Thiết kế “luồng xanh”, mở đường cho kinh tế số bứt phá
Trong chiến lược tăng trưởng giai đoạn mới, TP Hồ Chí Minh đang chuyển mạnh sang phát triển kinh tế số với mục tiêu đến năm 2026 đóng góp trên 30% GRDP. Đây được xem là bước đi mang tính chiến lược, nhằm tạo động lực tăng trưởng mới trong bối cảnh các dư địa truyền thống dần thu hẹp, đồng thời nâng cao chất lượng và tính bền vững của nền kinh tế đô thị.
Một trong những giải pháp nổi bật là xây dựng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho các mô hình kinh doanh mới và dịch vụ số. Cách tiếp cận này cho phép doanh nghiệp thử nghiệm sáng tạo trong môi trường pháp lý linh hoạt, rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn.
Đáng chú ý, TP Hồ Chí Minh đang thiết kế “luồng xanh” cho các dự án công nghệ cao có liên kết quốc tế. Theo đó, các thủ tục hành chính sẽ được cắt giảm, thời gian xử lý hồ sơ được rút ngắn, đồng thời hình thành cơ chế mua sắm công phù hợp với đặc thù lĩnh vực khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc chấp nhận rủi ro có kiểm soát cũng thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy quản lý sang quản trị rủi ro, tạo điều kiện cho các ý tưởng mới được thử nghiệm và phát triển.
Liên quan đến định hướng này, ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học Công nghệ TP Hồ Chí Minh cho biết, việc triển khai Nghị quyết 57 của Chính phủ về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng quan trọng để TP Hồ Chí Minh thúc đẩy tăng trưởng. Theo ông, Thành phố đang tập trung hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, từ cơ chế chính sách, hạ tầng đến nguồn nhân lực, đồng thời đẩy mạnh liên kết giữa viện - trường - doanh nghiệp. Việc đầu tư cho công nghệ không chỉ dừng ở hạ tầng mà còn hướng đến nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển sản phẩm và thương mại hóa công nghệ, qua đó tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế và góp phần đưa TP Hồ Chí Minh trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo của khu vực.
Song song đó, Thành phố thúc đẩy thương mại hóa các kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ từ ngân sách nhà nước, gia tăng giá trị thực tiễn của hoạt động khoa học - công nghệ. Ở góc độ hạ tầng, TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu phủ sóng 5G trên 95% dân số và nghiên cứu thử nghiệm công nghệ 6G, tạo nền tảng cho các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và công nghiệp bán dẫn.
"Thành phố cũng tăng cường liên kết vùng và hợp tác quốc tế nhằm tận dụng nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm quản lý. Việc tham gia sâu vào các mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu được kỳ vọng sẽ giúp TP Hồ Chí Minh nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ", ông Lâm Đình Thắng cho biết.
Trong khi đó, theo chuyên gia kinh tế Nguyễn Trung Kiên, công nghệ phải trở thành trụ cột trung tâm nếu TP Hồ Chí Minh muốn duy trì tăng trưởng hai con số. Theo đó, kinh tế số không chỉ là một ngành riêng lẻ mà cần thẩm thấu vào toàn bộ hoạt động sản xuất, dịch vụ và quản trị đô thị.
"TP Hồ Chí Minh cần đẩy mạnh chuyển đổi số theo từng ngành cụ thể, từ công nghiệp, thương mại đến du lịch và logistics; nên ưu tiên xây dựng hạ tầng dữ liệu dùng chung, thúc đẩy ứng dụng trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật trong sản xuất và quản lý; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực số và hoàn thiện cơ chế chính sách linh hoạt, tạo môi trường thử nghiệm đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng suất và sức cạnh tranh toàn nền kinh tế", chuyên gia kinh tế Nguyễn Trung Kiên đề nghị.
Ngoài ra, ông Nguyễn Trung Kiên cũng cho rằng, việc TP Hồ Chí Minh xây dựng “luồng xanh” cho công nghệ là bước đi đúng hướng nhưng điều quan trọng là phải đảm bảo tính nhất quán trong thực thi. Nếu chính sách không được triển khai nhanh và đồng bộ, TP Hồ Chí Minh có thể bỏ lỡ cơ hội trong cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt trên toàn cầu.
Gỡ “nút thắt” để tăng trưởng
Bên cạnh hạ tầng và chính sách, TP Hồ Chí Minh xác định nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số. Sau khi mở rộng không gian đô thị, Thành phố hiện có hơn 14 triệu dân và khoảng 7,5 triệu lao động, song vẫn đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực trình độ cao trong các ngành mũi nhọn.
Đại diện Sở Nội vụ TP Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đặt mục tiêu tạo 180.000 việc làm trong năm 2026 và khoảng 900.000 việc làm trong giai đoạn 2026 - 2030. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là sự mất cân đối giữa cơ cấu lao động và yêu cầu phát triển của nền kinh tế. Các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, vi mạch, tài chính, logistics hay kinh tế số đều đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ cao, kỹ năng chuyên sâu và khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới. Nếu không kịp thời cải thiện, đây sẽ trở thành điểm nghẽn lớn nhất của tăng trưởng.
Ông Nguyễn Hải Danh, Giám đốc Công ty TNHH Dnatech chia sẻ: “Nhu cầu nhân lực chất lượng cao hiện nay rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực AI, dữ liệu và bán dẫn. Tuy nhiên, doanh nghiệp rất khó tuyển được người đáp ứng ngay yêu cầu công việc. Vừa qua, công ty cần tuyển 100 lao động nhưng phải mất 4 tháng mới tuyển đủ lao động; khi tuyển vào làm thì đa số phải đào tạo lại từ đầu, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian triển khai dự án. Đây là thách thức lớn trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về nhân lực ngày càng gay gắt”.
Trước thực tế đó, TP Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh chính sách thu hút nhân tài, bao gồm chuyên gia, nhà khoa học và người Việt Nam ở nước ngoài. Nguyên tắc “đúng người - đúng việc” được đặt lên hàng đầu, đồng thời xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp để đội ngũ chất lượng cao phát huy năng lực.
Theo PGS.TS Trần Hoàng Ngân, để thu hút và giữ chân nhân tài, TP Hồ Chí Minh cần có chính sách đãi ngộ đủ cạnh tranh, không chỉ về thu nhập mà còn về môi trường làm việc, cơ hội nghiên cứu và phát triển. Thành phố nên cho phép cơ chế linh hoạt hơn trong tuyển dụng, trả lương theo năng lực và kết quả, thay vì cứng nhắc theo khung truyền thống.
Ngoài ra, việc kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp cần được đẩy mạnh hơn nữa. Các chương trình đào tạo phải gắn với nhu cầu thực tế của thị trường, giảm khoảng cách giữa lý thuyết và thực hành. TP Hồ Chí Minh cũng đang phát triển hệ thống sàn giao dịch việc làm chuyên biệt, ứng dụng dữ liệu lớn để kết nối cung - cầu lao động hiệu quả hơn; đồng thời mở rộng liên kết vùng nhằm thu hút nguồn nhân lực từ các địa phương lân cận.
Theo Sở Nội vụ TP Hồ Chí Minh, nếu không nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, năng suất lao động sẽ không thể cải thiện, kéo theo nguy cơ “mắc kẹt” trong bẫy tăng trưởng trung bình. Ngược lại, nếu giải quyết được bài toán nhân lực, đây sẽ là “đòn bẩy” quan trọng giúp TP Hồ Chí Minh bứt phá trong giai đoạn tới.
Bài cuối: Tập trung nguồn lực cho động lực mới
