trình cỡ nhỏ, chi phí thấp, trong một chiến dịch tác chiến được cho là diễn ra tại Ukraine. Đây là bằng chứng chính thức rõ ràng nhất cho đến nay cho thấy Nga đang thử nghiệm sử dụng một nền tảng phóng mới, không truyền thống, dành cho dòng vũ khí tấn công tầm xa tương đối rẻ tiền đang được phát triển.
Trong video, một tên lửa được phóng từ giá treo bên dưới cánh phụ bên trái của trực thăng. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, chiếc Mi-28NM trở về với một tên lửa chưa được phóng vẫn treo dưới cánh phụ bên phải.
Bộ Quốc phòng Nga không công bố thời gian, địa điểm cụ thể hoặc thông tin về mục tiêu bị tấn công. Cơ quan này cũng không xác định loại tên lửa được sử dụng. Vũ khí trong video có thể là S8000 Banderol hoặc Dan-T, hai loại tên lửa do Nga phát triển có quan hệ công nghệ gần gũi và hình dáng bên ngoài rất giống nhau.
Những hình ảnh này không hoàn toàn bất ngờ. Đầu năm nay, các bức ảnh chụp một chiếc Mi-28NM đỗ trên mặt đất, mang theo loại tên lửa có vẻ tương tự, đã bắt đầu xuất hiện.
Tháng 8, Ukraine cũng xuất hiện những thông tin chưa được xác nhận cho rằng Nga đang sử dụng trực thăng này làm nền tảng phóng tên lửa Banderol, trong đó có việc phóng tên lửa từ khu vực Biển Azov nhằm vào các mục tiêu quanh Odesa.
Hai loại tên lửa hành trình mới của Nga
Tên lửa Banderol do công ty Kronstadt của Nga phát triển, lần đầu được Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine (GUR) công bố thông tin chi tiết vào mùa xuân năm 2025.
Theo GUR, tên lửa dài khoảng 5 m, sử dụng cánh có thể bung ra sau khi phóng và được trang bị một động cơ phản lực turbojet cỡ nhỏ. Tên lửa được cho là có tốc độ khoảng 500 km/h, tầm bắn tối đa khoảng 500 km và mang đầu đạn nặng khoảng 50 kg.
Phân tích của GUR cũng cung cấp thông tin chi tiết về những linh kiện nước ngoài được phát hiện trong tên lửa. Quá trình sản xuất có sự tham gia của khoảng 30 công ty, cung cấp hơn 20 linh kiện quan trọng, chưa kể những bộ phận khác có thể chưa được xác định.
Trong số các linh kiện được cho là sử dụng có động cơ phản lực thương mại SW800Pro của Trung Quốc và ăng-ten kỹ thuật số Kometa do Nga sản xuất, phục vụ dẫn đường vệ tinh. Loại vũ khí này còn sử dụng nhiều linh kiện có nguồn gốc từ các nhà sản xuất nước ngoài, bao gồm cả Mỹ.
Loại tên lửa còn lại có thể xuất hiện trong video là Dan-T, được cho là phát triển từ UAV mục tiêu Dan-M nhưng được bổ sung đầu đạn nặng khoảng 136 kg.
Dan-T cũng được cho là có tầm bắn khoảng 500 km, trong khi chi phí sản xuất thấp hơn Banderol khoảng 35%.
Banderol lần đầu được công chúng biết đến thông qua các báo cáo tình báo Ukraine, nhưng sau đó Moskva cũng bắt đầu chính thức thừa nhận sự tồn tại của loại vũ khí này.
Tháng 7/2026, truyền hình nhà nước Nga phát hình ảnh tên lửa Banderol treo dưới cánh UAV Orion của Kronstadt. Đây là lần đầu tiên vũ khí này được giới thiệu chính thức, dù phần lớn hình ảnh vẫn bị che khuất.
Các báo cáo từ Ukraine cho thấy Banderol đã được sử dụng trong thực chiến. Từ giữa tháng 5 đến giữa tháng 7, Không quân Ukraine ghi nhận 16 cuộc tấn công có sử dụng Banderol. Riêng ngày 16/7, lực lượng này thông báo Nga đã phóng 5 tên lửa Banderol trong một đợt tập kích.
Cũng có những dấu hiệu cho thấy Dan-T cuối cùng có thể trở thành loại vũ khí được Nga mua sắm với số lượng lớn hơn.
Theo các nguồn tin Ukraine, Lực lượng Hàng không Vũ trụ Nga có thể đã quyết định tập trung mua sắm Dan-T, với kế hoạch trang bị hàng chục nghìn tên lửa.
Không giống Banderol, Dan-T còn được cho là thiết kế để phóng từ máy bay chiến đấu và các bệ phóng mặt đất.
Tháng 9 vừa qua, Nga đã giới thiệu Dan-T để xuất khẩu tại Triển lãm Hàng không Quốc tế El Alamein ở Ai Cập.
Vì sao Nga sử dụng trực thăng để phóng tên lửa hành trình?
Việc sử dụng trực thăng làm nền tảng phóng loại vũ khí này là điều đặc biệt khác thường.
Một nền tảng bay tương đối chậm và ở độ cao thấp như Mi-28 dễ bị hệ thống phòng không đối phương tấn công hơn nhiều so với máy bay chiến đấu cánh cố định.
Tuy nhiên, tầm bắn được công bố của Banderol và Dan-T cho phép trực thăng phóng tên lửa từ khoảng cách rất xa mục tiêu, thậm chí từ bên kia biên giới trong khi vẫn hoạt động trong không phận Nga.
Để so sánh, tên lửa Kh-38 (hoặc LMUR), vốn được xem là vũ khí có tầm bắn xa nhất trước đây của Mi-28, chỉ có tầm bắn tối đa hơn 14 km.
Trong nhiều tháng qua, Nga đã tìm cách mở rộng kho vũ khí có khả năng tấn công các mục tiêu Ukraine từ khoảng cách an toàn.
Những tổn thất ngày càng lớn của máy bay chiến thuật Nga trước hệ thống phòng không mặt đất Ukraine cho thấy nhu cầu cấp thiết phải có các loại vũ khí có thể tấn công chính xác mục tiêu ở tiền tuyến và sâu trong hậu phương mà không khiến những máy bay đắt tiền phải đối mặt với rủi ro quá lớn.
Đáng chú ý nhất là việc Nga đưa vào sử dụng UMPK, một loại bom lượn có điều khiển tương đối đơn giản, đã gây nhiều khó khăn cho hệ thống phòng không Ukraine kể từ khi xuất hiện vào khoảng đầu năm 2023.
Sau dòng UMPK, Nga tiếp tục phát triển những loại bom lượn có cánh và hệ thống dẫn đường chính xác tinh vi hơn.
Tuy nhiên, các loại bom này không có động cơ.
Trong khi đó, động cơ phản lực turbojet cỡ nhỏ trên Banderol và Dan-T đưa chúng vào nhóm tên lửa hành trình. Nếu thông số được công bố là chính xác, tầm bắn lên tới 500 km của chúng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Đổi lại, các tên lửa này phải chấp nhận đầu đạn nhỏ hơn, nhất là khi so sánh với những tên lửa hành trình cỡ lớn của Nga.
Hệ thống dẫn đường và khả năng chống tác chiến điện tử cũng là những yếu tố quan trọng.
Sự kết hợp giữa hệ thống dẫn đường quán tính và dẫn đường vệ tinh có khả năng chống gây nhiễu có thể giúp tên lửa duy trì hoạt động trước các biện pháp gây nhiễu điện tử mà Ukraine đang ngày càng sử dụng rộng rãi.
Dẫn đường vệ tinh còn giúp hiệu chỉnh sai số tích lũy của hệ thống dẫn đường quán tính, yếu tố đặc biệt quan trọng khi tên lửa phải bay trên quãng đường dài.
Về bản chất, Banderol và Dan-T mang lại cho Nga một lựa chọn bổ sung có chi phí thấp hơn, có khả năng sản xuất với số lượng lớn hơn so với các tên lửa hành trình tinh vi và đắt tiền hiện có.
TWZ từng nhận định rằng: "Banderol đặc biệt đáng chú ý xét trên phương diện kinh tế của cuộc xung đột Ukraine. Các lực lượng Nga ngày càng sử dụng kết hợp UAV tấn công một chiều tương đối rẻ tiền với tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo đắt tiền hơn. UAV có thể được sản xuất với số lượng lớn để gây khó khăn cho hoạt động phòng không, trong khi các tên lửa có năng lực cao hơn mang lại ưu thế về tốc độ, tầm bắn, tải trọng hoặc khả năng xuyên thủng phòng thủ. Một loại vũ khí cỡ nhỏ sử dụng động cơ turbojet như Banderol tạo thêm một lựa chọn nằm giữa các nhóm vũ khí này".
Khả năng phóng những vũ khí này từ các nền tảng không truyền thống, bao gồm UAV, trực thăng tấn công và có thể cả hệ thống phóng mặt đất, sẽ giúp Nga linh hoạt hơn trong cách triển khai.
Các phi đội máy bay ném bom và máy bay chiến thuật cánh cố định có thể tập trung vào nhiệm vụ chính và sử dụng những loại vũ khí đã được trang bị, trong khi các nền tảng khác đảm nhận một phần nhiệm vụ tấn công tầm xa.
Đối với Mi-28NM, khả năng sử dụng tên lửa hành trình tầm xa có thể mang lại vai trò tác chiến bổ sung hữu ích, đặc biệt sau khi lực lượng trực thăng này chịu tổn thất nặng nề trong chiến tranh Ukraine.
Theo nhóm theo dõi nguồn mở Oryx, Nga đã mất 21 trực thăng Mi-28 kể từ khi phát động chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine cách đây bốn năm.
Con số thực tế có thể cao hơn, bởi Oryx chỉ thống kê những tổn thất có thể xác minh bằng hình ảnh.
Khi bắt đầu cuộc chiến, Nga sở hữu khoảng 110 trực thăng Mi-28 thuộc mọi phiên bản.
Những loại trực thăng chiến đấu khác của Nga thậm chí còn chịu tổn thất lớn hơn, phản ánh mức độ nguy hiểm mà máy bay cánh quay phải đối mặt khi hoạt động gần tiền tuyến.
Mỹ cũng phát triển tên lửa tầm xa cho trực thăng tấn công
Nga không phải quốc gia duy nhất nghiên cứu ý tưởng sử dụng trực thăng làm nền tảng phóng vũ khí tấn công tầm xa.
Thủy quân lục chiến Mỹ đang phát triển năng lực tấn công tầm xa mới cho trực thăng AH-1Z Viper, thông qua dòng vũ khí phóng mô-đun Red Wolf do L3Harris phát triển.
Loại vũ khí này đã được phóng thử từ trực thăng AH-1Z và đang được phát triển trong khuôn khổ chương trình Tên lửa Tấn công Tầm xa (LRAM) của Thủy quân lục chiến Mỹ, với tầm bắn được cho là lên tới vài trăm kilômét.
Ngoài nhiệm vụ tấn công bằng hỏa lực, Red Wolf còn có thể được cấu hình để thực hiện những nhiệm vụ khác như chuyển tiếp thông tin liên lạc và tác chiến điện tử. Loại vũ khí này cũng đã được đề xuất trang bị cho trực thăng và máy bay cánh xoay nghiêng của Lục quân Mỹ.
Những nỗ lực trên phản ánh xu hướng rộng hơn nhằm trang bị cho máy bay cánh quay khả năng thực hiện các đòn tấn công chính xác ở khoảng cách vượt xa tầm bắn của vũ khí truyền thống.
Đồng thời, chúng cũng đặt ra câu hỏi về ranh giới ngày càng khó phân định giữa tên lửa hành trình, UAV và các loại phương tiện mang tải trọng được phóng từ nền tảng khác.
Đối với Điện Kremlin, sức hấp dẫn của những loại vũ khí này không chỉ nằm ở chi phí tương đối thấp mà còn ở khả năng triển khai trên nhiều nền tảng phóng khác nhau, qua đó khiến Ukraine gặp thêm khó khăn trong việc đối phó với các cuộc tấn công từ Nga.
