Những khoảng lặng sau khúc tráng ca
Trưởng ban Nữ chiến sĩ Trường Sơn (Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Thành phố Hà Nội) Đồng Thị Mai bồi hồi sống lại bao ký ức. Năm 1971, giữa những ngày khói lửa ác liệt nhất, khi đó, nữ chiến sĩ Đồng Thị Mai đang tuổi mười tám, đôi mươi, đã cùng hơn 500 cô gái của Tiểu đoàn nữ Trưng Trắc (tỉnh Hà Tây cũ) hăng hái xung phong vào chiến trường Nam Lào.
Những chiến sĩ giao liên quân bưu lội suối băng rừng, đưa từng bức công văn mật vượt qua làn đạn pháo và biệt kích phục kích. Trước mỗi chuyến đi, những cô gái trẻ lại dặn dò nhau: “Nếu chuyến này mình không về, nhớ báo tin cho gia đình mình...”.
Cuối năm 1973, nữ chiến sĩ Đồng Thị Mai được điều động đi học lỡp cán bộ trung đội, rồi trở thành Trung đội trưởng công binh phá đá mở đường. Khi chiến tranh lùi xa, cô gái ấy hòa nhịp trong cuộc sống hòa bình, nhưng phải mang trong mình di chứng sốt rét rừng và tổn thương phổi nặng nề do khói thuốc nổ đeo đẳng suốt phần đời còn lại.
Thế nhưng, điều khiến người nữ chiến sĩ đau đáu hơn cả là hoàn cảnh éo le của đồng đội. Đất nước hòa bình đã hơn nửa thế kỷ, nhưng cuộc sống của không ít cựu nữ quân nhân, nữ thanh niên xung phong vẫn trĩu nặng âu lo.
“Có những chị em cả đời dâng hiến tuổi thanh xuân cho tuyến lửa, ngày trở về thì lỡ dở duyên phận, sống đơn thân. Nhiều người xuất ngũ sớm, không đủ năm công tác, nên không có chế độ hưu trí hay bảo hiểm y tế, ốm đau bệnh tật không biết cậy nhờ vào đâu”, bà Mai chia sẻ.
Bà kể về trường hợp của một cựu nữ quân nhân ở Ứng Hòa, cô đơn, không nhà cửa, phải tá túc nhờ người thân. Mãi đến khi Hội Truyền thống Trường Sơn kết nối với Quỹ Thiện Tâm, chị mới được nhận khoản trợ cấp thường xuyên 1 triệu đồng/tháng để trang trải cuộc sống tuổi xế chiều.
Chưa hết, nỗi khắc khoải lớn nhất của bà Mai suốt hàng chục năm qua là người đồng đội tên Minh (quê ở Mỗ Lương, Hà Đông) cùng nhập ngũ một ngày, hy sinh ở bờ suối trên đất bạn Lào, đến nay vẫn chưa thể tìm thấy hài cốt mà chỉ có một ngôi mộ gió tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Trường Sơn...
Cuộc chạy đua mong mỏi đưa đồng đội trở về
Nỗi day dứt về ngôi mộ gió của đồng đội bà Mai cũng là nỗi đau đáu khôn nguôi của hàng vạn gia đình, đồng đội. Để không một ai bị lãng quên, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2027), “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai sâu rộng trên toàn quốc.
Trong ký ức của Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam, 18 năm gắn bó với tuyến đường chi viện chiến lược là quãng thời gian không thể nào quên.
Đặt chân vào chiến trường từ cuối năm 1961, trải qua 15 năm sát cánh cùng bộ đội và nhân dân các bộ tộc Lào anh em ở Tây Trường Sơn, ông xem dải đất lửa này như quê hương thứ hai.
Trong thắng lợi vĩ đại của sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất non sông, hàng vạn người con ưu tú của Đoàn 559, Bộ đội Trường Sơn đã anh dũng ngã xuống trên những tọa độ lửa khốc liệt như Đường 20 Quyết Thắng, ngầm Ta Lê, cua chữ A, đèo Phu La Nhích hay ngã ba Cà Ròng... Những địa danh ấy nay đã trở thành di tích lịch sử quốc gia đặc biệt, nhưng cũng là nơi gửi gắm linh hồn của hàng nghìn chiến sĩ chưa thể tìm thấy hài cốt.
Thiếu tướng Võ Sở, Chủ tịch Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam chia sẻ: Góp sức, đồng hành cùng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", Hội xác định đây là nhiệm vụ trong tâm. Với mạng lưới tổ chức chặt chẽ tại 29 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, các cấp Hội đã chủ động phối hợp cùng Bộ Chỉ huy quân sự và chính quyền địa phương các cấp để triển khai đồng bộ nhiều giải pháp thiết thực.
Những người lính Trường Sơn năm xưa giờ là nguồn nhân chứng sống; những ký ức về từng căn cứ, trạm giao liên, tọa độ chôn cất ban đầu. Đây là chìa khóa mở ra manh mối cho các đội quy tập tìm kiếm hài cốt liệt sĩ theo phương pháp thực chứng. Hàng vạn trang nhật ký chiến trường, những mảnh sơ đồ chép tay và lời kể trực tiếp từ các nhân chứng đã được đối chiếu, tổng hợp để chuyển giao cho các cơ quan chức năng, giúp rút ngắn thời gian và tăng độ chính xác trong hành trình tìm về với đồng đội.
Bên cạnh đó, việc chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho những cựu chiến binh, những cựu thanh niên xung phong là một phần tri ân không thể tách rời. Xuất phát từ trăn trở thực tế đó, Chương trình “Tri ân chiến sĩ Trường Sơn năm 2026” do Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam chủ trì phát động mới đây đã nhanh chóng nhận được sự hưởng ứng rộng khắp của toàn xã hội. Mục tiêu đặt ra là vận động tối thiểu 1 tỷ đồng để kịp thời hỗ trợ sửa chữa nhà ở, tặng sổ tiết kiệm và trợ cấp sinh hoạt cho các hội viên có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn trên cả nước.
Năm 2025, Hội huy động gần 21 tỷ đồng, trong đó hơn 15,48 tỷ đồng dành cho hoạt động tri ân, hỗ trợ 56 gia đình hội viên xây mới, sửa chữa nhà ở; cất bốc 15 hài cốt liệt sĩ đưa về quê hương; khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho 1.710 hội viên; thăm hỏi, hỗ trợ 21.856 lượt hội viên, người có công.
Theo thống kê, bộ đội Trường Sơn có hơn 20.000 liệt sĩ, 32.000 thương binh. Đến nay, vẫn còn hơn 9.000 liệt sĩ nằm lại chiến trường chưa được tìm thấy và hàng nghìn hội viên gặp khó khăn về nhà ở, sức khỏe.
