Đánh thức những câu chuyện di sản
Một chiếc lu, chiếc khạp hay con heo đất từng quen thuộc trong nhiều gia đình có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành trình tìm hiểu nghề gốm. Đây chính là điểm nhấn được các công ty du lịch xây dựng tour nhằm tạo sự tò mò, hứng khởi khi du khách được khéo léo dẫn dắt nét văn hoá di sản đặc trưng vùng miền chỉ bằng những vật dụng bé nhỏ nhưng mở ra một "chân trời mới".
Hiện các công ty du lịch tại TP Hồ Chí Minh đang nỗ lực đưa các làng gốm vào các hành trình văn hoá, góp phần mở rộng không gian khám phá của TP Hồ Chí Minh sau sắp xếp địa giới. Theo các công ty du lịch, làng gồm Lái Thiêu, Tân Phước Khánh, Chánh Nghĩa tại Bình Dương trước đây vẫn là nơi còn lưu giữ những kỹ thuật chế tác được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Đến đây, du khách có thể quan sát người thợ tạo hình, nung đất để hiểu cách làm ra những vật dụng quen thuộc và nét riêng của nghề gốm địa phương. Qua lời kể và sự hướng dẫn của người thợ, khách hiểu thêm quy trình làm ra những vật dụng quen thuộc, đồng thời tìm hiểu đời sống của cộng đồng đã gắn bó với nghề qua nhiều thế hệ.
Trong số các cơ sở làng gốm Lái Thiêu, cơ sở gốm của ông Bùi Văn Hải, Giám đốc Công ty TNHH Gốm sứ Nam Long gần như giữ nguyên phương thức sản xuất thủ công, trong đó có kỹ thuật nung truyền thống. Cơ sở tập trung phục dựng lò rồng, sản xuất gạch, ngói mang hoa văn hoa sen, hoa cúc thời Lý, Trần và gạch xây không trát phục vụ kiến trúc cổ.
Theo ông Hải, sản phẩm của cơ sở đã được sử dụng tại một số công trình phục dựng như lăng mộ Thái hậu Từ Dũ ở Huế, đường làng Cổ Loa tại Hà Nội. Ông mong sản phẩm và câu chuyện của người làm gốm được nhiều du khách biết đến hơn. Với du lịch, mong muốn ấy cũng gợi mở cách đưa kỹ thuật truyền thống đến gần công chúng, tạo thêm cơ hội tiêu thụ và tiếp nối nghề.
Nếu gốm làng gốm Bình Dương dẫn du khách tìm hiểu các nét văn hoá trong nghệ thuật sáng tạo gốm thì hành trình tại phường Tân Bình mở ra câu chuyện giao thoa văn hóa trong quá trình hình thành đô thị. Địa phương này cũng vừa công bố hai sản phẩm “Hành trình di sản Tân Bình” và “Một ngày khám phá Tân Bình”, theo mô hình trải nghiệm gắn với giáo dục truyền thống, di sản và văn hóa.
Theo đó, các điểm đến nổi bật như Miếu Tân Kỳ, miếu Ông Bổn là những điểm nhấn của câu chuyện văn hóa Việt – Hoa trên vùng đất Tân Sơn Nhì. Hành trình du lịch khám phá các di sản văn hoá còn kết nối đền Sơn Cang, các chùa Phật Đà, Kim Giác, Thiên Quang với ẩm thực Bàu Cát, chợ Hoàng Hoa Thám và chợ Bà Quẹo. Du khách vì thế mà có thể tiếp cận cả kiến trúc, tín ngưỡng lẫn nhịp sống thương mại của cư dân tại phường Tân Bình, TP Hồ Chí Minh.
Ông Nguyễn Văn Minh, Phó Chủ tịch UBND phường Tân Bình, cho biết địa phương lưu giữ nhiều công trình kiến trúc, không gian tín ngưỡng và ký ức của các thế hệ cư dân. Phường mong mỗi chuyến tham quan trở thành dịp học tập, bồi đắp tình yêu quê hương, nhất là với người trẻ. Để sản phẩm phát triển lâu dài, địa phương cần được hỗ trợ đào tạo kỹ năng thuyết minh, quảng bá và kết nối doanh nghiệp lữ hành.
Tại phường Xuân Hòa, tour “Xuân Hòa – Bước chân qua miền ký ức” lại giúp du khách kết nối kiến trúc trăm năm, nghề sơn mài và du lịch đường thủy. Theo đó, khi tham quan tour du lịch này, du khách sẽ ghép khoảng 10 không gian như Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh, Nhà Thiếu nhi Thành phố, các trường Marie Curie, Lê Quý Đôn, thủy đài cổ và Hồ Con Rùa.
Hành trình tiếp tục đến cơ sở Sơn mài Đại Việt, đình Xuân Hòa và kết thúc trên kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè. Ông Nguyễn Hùng Hậu, Chủ tịch UBND phường Xuân Hòa cho biết, mỗi công trình kiến trúc lịch sử, không gian văn hóa đều chứa đựng câu chuyện về lịch sử địa phương. Khi những câu chuyện được kết nối, du khách có thể hiểu sâu hơn vùng đất mình đi qua và thêm trân trọng các giá trị đang hiện hữu trong đời sống.
Nâng chất trải nghiệm, giữ chân du khách
Theo Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, với những hành trình khám phá các điểm đến về di sản, săn hoá tại phường Chánh Hiệp, phương Tân Bình và phường Xuân Hòa đang mở thêm lựa chọn cho du khách dịp cuối năm. Tuy nhiên, sức hút của điểm đến cần được nuôi dưỡng bằng chất lượng trải nghiệm, sự thuận tiện và những câu chuyện văn hóa được kể sinh động.
Bà Nguyễn Thị Thanh Thảo, Trưởng phòng Quy hoạch phát triển tài nguyên du lịch, Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, cho biết các sản phẩm du lịch văn hóa, di sản có sức hấp dẫn riêng với từng nhóm khách. Du khách tìm đến để trải nghiệm văn hóa, khám phá lịch sử và hiểu hơn đời sống cộng đồng của người dân tại Thành phố. Thành phố có nhiều di sản văn hoá với kiến trúc độc đáo, tạo dư địa xây dựng những hành trình khác biệt để giữ chân du khách.
Cũng theo bà Thanh Thảo, để khai thác hiệu quả nguồn lực này, địa phương và doanh nghiệp cần phối hợp chuẩn bị dịch vụ, thống nhất lịch đón khách, giá vé và nội dung thuyết minh. Các tour cần dành thời gian để khách gặp nghệ nhân, thực hành nghề, thưởng thức ẩm thực. Khi trải nghiệm được tổ chức chu đáo, di sản sẽ tạo sinh kế và khuyến khích cộng đồng gìn giữ.
Cơ hội đưa những sản phẩm này đến gần thị trường đang mở ra trong mùa du lịch cuối năm. Tuần lễ Du lịch TP Hồ Chí Minh lần thứ 6 năm 2026, dự kiến diễn ra từ ngày 4 - 12/12 với chủ đề “Thức cùng Thành phố – Chạm từng trải nghiệm”, là dịp để các địa phương và doanh nghiệp giới thiệu hành trình mới. Hoạt động quảng bá cần gắn với thông tin đặt tour, lịch khởi hành và dịch vụ cụ thể.
Trong 9 tháng qua, Thành phố ước đón gần 8,52 triệu lượt khách quốc tế và 39,57 triệu lượt khách nội địa, tổng thu du lịch khoảng 282.696 tỷ đồng.
Theo ông Phạm Huy Bình, Giám đốc Sở Du lịch TP Hồ Chí Minh, kết quả tăng trưởng đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng phục vụ. Việc xúc tiến cần chuyển thành lượng khách thực tế, đồng thời hướng đến kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu.
Ở góc độ tổ chức tour, ông Nguyễn Minh Mẫn, Phó Tổng Giám đốc VinaGroup Travel, nhận thấy nghề gốm truyền thống có tiềm năng thu hút khách khi được kết nối với văn hóa, lịch sử, đồng thời phù hợp với học sinh, người yêu văn hóa và khách quốc tế khi được tự tay trải nghiệm làm gốm. Từ nhu cầu ấy, doanh nghiệp có thể thiết kế hành trình nửa ngày hoặc một ngày phù hợp từng nhóm khách. Cơ sở gốm cần chuẩn bị khu vực thực hành an toàn, hướng dẫn rõ thời gian hoàn thiện và cách nhận sản phẩm. Các điểm tín ngưỡng cần thống nhất giờ tham quan, quy tắc ứng xử; những hành trình kết hợp đường thủy cần bảo đảm lịch trình thuận tiện.
"Địa phương cũng cần hỗ trợ người dân, nghệ nhân học kỹ năng đón khách và thuyết minh, đồng thời công khai giá dịch vụ. Khi người giữ nghề có thu nhập, cư dân được tham gia và du khách có trải nghiệm đáng nhớ, những sản phẩm văn hóa mới sẽ có điều kiện phát triển bền vững", ông Minh Mẫn cho biết thêm.
