Không chỉ các cửa hàng thuốc lá trở thành mục tiêu tấn công, nhiều doanh nghiệp nhỏ nằm gần các cơ sở này cũng đang chịu ảnh hưởng về an ninh, hoạt động kinh doanh và chi phí bảo hiểm.
Tháng 7 vừa qua, một vụ cháy tại khu Richmond, thành phố Melbourne, đã phá hủy một cửa hàng thuốc lá và ảnh hưởng tới gần 10 cơ sở kinh doanh lân cận. Hơn 80 lính cứu hỏa đã được huy động để khống chế đám cháy.
Sau hàng loạt vụ việc tương tự, nhiều chủ doanh nghiệp cho biết các công ty bảo hiểm đã từ chối gia hạn hợp đồng hoặc đưa ra mức phí cao hơn do cơ sở kinh doanh nằm gần các cửa hàng thuốc lá.
Thị trường bất hợp pháp gắn với tội phạm có tổ chức
Theo các cơ quan chức năng Australia, hoạt động kinh doanh thuốc lá lậu hiện có liên hệ ngày càng rõ với các nhóm tội phạm có tổ chức. Thống kê cho thấy, từ năm 2023, hơn 200 vụ phóng hỏa trên toàn Australia được cho là có liên quan tới tranh chấp giữa các nhóm tội phạm trong thị trường thuốc lá và thuốc lá điện tử bất hợp pháp. Riêng tại bang Victoria, cảnh sát đã ghi nhận gần 200 vụ phóng hỏa liên quan đến cái gọi là “cuộc chiến thuốc lá”.
Các vụ việc tập trung nhiều tại thành phố Melbourne và một số khu vực ngoại ô, nơi các nhóm tội phạm cạnh tranh quyền kiểm soát mạng lưới phân phối và các điểm bán lẻ.
Hệ quả đã tác động trực tiếp tới hoạt động kinh doanh tại nhiều khu phố. Tháng 7/2026, quán cà phê Counterweight Vinyl & Espresso tại Footscray, một trong những khu vực từng xảy ra nhiều vụ tấn công vào cửa hàng thuốc lá, thông báo đóng cửa. Chủ quán cho biết tình trạng tội phạm bạo lực gia tăng là một trong những nguyên nhân dẫn tới quyết định này.
Kinh doanh thuốc lá lậu là một hoạt động mang lại doanh thu “khủng”, bởi mức độ chênh lệch lớn về giá. Trong khi một bao thuốc lá hợp pháp tại Australia thường có giá trên 40 AUD, thuốc lá lậu có thể được bán với giá chỉ bằng một phần nhỏ. Các số liệu được truyền thông Australia dẫn lại cho thấy thuốc lá bất hợp pháp hiện chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng lượng thuốc lá tiêu thụ. Khoảng cách giá lớn tạo ra biên lợi nhuận cao, qua đó khiến thị trường này trở thành nguồn thu đáng kể đối với các nhóm tội phạm.
Cảnh sát cho rằng bạo lực được sử dụng để tranh giành địa bàn, gây sức ép lên các điểm bán lẻ hoặc trả đũa giữa các nhóm đối thủ. Ngày 2/9, một tòa án tại Victoria đã tuyên án tối đa 5,5 năm tù đối với Majid Alibadi, người bị xác định có dính líu tới việc tổ chức các vụ phóng hỏa và trộm xe phục vụ một đường dây tội phạm. Các vụ việc liên quan được cho là đã gây thiệt hại gần 2 triệu AUD (1,4 triệu USD).
Đầu tháng 9, một vụ phóng hỏa cửa hàng thuốc lá tại khu Melton, phía Tây Melbourne, cũng gây chú ý khi một trong những người bị cáo buộc tham gia vụ việc bị bỏng nặng. Sau đó, cảnh sát tiếp tục điều tra mối liên hệ giữa vụ việc với các băng nhóm mô tô ngoài vòng pháp luật.
Siết chặt toàn bộ chuỗi cung ứng
Trước tình hình tội phạm thuốc lá ngày càng gia tăng, nhà chức trách Australia đang tăng cường các biện pháp kiểm soát từ biên giới tới hệ thống bán lẻ trong nước.
Theo Lực lượng Biên phòng Australia (ABF), trong năm tài khóa 2025-2026, lực lượng này đã thu giữ hơn 2,2 tỷ điếu thuốc lá, hơn 586 tấn thuốc lá rời và hơn 2.259 tấn sản phẩm thuốc lá bất hợp pháp tại biên giới, cùng 13,2 triệu sản phẩm thuốc lá điện tử. Số hàng bị thu giữ tương đương hơn 4,7 tỷ AUD tiền thuế có nguy cơ bị thất thu nếu được đưa vào thị trường.
ABF cho biết các chiến dịch hiện nay tập trung không chỉ vào việc ngăn chặn hàng lậu tại biên giới mà còn vào hoạt động phối hợp với cảnh sát, cơ quan tình báo và lực lượng quản lý thị trường để làm gián đoạn toàn bộ chuỗi cung ứng.
Cuối tháng 6, chiến dịch TEMPEST tại bang Victoria và Tasmania đã thu giữ khoảng 2 triệu điếu thuốc lá, gần 2 tấn thuốc lá rời, hơn 7.000 thiết bị và phụ kiện thuốc lá điện tử cùng hơn 71.000 AUD tiền mặt.
Tiếp đến, vào cuối tháng 8, ABF và cảnh sát Vùng Lãnh thổ Thủ đô Australia (ACT) tiếp tục triệt phá một mạng lưới bị nghi nhập khẩu và phân phối thuốc lá lậu quy mô lớn, thu giữ hơn 3,4 triệu điếu thuốc lá và phong tỏa nhiều tài sản.
Tại bang Victoria, từ ngày 9/9, các cơ quan chức năng bắt đầu áp dụng quyền hạn mới cho phép đóng cửa ngay lập tức các cơ sở kinh doanh thuốc lá không có giấy phép hoặc có liên quan tới thuốc lá bất hợp pháp. Theo quy định mới, một cửa hàng có thể bị đóng cửa tới 90 ngày. Trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm có thể bị yêu cầu đóng cửa trong thời gian dài hơn theo quyết định của tòa án.
Chỉ trong hơn một tuần đầu triển khai, nhà chức trách Victoria đã ban hành hơn 20 lệnh đóng cửa đối với các cơ sở bị xác định vi phạm. Việc áp dụng cơ chế này cho thấy bang Victoria đang chuyển trọng tâm từ xử lý từng vụ việc sang cắt nguồn doanh thu và thu hẹp mạng lưới phân phối thuốc lá bất hợp pháp.
Tranh luận về chính sách thuế
Song song với các biện pháp thực thi pháp luật, giới chức Australia cũng đang tranh luận về vai trò của thuế tiêu thụ đặc biệt đối với sự phát triển của thị trường thuốc lá lậu. Một số ý kiến cho rằng mức thuế thuốc lá cao đã đẩy giá sản phẩm hợp pháp lên mức rất cao, từ đó tạo điều kiện cho hàng lậu mở rộng thị phần.
Một số lực lượng chính trị đối lập đề xuất giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá, đồng thời tăng ngân sách cho lực lượng thực thi pháp luật. Ngược lại, Chính phủ Australia và nhiều chuyên gia y tế công cộng cảnh báo rằng việc giảm mạnh thuế có thể khiến thuốc lá trở nên rẻ và dễ tiếp cận hơn, qua đó ảnh hưởng tới mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc.
Theo số liệu y tế mới nhất, tỷ lệ người từ 14 tuổi trở lên hút thuốc hằng ngày tại Australia đã giảm xuống khoảng 5,6%, mức thấp nhất được ghi nhận.
Thuế thuốc lá từ lâu được xem là một trong những công cụ quan trọng giúp Australia giảm tỷ lệ hút thuốc, song sự phát triển nhanh của thị trường bất hợp pháp đang đặt ra yêu cầu điều chỉnh cách tiếp cận.
Diễn biến của “cuộc chiến thuốc lá” tại bang Victoria vì vậy đang trở thành một phép thử đối với chính sách quản lý thuốc lá của Australia, khi vấn đề không chỉ còn nằm ở thuế hay buôn lậu, mà đã mở rộng sang an ninh cộng đồng và tội phạm có tổ chức.
