Theo kế hoạch, hai nhà lãnh đạo sẽ gặp nhau bên lề Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), diễn ra tại Thâm Quyến trong hai ngày 18 và 19/11. Đây là lần thứ ba ông Trump và ông Tập Cận Bình gặp nhau trong năm nay.
Cuộc gặp diễn ra khi thỏa thuận đình chiến thương mại giữa hai nước chỉ còn hiệu lực đến ngày 10/1, trong khi những bất đồng về thuế quan, mua bán nông sản và kiểm soát công nghệ vẫn chưa được giải quyết.
Đáng chú ý, đảng Dân chủ đã giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội Mỹ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Diễn biến này đặt ra câu hỏi về mức độ chủ động của ông Trump trong chính sách đối với Trung Quốc, cũng như khả năng Quốc hội tác động đến các quyết định của Nhà Trắng.
Vị thế đàm phán của ông Trump chịu sức ép
Một số nhà phân tích cho rằng thất bại của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể làm suy giảm vị thế chính trị của ông Trump, qua đó ảnh hưởng đến khả năng thương lượng với Trung Quốc.
Theo ông Dexter Tiff Roberts, chuyên gia cao cấp không thường trú tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc toàn cầu thuộc Hội đồng Đại Tây Dương của Mỹ, việc đảng Dân chủ kiểm soát cả hai viện Quốc hội khiến ông Trump khó có thể tiếp tục tự quyết gần như toàn bộ chính sách đối với Bắc Kinh như trước.
Ông Roberts nhận định Trung Quốc có thể nhìn nhận ông Trump là một đối tác đang gặp nhiều hạn chế hơn về chính trị. Tổng thống Mỹ sẽ khó đưa ra những cam kết và đạt được các thỏa thuận về Trung Quốc một cách thuận lợi như trong năm qua.
Trên thực tế, cán cân quyền lực mới tại Quốc hội có thể khiến các quyết định của Nhà Trắng đối với Bắc Kinh bị giám sát chặt chẽ hơn. Quốc hội có quyền tiến hành điều tra, triệu tập quan chức chính quyền và tác động đến các quyết định phân bổ ngân sách. Những công cụ này có thể làm gia tăng sức ép chính trị đối với chính sách đối ngoại của ông Trump.
Tuy nhiên, không phải chuyên gia nào cũng cho rằng kết quả bầu cử sẽ làm suy yếu khả năng đàm phán của Tổng thống Mỹ.
Ông Drew Thompson, chuyên gia cao cấp tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam (RSIS) ở Singapore, cho rằng kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ không làm thay đổi đáng kể lợi thế của ông Trump trên bàn đàm phán quốc tế.
Theo ông, dù Quốc hội có thể tiến hành điều tra hoặc thúc đẩy các thủ tục luận tội, những động thái này chủ yếu khiến Tổng thống bị phân tâm, chứ không có nhiều khả năng trực tiếp hạn chế quyền đàm phán với các quốc gia khác.
Ông Thompson lưu ý những giới hạn đối với quyền áp thuế của ông Trump chủ yếu đến từ các phán quyết của tòa án, chứ không phải từ Quốc hội. Trong khi đó, Trung Quốc cũng có những công cụ riêng để cân bằng sức ép từ Mỹ.
Cùng quan điểm, ông Lim Tai Wei, chuyên gia về Đông Á và giáo sư tại Đại học Soka (Nhật Bản), cho rằng Nhà Trắng vẫn có nhiều quyền chủ động trong việc triển khai chính sách đối ngoại. Theo ông, các nghị sĩ đảng Dân chủ nhiều khả năng sẽ ưu tiên những vấn đề thiết thực trong nước trước thềm cuộc bầu cử tổng thống năm 2028.
Bắc Kinh nhìn nhận những thay đổi tại Washington ra sao?
Trong khi một số chuyên gia cho rằng ông Trump sẽ gặp nhiều sức ép hơn sau thất bại bầu cử, giới phân tích tại Trung Quốc lại có cách nhìn khác về vị thế của Tổng thống Mỹ.
Ông Xu Qinduo, chuyên gia cao cấp tại Viện Pangoal có trụ sở ở Bắc Kinh, cho rằng Trung Quốc vẫn đánh giá cao cách tiếp cận thực dụng của ông Trump trong quan hệ quốc tế.
Theo ông Xu, khác với các tổng thống thuộc đảng Dân chủ, ông Trump chủ yếu chú trọng thương mại và thuế quan. Cách tiếp cận này giúp hai bên tập trung vào lợi ích cụ thể và tìm kiếm thỏa hiệp.
Ông Xu nhận định ông Trump ưu tiên lợi ích của mỗi bên thay vì áp đặt những quan điểm về cách thức điều hành đất nước. Đây là cách tiếp cận mà Bắc Kinh có thể dễ dàng thích ứng hơn trong đàm phán.
Cùng quan điểm, ông Roberts cho rằng Trung Quốc đánh giá cao cách tiếp cận dựa trên lợi ích thực tế của ông Trump. Tuy nhiên, yếu tố này không đồng nghĩa Bắc Kinh có thể mặc nhiên cho rằng chính sách của Washington đối với Trung Quốc sẽ tiếp tục được duy trì như hiện nay.
Theo ông Roberts, khi đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội, ông Trump có thể phải đối mặt với nhiều sức ép hơn trong hoạch định chính sách đối với Bắc Kinh. Cả các nghị sĩ đảng Dân chủ lẫn những nghị sĩ đảng Cộng hòa có quan điểm cứng rắn với Trung Quốc đều có thể thúc đẩy lập trường cứng rắn hơn.
Ông cho rằng đây là một bài toán không dễ đối với Bắc Kinh. Trung Quốc có thể muốn ông Trump duy trì nhiều quyền chủ động hơn trong chính sách đối ngoại, bởi cách tiếp cận của nhà lãnh đạo Mỹ đã tương đối dễ dự đoán. Ngược lại, sự can dự lớn hơn của Quốc hội có thể khiến chính sách của Washington trở nên khó lường.
Thương mại và công nghệ vẫn là trọng tâm
Bất chấp những thay đổi chính trị tại Washington, các nhà phân tích cho rằng ông Trump và ông Tập Cận Bình nhiều khả năng vẫn tập trung vào những vấn đề song phương tồn tại lâu nay tại cuộc gặp bên lề APEC.
Theo ông Lim, Bắc Kinh muốn duy trì bầu không khí tích cực cho cuộc gặp, bởi Trung Quốc đặc biệt coi trọng các yếu tố biểu tượng và không khí ngoại giao trong những sự kiện cấp cao.
Về nội dung trao đổi, ông Xu dự đoán hai nhà lãnh đạo sẽ ưu tiên việc triển khai những cam kết thương mại đã đạt được trước đó.
Ngày 9/11, Ủy ban Thuế quan thuộc Quốc vụ viện Trung Quốc thông báo tiếp tục đình chỉ áp dụng mức thuế bổ sung 24% đối với hàng hóa Mỹ trong hai tháng, đồng thời duy trì mức thuế 10%.
Dù vậy, bất đồng về việc Trung Quốc mua nông sản Mỹ vẫn chưa được giải quyết. Theo ông Xu, Bắc Kinh coi việc mua các mặt hàng này là vấn đề gắn với điều kiện hai bên cùng cắt giảm thuế quan.
Công nghệ cũng tiếp tục là điểm nghẽn trong quan hệ song phương. Những hạn chế của Mỹ đối với hoạt động xuất khẩu chip tiên tiến sang Trung Quốc vẫn là vấn đề gây tranh cãi, trong khi Bắc Kinh cũng đang áp dụng các biện pháp kiểm soát đối với việc mua chip Mỹ do lo ngại rủi ro an ninh công nghệ.
Ông Roberts cảnh báo những bất đồng trong lĩnh vực công nghệ có thể khiến việc đạt được một thỏa thuận rộng hơn về trí tuệ nhân tạo (AI) giữa hai nước trở nên phức tạp.
Dù vậy, ông Lim vẫn kỳ vọng cuộc gặp sẽ phát đi những tín hiệu tích cực, góp phần duy trì không khí đối thoại giữa Washington và Bắc Kinh.
Tuy nhiên, những tín hiệu tích cực tại cuộc gặp chưa chắc đồng nghĩa với việc hai bên có thể đạt được các thỏa thuận lâu dài.
Theo ông Thompson, điều Bắc Kinh quan tâm không chỉ là mức độ nhượng bộ mà ông Trump sẵn sàng đưa ra, mà còn là khả năng duy trì những thỏa thuận đó sau khi ông rời Nhà Trắng.
“Liệu thỏa thuận đạt được có được duy trì hay sẽ phải đàm phán lại?”, ông nói.
