Đầu năm 2026, trào lưu nhờ trí tuệ nhân tạo (AI) phác họa chân dung hoạt hình dựa trên công việc, cuộc sống đang "phủ sóng" các nền tảng mạng xã hội như Instagram, TikTok và LinkedIn. Dù mang lại trải nghiệm mới mẻ, các chuyên gia an ninh mạng cảnh báo trào lưu này có thể làm rò rỉ thông tin riêng tư, tạo điều kiện cho tội phạm mạng lừa đảo nhắm mục tiêu.
Theo công ty bảo mật toàn cầu Kaspersky, để tạo ra những bức ảnh bám sát thực tế, người dùng đã vô tình cho phép công cụ AI khai thác toàn bộ dữ liệu hồ sơ cá nhân. Câu lệnh phổ biến kiểu "hãy tạo ảnh hoạt hình về tôi và công việc dựa trên tất cả những gì bạn biết" đã kích hoạt AI tự động tổng hợp hàng loạt thông tin như tên công ty, chức danh, nơi ở, sở thích và cả các chi tiết gia đình.
Những dữ liệu này trở thành mảnh ghép hoàn hảo để phác họa một hồ sơ số chi tiết. Khi thói quen, các mối quan hệ và trách nhiệm công việc bị phơi bày, tội phạm mạng có nguồn tài nguyên phong phú để dàn dựng những kịch bản lừa đảo tinh vi, tấn công có chủ đích. Một email lừa đảo, nếu chứa đúng tên sếp, đúng dự án đang tham gia hoặc nhắc tới người thân, sẽ dễ khiến nạn nhân mất cảnh giác.
Mối đe dọa này đặc biệt đáng chú ý tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC). Theo Kaspersky, 78% nhân sự tại khu vực sử dụng AI hằng tuần, cao hơn mức trung bình toàn cầu 72%. Tuy nhiên, mức độ hiểu biết nền tảng về an toàn công nghệ chưa theo kịp tốc độ ứng dụng, khiến nguy cơ bị thao túng tâm lý và lừa đảo qua mạng (phishing) gia tăng.
Không chỉ dừng ở hình ảnh thành phẩm, dữ liệu người dùng có thể còn được lưu trữ dưới nhiều dạng khác nhau. Tùy chính sách quyền riêng tư của từng nền tảng, nhà cung cấp dịch vụ có thể lưu ảnh gốc, nội dung câu lệnh, lịch sử tương tác, địa chỉ IP, thông tin thiết bị. Một phần dữ liệu này có thể được giữ lại để vận hành, cải thiện hoặc huấn luyện mô hình AI. Điều đó đồng nghĩa dữ liệu không biến mất ngay sau khi bức ảnh được tạo ra.
Ông Adrian Hia, Giám đốc Điều hành khu vực APAC của Kaspersky nhận định: “Trào lưu tạo chân dung biếm họa tưởng như vô hại, nhưng thực chất là bản “tóm tắt tự nguyện” cung cấp thông tin cho tội phạm mạng. Người dùng đang vô tình “dâng” cho kẻ xấu bộ tài liệu chi tiết để chuẩn bị cho các cuộc tấn công lừa đảo”.
Theo ông Adrian Hia, những "chân dung số" này cung cấp đủ ngữ cảnh để kẻ lừa đảo biến một email rập khuôn thành một kịch bản cá nhân hóa, có độ thuyết phục cao và đủ sức vượt qua hàng rào phòng thủ của những người dùng thận trọng nhất.
Để giảm thiểu rủi ro, Kaspersky khuyến nghị người dùng hạn chế nhập thông tin định danh cá nhân trong câu lệnh như họ tên đầy đủ, chức danh, tên công ty, địa chỉ, lịch trình. Không nên tải lên hình ảnh có logo doanh nghiệp, thẻ nhân viên, tài liệu, biển số xe hoặc yếu tố nhận diện địa điểm.
Người dùng cũng được khuyến cáo không chia sẻ thông tin hoặc hình ảnh trẻ vị thành niên, không tiết lộ chi tiết gia đình có thể bị lợi dụng cho các kịch bản lừa đảo dựa trên yếu tố cảm xúc. Đồng thời, cần đọc kỹ chính sách quyền riêng tư của nền tảng, đặc biệt các điều khoản liên quan đến lưu trữ và sử dụng dữ liệu cho mục đích huấn luyện AI.
Trong bối cảnh AI ngày càng phổ biến, sự tiện lợi và sáng tạo cần đi kèm nhận thức bảo mật. Một bức ảnh giải trí có thể chỉ mất vài phút để tạo ra, nhưng dữ liệu cá nhân phía sau có thể tồn tại lâu dài trên môi trường số nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
