Tại hội thảo, ông Lê Ngọc Linh - Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh cho biết, sau hợp nhất, Thành phố có diện tích 6.778 km2, đặc điểm địa hình và thủy văn đa dạng, với 23 lưu vực thoát nước chính. Bên cạnh đó, một số quy hoạch trước đây không còn phù hợp với thực tế; hệ thống kênh, cống, trạm bơm chưa đồng bộ, không gian dành cho nước và khả năng trữ nước còn hạn chế.
Giai đoạn 2026 - 2030, Thành phố dự kiến triển khai, hoàn thành 87 dự án với tổng vốn khoảng 140.000 tỷ đồng, hướng tới giải quyết cơ bản 50 vị trí ngập. Trong đó, khu vực Thành phố Hồ Chí Minh trước đây có 34 vị trí, Bình Dương 9 vị trí và Bà Rịa - Vũng Tàu 7 vị trí.
Trước những tác động ngày càng rõ của mưa cực đoan, triều cường, nước biển dâng, sụt lún và quá trình đô thị hóa, Thành phố cần chuyển từ cách tiếp cận xử lý từng điểm ngập sang quản lý tổng hợp theo lưu vực. Các giải pháp chống ngập cần được tính toán đồng bộ với quy hoạch đô thị, không gian trữ nước và khả năng điều tiết của toàn hệ thống.
TP. Hồ Chí Minh định hướng kết hợp hạ tầng thoát nước truyền thống với hạ tầng xanh, hồ điều tiết, không gian trữ nước và các giải pháp dựa vào thiên nhiên (NbS); đồng thời tăng cường ứng dụng dữ liệu số, công nghệ dự báo, cảnh báo và hệ thống điều hành hiện đại.
Về thu gom, xử lý nước thải, đến năm 2030, Thành phố đặt mục tiêu tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom đạt từ 80% trở lên và tỷ lệ được xử lý đạt quy chuẩn từ 40-45%. Hiện tỷ lệ thu gom mới khoảng 52%, trong khi tỷ lệ nước thải được xử lý đạt quy chuẩn khoảng 19,5%.
Ông Lê Ngọc Linh cho rằng khoảng cách giữa mục tiêu và thực tế còn lớn; điểm nghẽn không chỉ nằm ở công suất các nhà máy xử lý mà còn ở toàn bộ chuỗi thu gom, gồm mạng lưới cống, tuyến cống bao, trạm bơm, đấu nối và tuyến truyền tải. Do đó, Thành phố cần ưu tiên hoàn thiện mạng lưới thu gom để phát huy công suất các nhà máy hiện có.
Việc đầu tư hệ thống thu gom nước thải cũng cần được lồng ghép với các dự án cải tạo đường, hẻm, chỉnh trang đô thị và chống ngập, hạn chế tình trạng phải đào đường nhiều lần. Các dự án mới cần đồng bộ giữa đầu tư, xây dựng và vận hành nhà máy xử lý với mạng lưới thu gom; đồng thời huy động nguồn lực xã hội, trong đó có hình thức PPP.
Chia sẻ kinh nghiệm của Hà Lan, bà Raissa Marteaux - Tổng Lãnh sự Vương quốc Hà Lan tại TP. Hồ Chí Minh cho biết, Hà Lan từng có thời gian dài tìm cách “chống lại nước”, nhưng sau đó chuyển sang tư duy “sống cùng dòng sông”. Thực tế, quản lý nước cần được xem là một phần của chiến lược phát triển và quy hoạch đô thị, thay vì chỉ được xử lý sau khi các vấn đề phát sinh.
Kinh nghiệm “Room for the River” của Hà Lan hướng tới tạo thêm không gian cho nước, làm chậm dòng chảy, tăng khả năng lưu trữ và hấp thụ nước, kết hợp hạ tầng xám với hạ tầng xanh - xanh dương và các giải pháp dựa vào thiên nhiên.
TS. Hoàng Quang Huy, chuyên gia của Công ty Tư vấn kỹ thuật Haskoning (Hà Lan) về quản lý rủi ro ngập lụt cho rằng, TP. Hồ Chí Minh đang chịu tác động tổng hợp của địa hình thấp, đô thị hóa nhanh, hệ thống thoát nước cũ và chưa hoàn chỉnh, mưa lớn kết hợp triều cường, biến đổi khí hậu và sụt lún.
Chuyên gia cũng đề xuất chuyển từ tư duy “thoát nước nhanh” sang quản lý rủi ro ngập lụt tích hợp (IFRM), trong đó kết hợp các giải pháp bảo vệ, thích ứng và giảm thiểu thiệt hại. Mô hình “thành phố bọt biển” với phương châm “Trì hoãn - Lưu trữ - Tiêu thoát” được giới thiệu nhằm giảm áp lực lên hệ thống thoát nước trong các trận mưa lớn.
Tại hội thảo, các chuyên gia cũng giới thiệu một số giải pháp công nghệ trong thu gom và xử lý nước thải. Ông Phạm Văn Thắng, chuyên gia của Haskoning về công nghệ xử lý nước, trình bày về công nghệ Bùn hạt Hiếu khí (AGS), có ưu điểm về khả năng lắng nhanh, góp phần giảm diện tích công trình và chi phí vận hành.
Ông Rob Brouwer, Giám đốc dự án quốc tế, Khối Nước và Hàng hải của Haskoning (Hà Lan) giới thiệu kinh nghiệm từ Dự án Vệ sinh Môi trường TP. Hồ Chí Minh - giai đoạn 2 (HCMES2), trong đó có hệ thống thu gom nước thải tại thành phố Thủ Đức, tuyến cống bao dài 8 km và Nhà máy xử lý nước thải Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Nhà máy có công suất giai đoạn 1 khoảng 480.000 m3/ngày.
Hội thảo là dịp để các cơ quan quản lý, chuyên gia và doanh nghiệp trao đổi kinh nghiệm quốc tế, thảo luận giải pháp phù hợp với điều kiện TP. Hồ Chí Minh, hướng tới nâng cao khả năng chống chịu ngập và từng bước hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý, tái sử dụng nước thải đô thị.
