Quận Phố Đông của Thượng Hải vừa công bố 50 dự án quy mô lớn với tổng giá trị đầu tư hơn 70 tỷ NDT (10 tỷ USD), tập trung vào những lĩnh vực như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), dược sinh học, xe thông minh và hàng không. Động thái này cho thấy cách một trong những trung tâm kinh tế lớn của Trung Quốc đang tập trung nguồn lực để phát triển các ngành công nghệ được xác định là có vai trò quan trọng trong giai đoạn mới.
Theo SCMP, các dự án được công bố ngày 5/1, trong đó phần lớn nguồn vốn dành cho các lĩnh vực công nghệ cao. Chính quyền Phố Đông chưa công bố chi tiết nguồn tài trợ cho từng dự án.
Đây là một trong những đợt đầu tư quy mô lớn được các địa phương Trung Quốc công bố trong thời gian gần đây, khi nhiều thành phố xây dựng kế hoạch phát triển cho giai đoạn từ năm 2026. Bên cạnh việc mở rộng các ngành công nghệ mới, chính quyền các địa phương cũng đang tập trung vào những lĩnh vực được xem là nền tảng đối với năng lực sản xuất và đổi mới sáng tạo.
Tại Phố Đông, chính quyền đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa ngành công nghiệp chip đạt quy mô sản lượng kinh tế hơn 500 tỷ NDT mỗi năm. Ngành AI và sản xuất máy bay được kỳ vọng đạt quy mô lần lượt trên 200 tỷ và 100 tỷ NDT.
Những mục tiêu này cho thấy cách Thượng Hải lựa chọn một số ngành công nghệ và sản xuất để tập trung nguồn lực thay vì phân bổ dàn trải. AI, bán dẫn, hàng không hay xe thông minh đều là những lĩnh vực đòi hỏi vốn lớn, thời gian nghiên cứu dài và sự phối hợp giữa nhiều doanh nghiệp, cơ sở nghiên cứu và cơ quan quản lý.
Từ vốn đầu tư đến hệ sinh thái công nghệ
Bí thư Thành ủy Thượng Hải Trần Cát Ninh cho biết chính quyền thành phố sẽ tăng cường hỗ trợ các công ty khởi nghiệp AI và điều chỉnh chính sách theo nhu cầu cụ thể của từng doanh nghiệp.
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Thượng Hải không chỉ nằm ở quy mô vốn được công bố mà còn ở hệ sinh thái đã hình thành tại Phố Đông. Quận này là nơi đặt trụ sở hoặc cơ sở sản xuất của nhiều doanh nghiệp công nghệ lớn, đồng thời tập trung các trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp và nhà cung cấp trong những ngành công nghệ khác nhau.
Trong lĩnh vực bán dẫn, Phố Đông có sự hiện diện của Semiconductor Manufacturing International Corporation (SMIC), một trong những nhà sản xuất chip lớn của Trung Quốc. Khu công nghệ cao Trương Giang cũng nằm tại đây, tập trung các doanh nghiệp trong lĩnh vực y sinh, bán dẫn, AI, robot và thiết bị sản xuất chip.
Shanghai Micro Electronics Equipment, doanh nghiệp phát triển thiết bị quang khắc, và SenseTime, tập đoàn hoạt động trong lĩnh vực AI, là những doanh nghiệp tiêu biểu có hoạt động tại khu vực này.
Theo số liệu chính thức được SCMP dẫn lại, doanh thu của các doanh nghiệp AI tại Thượng Hải trong 9 tháng đầu năm 2025 đạt 435 tỷ NDT, tăng gần 40% so với cùng kỳ năm trước. Con số này cho thấy AI đã hình thành một thị trường đáng kể bên cạnh hoạt động nghiên cứu và đầu tư công nghệ.
Thượng Hải còn có lợi thế về sản xuất công nghiệp và tài chính. Thành phố là trung tâm tài chính lớn của Trung Quốc, đồng thời có mạng lưới doanh nghiệp và chuỗi cung ứng tương đối hoàn chỉnh. Những yếu tố này tạo điều kiện để các công nghệ sau giai đoạn nghiên cứu có thể tiếp tục được thử nghiệm, sản xuất và mở rộng trên quy mô lớn.
Trong lĩnh vực hàng không, Thượng Hải là một căn cứ sản xuất quan trọng của Commercial Aircraft Corporation of China (COMAC), doanh nghiệp phát triển dòng máy bay chở khách C919. Sự hiện diện của ngành hàng không cho thấy hệ sinh thái công nghệ của thành phố không chỉ tập trung vào phần mềm hay AI mà còn bao gồm những ngành công nghiệp đòi hỏi năng lực nghiên cứu, sản xuất và chuỗi cung ứng phức tạp.
Theo ông Fu Weigang, Chủ tịch Viện Tài chính và Pháp luật Thượng Hải, lợi thế của thành phố nằm ở khả năng kết hợp nguồn vốn từ hệ thống tài chính với năng lực sản xuất. Ông cho rằng đây là điều kiện giúp các công nghệ mới có thể nhanh chóng chuyển từ nghiên cứu sang sản xuất.
Khi thành phố trở thành một mắt xích của đổi mới sáng tạo
Với GDP đạt 5,39 nghìn tỷ NDT năm 2024, Thượng Hải là thành phố có quy mô kinh tế lớn nhất Trung Quốc. Thành phố đang đồng thời duy trì vai trò trung tâm tài chính và mở rộng năng lực trong các ngành công nghệ mới.
Phố Đông là một ví dụ rõ về cách chính quyền địa phương tham gia định hình hệ sinh thái công nghệ. Nhà nước không chỉ hỗ trợ một dự án hoặc một doanh nghiệp riêng lẻ mà tập trung xây dựng môi trường gồm vốn, cơ sở hạ tầng, chính sách, doanh nghiệp và thị trường.
Cách làm này cũng đang xuất hiện ở nhiều thành phố khác của Trung Quốc. Thâm Quyến đặt mục tiêu mở rộng ứng dụng AI trong các hộ gia đình và ngành nghề trong những năm tới, trong khi nhiều địa phương khác xây dựng các ngành công nghiệp ưu tiên gắn với thế mạnh sản xuất sẵn có.
Điểm đáng chú ý là các chính sách này ngày càng gắn phát triển công nghệ với năng lực sản xuất và thị trường. Một công nghệ muốn tạo ra giá trị kinh tế không chỉ cần phòng thí nghiệm hay nguồn vốn nghiên cứu mà còn cần doanh nghiệp có khả năng phát triển sản phẩm, chuỗi cung ứng có thể sản xuất và thị trường đủ lớn để kiểm chứng.
Đây cũng là khía cạnh có thể liên hệ với quá trình triển khai Nghị quyết 57 tại Việt Nam. Nghị quyết xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của phát triển, đồng thời nhấn mạnh việc thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Trong thực tế, để một công nghệ đi được từ phòng nghiên cứu đến sản phẩm, nhiều mắt xích phải cùng tham gia: cơ sở nghiên cứu tạo ra công nghệ, doanh nghiệp xác định nhu cầu và phát triển sản phẩm, hệ thống tài chính cung cấp nguồn lực, trong khi cơ quan quản lý tạo hành lang và thị trường phù hợp để thử nghiệm.
Kinh nghiệm từ Thượng Hải cho thấy một đô thị có thể đóng vai trò kết nối các mắt xích này thay vì chỉ đơn thuần cung cấp ưu đãi cho từng dự án. Khi nguồn vốn, doanh nghiệp, nghiên cứu và năng lực sản xuất tập trung trong cùng một hệ sinh thái, khoảng cách từ công nghệ mới đến sản phẩm thương mại có thể được rút ngắn.
Với Việt Nam, câu chuyện này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh nhiều địa phương đang xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các trung tâm công nghệ. Thay vì chỉ quan tâm đến số lượng dự án nghiên cứu hay doanh nghiệp khởi nghiệp, hiệu quả cuối cùng còn phụ thuộc vào khả năng kết nối các dự án với nhu cầu thực tế, năng lực sản xuất, nguồn vốn và thị trường.
Đó cũng là một trong những vấn đề cốt lõi khi chuyển từ mục tiêu phát triển công nghệ sang tạo ra sản phẩm công nghệ có khả năng cạnh tranh và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng.
