Ở một vùng ven Bắc Kinh, doanh nhân trẻ người Trung Quốc Cheng Hao đang ngồi bên một sân bóng đá trong nhà. Mặt cỏ ở đây không dành cho con người mà là nơi các kỹ sư của công ty khởi nghiệp Booster Robotics huấn luyện robot hình người chơi bóng bằng trí tuệ nhân tạo.
Những “cầu thủ” đặc biệt được huấn luyện các động tác từ rê bóng, chuyền, sút đến cản phá. Nhưng phía sau những trận đấu tưởng như mang tính trình diễn là một mục tiêu rộng hơn: sử dụng sân bóng như một môi trường để kiểm nghiệm những công nghệ cần thiết cho robot hình người.
Cheng thành lập Booster Robotics năm 2023, với tham vọng phát triển robot hình người có khả năng chơi bóng đá. Anh cho rằng đây có thể là một thị trường ngách để doanh nghiệp tạo lợi thế trước khi mở rộng sang những ứng dụng khác.
Câu chuyện của Booster Robotics nằm trong một xu hướng rộng hơn tại Trung Quốc. Ngành robot nước này tăng tốc từ năm 2015, khi robotics được đưa vào danh sách các lĩnh vực trọng điểm trong kế hoạch nâng cấp công nghiệp. Đến nay, Trung Quốc có hơn 150 công ty phát triển robot hình người, theo các quan chức nước này.
Thể thao trở thành một trong những “bãi thử” được các doanh nghiệp lựa chọn. Trong năm 2025, hàng loạt sự kiện thể thao robot được tổ chức tại Trung Quốc, từ các màn trình diễn robot tại Gala Xuân Vãn đến cuộc thi bán marathon và Thế vận hội Robot Hình người đầu tiên tại Bắc Kinh, với các nội dung như bóng đá, quyền anh và võ thuật.
Điều đáng chú ý không nằm ở việc robot có thể thắng hay thua một trận đấu, mà ở những gì doanh nghiệp có thể học được từ quá trình đó.
Xem video robot tham gia thi đấu các môn thể thao ở Trung Quốc (Nguồn: CNN)
Sân bóng như phòng thí nghiệm
Bóng đá từ lâu được giới nghiên cứu coi là một bài kiểm tra tổng hợp đối với robot. Để một robot tự di chuyển và thi đấu, hệ thống phải đồng thời xử lý nhiều năng lực: giữ thăng bằng, nhận diện vật thể, định vị, lập kế hoạch, điều khiển vận động và phối hợp với các robot khác.
Peter Stone, giáo sư khoa học máy tính tại Đại học Texas ở Austin và cựu Chủ tịch RoboCup, cho rằng bóng đá robot đòi hỏi nhiều “năng lực nền tảng” của trí tuệ nhân tạo và robot học.
Chính vì vậy, một sân bóng có thể trở thành môi trường thử nghiệm khắt khe hơn nhiều so với một phòng thí nghiệm được kiểm soát. Robot phải phản ứng trước những tình huống không hoàn toàn có thể dự đoán, liên tục điều chỉnh chuyển động và phối hợp với các “đồng đội”.
Đó cũng là lý do Cheng không coi bóng đá là đích đến. “Chúng tôi coi robot đá bóng là một phép thử”, ông nói, đồng thời cho biết những công nghệ được kiểm nghiệm trong các trận đấu có thể được ứng dụng trong nhà máy hoặc gia đình.
Quan niệm này giúp giải thích vì sao thể thao robot thu hút sự quan tâm của cả doanh nghiệp và nhà đầu tư. Một giải bóng đá robot do Booster Robotics tổ chức tháng 6/2025 được truyền hình trực tiếp trên CCTV và thu hút tài trợ từ nhiều thương hiệu. Chỉ hai ngày sau khi giành chức vô địch RoboCup 2025 tại Brazil, công ty công bố huy động hơn 14 triệu USD trong vòng Series A+.
Với các startup công nghệ, một cuộc thi vì thế có thể đồng thời thực hiện nhiều chức năng: kiểm nghiệm sản phẩm, thu thập dữ liệu, thu hút nhân lực, tạo sự chú ý trên thị trường và mở đường cho đầu tư.
Xem video robot chơi bóng đá ở Trung Quốc (Nguồn: CNN)
Bài toán của Việt Nam: biến công nghệ chiến lược thành sản phẩm thực tế
Trung Quốc đang đặt robot hình người vào một chiến lược phát triển công nghệ rộng hơn. Chính sách hỗ trợ của nhà nước, đầu tư của doanh nghiệp và các hoạt động trình diễn, thi đấu được kết hợp để tạo môi trường phát triển cho một ngành công nghệ còn mới.
Nhưng những hình ảnh robot liên tục ngã, đánh trượt hoặc gặp sự cố tại các cuộc thi cũng cho thấy khoảng cách giữa trình diễn và ứng dụng thực tế vẫn còn lớn. Giá trị của một công nghệ cuối cùng không chỉ được quyết định bởi khả năng tạo ra một màn trình diễn ấn tượng, mà bởi việc công nghệ đó có thể giải quyết bài toán nào trong sản xuất và đời sống.
Đây cũng là vấn đề Việt Nam đang đặt ra trong quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng của phát triển đất nước, trong khi quá trình triển khai năm 2026 đang chuyển mạnh từ hoàn thiện cơ chế sang tạo ra sản phẩm, công nghệ và kết quả cụ thể.
Trong danh mục các sản phẩm công nghệ chiến lược được ưu tiên triển khai, robot di động tự hành là một trong 6 nhóm được lựa chọn cùng với mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt, AI camera, 5G, blockchain và thiết bị bay không người lái. Mục tiêu không chỉ là nghiên cứu mà hướng tới làm chủ công nghệ lõi, hình thành sản phẩm và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.
Đáng chú ý, trong quá trình triển khai, Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh việc lấy hiệu quả thương mại hóa làm một thước đo quan trọng đối với công nghệ chiến lược. Một số lĩnh vực, trong đó có robot di động tự hành, được đánh giá có mức độ sẵn sàng tương đối cao và có khả năng tạo ra sản phẩm bước đầu ngay trong năm 2026.
Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ tạo ra công nghệ trong phòng thí nghiệm mà còn phải có môi trường để công nghệ được thử nghiệm, hoàn thiện và kết nối với doanh nghiệp.
Ở Việt Nam, các hoạt động kết nối đó đang được thúc đẩy. Hội nghị Khoa học và Triển lãm quốc tế về Điều khiển và Tự động hóa VCCA 2026 tập trung vào robot, xe tự hành, AI, nhà máy thông minh và tự động hóa nông nghiệp, đồng thời mở rộng kết nối giữa giới nghiên cứu, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và địa phương nhằm đưa kết quả khoa học vào sản xuất và đời sống.
Một hướng khác là kết nối trực tiếp viện nghiên cứu với doanh nghiệp. Tháng 6/2026, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam - Hàn Quốc (VKIST) và VNPT Technology ký thỏa thuận hợp tác phát triển AI, IoT, robot tự hành, cơ điện tử và các giải pháp phục vụ chuyển đổi số nhà máy, với mục tiêu thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Nhìn từ câu chuyện Trung Quốc, sân bóng đá robot vì thế không chỉ là một cuộc chơi công nghệ. Nó cho thấy một cách tiếp cận trong đó môi trường thử nghiệm, cuộc thi, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người sử dụng cùng tham gia vào quá trình hoàn thiện công nghệ.
Đối với Việt Nam, khi robot và tự động hóa đã được xác định là một hướng công nghệ chiến lược, bài toán tiếp theo không chỉ là tạo ra robot “Made in Vietnam”, mà còn là xây dựng hệ sinh thái để các công nghệ này được thử nghiệm trong những điều kiện thực tế, kết nối với doanh nghiệp và nhanh chóng chuyển thành sản phẩm có khả năng giải quyết các nhu cầu cụ thể của sản xuất và đời sống.
Đó cũng là điểm quan trọng của quá trình đưa tinh thần Nghị quyết 57 vào thực tiễn: từ nghiên cứu đến sản phẩm, từ công nghệ đến ứng dụng và từ tiềm năng đổi mới sáng tạo đến giá trị kinh tế - xã hội cụ thể.
