Giải thể chính phủ
Theo kênh Al Jazeera, Tổng thống Nam Sudan Salva Kiir ngày 22/9 giải thể chính phủ chuyển tiếp đoàn kết dân tộc và thành lập chính quyền lâm thời, trong bối cảnh quốc gia này chuẩn bị tiến hành cuộc bầu cử toàn quốc đầu tiên.
Sắc lệnh được đài truyền hình quốc gia Nam Sudan công bố cho biết toàn bộ phó tổng thống, bộ trưởng và các quan chức hành chính địa phương bị miễn nhiệm. Quốc hội cùng các cơ quan lập pháp cấp bang cũng được giải thể.
Theo sắc lệnh, hệ thống tư pháp và các cơ quan an ninh vẫn được duy trì. Tổng thống Kiir tiếp tục giữ chức trong suốt thời gian bầu cử cho đến khi tổng thống mới được bầu nhậm chức.
Động thái được đưa ra một ngày sau khi Quốc hội Nam Sudan thông qua những sửa đổi đối với Luật Bầu cử Quốc gia, cho phép ông Kiir tiếp tục nắm quyền trong thời gian tổ chức bầu cử, đồng thời loại bỏ các vị trí phó tổng thống vốn được thiết lập theo thỏa thuận hòa bình năm 2018.
Những thay đổi này giúp Nam Sudan tiến tới cuộc bầu cử dự kiến diễn ra ngày 22/12 mà không cần hoàn tất trước hiến pháp chính thức hoặc cuộc tổng điều tra dân số. Đây là hai nhiệm vụ từng được xem là điều kiện quan trọng trong tiến trình chuyển tiếp.
Tuy nhiên, liên minh đối lập chính tại Nam Sudan đã bác bỏ những thay đổi trên.
Bầu cử nhiều lần trì hoãn
Nam Sudan giành độc lập năm 2011 nhưng nhanh chóng rơi vào cuộc nội chiến giữa các lực lượng trung thành với Tổng thống Kiir và phe của Phó tổng thống khi đó là Riek Machar. Cuộc xung đột kéo dài khoảng 5 năm khiến khoảng 400.000 người thiệt mạng và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa, theo Liên hợp quốc.
Thỏa thuận hòa bình năm 2018 đã giúp chấm dứt phần lớn giao tranh và thiết lập chính phủ chuyển tiếp đoàn kết, trong đó các phe phái đối địch cùng chia sẻ quyền lực. Tuy nhiên, nhiều nội dung quan trọng của thỏa thuận vẫn chưa được hoàn tất, bao gồm xây dựng hiến pháp chính thức, đăng ký cử tri và thống nhất các lực lượng vũ trang từng trung thành với những phe khác nhau.
Cuộc bầu cử ban đầu được lên kế hoạch vào năm 2022 nhưng đã hai lần bị trì hoãn. Việc chính quyền của ông Kiir thay đổi luật bầu cử và giải thể chính phủ chuyển tiếp được xem là bước đi nhằm tháo gỡ một số trở ngại pháp lý trước cuộc bỏ phiếu dự kiến cuối năm nay.
Các chuyên gia cho rằng những thay đổi mới có thể tạo điều kiện để Nam Sudan tiến tới cuộc bầu cử, nhưng đồng thời đặt ra câu hỏi về mức độ kiểm soát quyền lực của Tổng thống Kiir trong giai đoạn trước và trong cuộc bỏ phiếu.
Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International) cũng đánh giá sắc lệnh của ông Kiir là một “bước đi quyết định” hướng tới cuộc bầu cử đầu tiên của Nam Sudan. Tuy nhiên, Tigere Chagutah, Giám đốc khu vực Đông và Nam Phi của tổ chức này, kêu gọi chính quyền bảo đảm môi trường thuận lợi để người dân có thể tham gia bỏ phiếu và ứng cử.
Lo ngại quyền lực tập trung
Một số chuyên gia cảnh báo những thay đổi pháp lý mới có thể trao cho Tổng thống Kiir quyền lực rộng chưa từng có.
“Ông Kiir sẽ là người duy nhất nắm quyền, không có các phó tổng thống, không có cơ quan hành pháp, không có quốc hội”, luật sư Michael Wani, cựu thành viên ủy ban soạn thảo hiến pháp, nói với truyền thông.
Nhà phân tích độc lập Machot Amuom cũng cho rằng các quy định mới còn nhiều “điểm mơ hồ”. Theo ông, luật sửa đổi trao cho tổng thống quyền lực rất lớn, thậm chí có thể cho phép ông quyết định không tổ chức bầu cử trong một hoặc hai năm tiếp theo.
Tuần trước, ông Kiir cũng thay thế người đứng đầu Ủy ban Bầu cử mà không đưa ra lý do. Đài Broadcasting Corporation của Nam Sudan cho biết Gabriel Bol Deng Majok, người được bổ nhiệm thay thế, nhận nhiệm vụ mới để giám sát công tác chuẩn bị cho cuộc bầu cử.
Tiến trình chuẩn bị diễn ra trong bối cảnh đối thủ chính trị lâu năm của ông Kiir là Riek Machar, lãnh đạo Phong trào Giải phóng Nhân dân Sudan - Đối lập (SPLM-IO), vẫn bị quản thúc tại gia. Ông Machar đang bị xét xử với các cáo buộc, trong đó có phản quốc và giết người, nhưng phủ nhận mọi cáo buộc.
Tình hình an ninh tại thủ đô Juba cũng được siết chặt. Nhiều chốt kiểm soát được thiết lập và một số tuyến đường quanh khu phức hợp chính phủ bị đóng cửa. Lực lượng an ninh được yêu cầu duy trì trạng thái cảnh giác cao trong ba ngày.
Việc giải thể chính phủ chuyển tiếp đánh dấu thay đổi lớn trong cấu trúc quyền lực của Nam Sudan trước thềm cuộc bầu cử dự kiến ngày 22/12. Trong khi chính quyền coi đây là bước chuẩn bị cho quá trình chuyển tiếp sang một chính phủ được bầu, phe đối lập và các tổ chức nhân quyền tiếp tục đặt câu hỏi về điều kiện chính trị và an ninh cần thiết để cuộc bỏ phiếu diễn ra một cách đáng tin cậy.
