Theo Tờ trình của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc xây dựng luật nhằm hoàn thiện chính sách, pháp luật về quản lý tổng hợp tài nguyên, bảo vệ môi trường, quản lý và sử dụng không gian biển; nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng tài nguyên; thúc đẩy phát triển kinh tế biển theo hướng hiện đại, đồng bộ, khả thi. Dự luật cũng góp phần thể chế hóa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, nội luật hóa các cam kết quốc tế về biển và đại dương, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển.
Việc xây dựng luật còn nhằm tạo lập hành lang pháp lý đầy đủ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành; khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, trùng lặp; loại bỏ rào cản thể chế và bổ sung các khoảng trống pháp lý. Qua đó, bảo đảm quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên biển hợp lý, hiệu quả, bền vững; nâng cao năng lực quản trị đại dương và kiểm soát rủi ro môi trường biển trong dài hạn; tăng cường bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, hệ sinh thái biển và hải đảo; chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng.
Dự luật cũng hướng đến xây dựng môi trường pháp lý minh bạch, ổn định, thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và các chủ thể tham gia khai thác, sử dụng không gian biển; thúc đẩy phát triển kinh tế biển bền vững, nâng cao đời sống cộng đồng ven biển, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền quốc gia.
Các chính sách được xây dựng tập trung vào một số mục tiêu trọng tâm: hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên, môi trường biển và hải đảo; tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho phát triển kinh tế biển bền vững; xây dựng cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đặc thù mang tính đột phá để thúc đẩy các hoạt động kinh tế biển. Đồng thời, bảo đảm khai thác, sử dụng tài nguyên gắn với bảo vệ, bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái; sử dụng hiệu quả không gian biển; nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia trên biển.
Bên cạnh đó, dự luật chú trọng nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường biển; tăng cường phòng ngừa, kiểm soát và khắc phục ô nhiễm; bảo tồn đa dạng sinh học và hệ sinh thái vùng bờ nhạy cảm. Định hướng quan trọng là chuyển từ “xử lý” sang “chủ động phòng ngừa, quản lý rủi ro”. Cùng với đó là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm quy định không cần thiết, tăng cường liên thông các thủ tục trong lĩnh vực biển và hải đảo.
Tại cuộc họp, các đại biểu tập trung góp ý hoàn thiện bốn nhóm chính sách chính: hoàn thiện quy định về quản lý, sử dụng không gian biển gắn với phân định rõ trách nhiệm và bảo đảm quốc phòng, an ninh; hoàn thiện quy định về quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sử dụng khu vực biển; tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường biển và hải đảo; xây dựng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù nhằm thúc đẩy phát triển mạnh kinh tế biển.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh một số nội dung cần tiếp tục hoàn thiện. Trước hết, cần rà soát phạm vi điều chỉnh và bảo đảm thống nhất thuật ngữ giữa tên luật và nội dung chính sách, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót.
Về định hướng chính trị, dự thảo phải bám sát các nghị quyết, kết luận của Trung ương, đặc biệt là Kết luận số 18; làm rõ phân quyền giữa Trung ương và địa phương, nhất là trong quản lý không gian biển và kiểm soát ô nhiễm; đồng thời thể hiện rõ yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh để tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.
Đối với chính sách ưu đãi, hỗ trợ đặc thù, đây được xác định là nội dung đột phá, song việc thiết kế phải bảo đảm phù hợp với khung pháp luật hiện hành, nhất là về thuế và ngân sách. Trường hợp đề xuất cơ chế vượt thẩm quyền, cần báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét. Về tính thống nhất pháp luật và tương thích quốc tế, dự thảo cần đồng bộ với các luật liên quan như Luật Biên giới quốc gia, Luật Bảo vệ môi trường, Luật Đất đai, Luật Thủy sản, cùng các luật về tài chính như Luật Ngân sách Nhà nước và các luật thuế; đồng thời bảo đảm tuân thủ Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982.
Liên quan đến quốc phòng, an ninh, nguồn lực và thủ tục hành chính, cần làm rõ quy định về quyền và nghĩa vụ của các chủ thể, bảo đảm không ảnh hưởng đến chủ quyền quốc gia; đồng thời đánh giá đầy đủ tác động về nhân lực, tài chính, nhất là trong bối cảnh phát triển các ngành kinh tế biển mới. Các thủ tục hành chính cần được rà soát kỹ, bảo đảm minh bạch và khả thi.
Hội đồng thẩm định thống nhất sẽ báo cáo Chính phủ sau khi cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ. Trọng tâm chỉnh lý gồm: hoàn thiện phạm vi điều chỉnh gắn với mô hình quản trị hiện đại; bảo đảm phù hợp chủ trương phân quyền và cải cách thủ tục hành chính; bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, nhất là lĩnh vực tài chính; xử lý các vướng mắc thực tiễn; và hoàn thiện hồ sơ với số liệu, căn cứ pháp lý đầy đủ, chính xác.
Thứ trưởng đề nghị cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu ý kiến, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, chuyên gia để hoàn thiện dự án luật, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và hiệu quả khi ban hành.
