Giới chuyên gia cảnh báo nếu các hệ thống y tế không đủ khả năng phát hiện, ngăn chặn và điều trị những ca nhiễm kháng thuốc hiện nay, châu lục sẽ khó sẵn sàng trước một cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu mới.
Số liệu năm 2023 của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy cứ 5 ca nhiễm khuẩn được phòng xét nghiệm xác nhận tại khu vực châu Phi thì có 1 ca kháng điều trị bằng kháng sinh. Dù 45 trong tổng số 47 quốc gia thành viên của WHO tại châu Phi đã xây dựng Kế hoạch Hành động quốc gia về Kháng thuốc kháng vi sinh vật (AMR), chỉ 22 nước có kế hoạch vận hành đã được tính chi phí, phân bổ ngân sách và có cơ chế giám sát. Đáng chú ý, chưa nước nào báo cáo có khoản kinh phí quốc gia chuyên biệt dành cho thực hiện các kế hoạch này.
Khoảng cách giữa kế hoạch và thực thi diễn ra trong bối cảnh các nhà lãnh đạo thế giới họp tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ngày 25/9 để đánh giá tiến độ sau Tuyên bố Chính trị năm 2023 về phòng ngừa, sẵn sàng và ứng phó đại dịch. Tuyên bố năm 2023 thừa nhận chống AMR là thành tố quan trọng trong chuẩn bị ứng phó đại dịch, nhưng không đưa ra chỉ tiêu riêng, thời hạn thực hiện hoặc cơ chế báo cáo về AMR. Dự thảo tuyên bố mới tiếp tục đề cập AMR và quản lý sử dụng thuốc kháng vi sinh, song các chuyên gia cho rằng thừa nhận về chính sách sẽ không đủ nếu thiếu mục tiêu định lượng, trách nhiệm giải trình và nguồn tài chính dự báo được.
Năm 2024, các quốc gia thành viên LHQ đã cam kết giảm 10% số ca tử vong liên quan đến tình trạng kháng thuốc kháng vi sinh do vi khuẩn trên toàn cầu vào năm 2030. Vaccine được đánh giá là công cụ tạo “lợi ích kép”: vừa ngăn bùng phát dịch, vừa giảm số ca nhiễm cần điều trị bằng kháng sinh.
WHO ước tính vaccine phòng 24 tác nhân gây bệnh có thể giảm 22% lượng kháng sinh sử dụng trên toàn cầu, tương đương 2,5 tỷ liều dùng hằng ngày tiêu chuẩn mỗi năm. Tuy nhiên, để tận dụng lợi ích này, các nước cần đầu tư đồng thời vào tiếp cận vaccine hiện có và nghiên cứu, phát triển vaccine mới.
Giới chuyên gia nhấn mạnh năng lực sẵn sàng trước đại dịch không thể chỉ bắt đầu khi dịch bệnh mới bùng phát, mà phải được xây dựng từ những hệ thống y tế hoạt động hằng ngày. Vì vậy, thước đo thành công không nên là số lượng kế hoạch được ban hành, mà là việc phòng xét nghiệm có hoạt động ổn định hay không, dữ liệu có được dùng để ra quyết định hay không, nhân viên y tế có đủ năng lực phòng ngừa nhiễm khuẩn hay không và người bệnh có nhận được đúng thuốc vào đúng thời điểm hay không.
