Rà soát từng dự án để tháo gỡ điểm nghẽn
Theo báo cáo tại cuộc làm việc giữa Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng về tình hình phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công các dự án trọng điểm ngành giao thông vận tải, cả nước hiện có 55 dự án với 112 dự án thành phần thuộc danh mục dự án trọng điểm.
Năm 2026, các bộ, địa phương đã phân bổ 258.502 tỷ đồng vốn ngân sách nhà nước cho nhóm dự án này, gồm 200.779 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương và 57.723 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương. Số vốn này tương đương 25,5% tổng kế hoạch vốn đầu tư công của cả nước được Thủ tướng Chính phủ giao.
Tuy nhiên, đến hết ngày 21/9, các dự án giao thông trọng điểm mới giải ngân 105.257 tỷ đồng, đạt 40,7% kế hoạch đã phân bổ. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân 70.199 tỷ đồng, đạt 35%; vốn ngân sách địa phương giải ngân 35.058 tỷ đồng, đạt 60,4%.
Đáng chú ý, có 42 dự án, dự án thành phần trong danh mục trọng điểm có tỷ lệ giải ngân dưới 40%, gồm 13 dự án thuộc Bộ Xây dựng và 29 dự án do các địa phương làm cơ quan chủ quản.
Theo ông Phùng Tiến Vinh, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng, cần rà soát đến từng dự án để xác định đúng nguyên nhân. Tại các dự án cao tốc phía Nam, nguồn vật liệu, nhất là cát, đá, cùng các yêu cầu kỹ thuật như xử lý nền đất, chờ lún đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ.
Bên cạnh đó, việc đăng ký kế hoạch vốn cần tính sát hơn với giải pháp kỹ thuật thực tế trên công trường. Năng lực của một số nhà thầu, tình trạng thiếu nhân lực, máy móc, thiết bị cũng tác động đến khả năng thi công.
Còn theo ông Lưu Quang Thìn, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ Xây dựng, năm 2026 xuất hiện thêm nguyên nhân là biến động giá nhiên liệu, vật liệu và tình trạng thiếu nhân lực khi nhiều công trình được triển khai đồng thời.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Anh Tuấn cho biết, trong giai đoạn 2021 - 2025 và năm 2026, có tình trạng một số đơn vị coi năm 2026 là thời điểm cuối nên đăng ký lượng vốn lớn, trong khi thời hạn thực tế của dự án còn dài hơn và khả năng triển khai chưa tương ứng.
Bộ Xây dựng đang rà soát từng dự án, từng đơn vị để xác định trường hợp nào thực sự không có khả năng giải ngân và trường hợp nào vẫn có thể tăng tốc. Theo Thứ trưởng Lê Anh Tuấn, việc điều chỉnh giảm vốn chỉ nên đặt ra với những dự án thực sự có tính đặc thù; các dự án còn khả năng thực hiện phải được tập trung tháo gỡ và thúc đẩy.
Bộ Xây dựng cũng tiếp tục rà soát các dự án trọng điểm, đẩy nhanh thủ tục, phân cấp, phân quyền và phối hợp với địa phương để xử lý từng vướng mắc; đồng thời đề nghị Bộ Tài chính nghiên cứu hỗ trợ những dự án có khả năng hấp thụ thêm vốn.
Vốn phải đi cùng khối lượng thực tế
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn, giải ngân đầu tư công năm 2026 nhìn chung đã có chuyển biến so với năm trước, nhưng thời gian còn lại không nhiều trong khi yêu cầu giải ngân 100% vẫn rất lớn.
Trong số 42 dự án, dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân dưới 40%, có 6 dự án được bố trí vốn chuẩn bị đầu tư; 3 dự án bố trí vốn cho công tác thanh quyết toán và thực hiện hạng mục bổ sung ITS; 18 dự án có kế hoạch hoàn thành hoặc cơ bản hoàn thành trong năm 2026 và 15 dự án có kế hoạch hoàn thành sau năm 2026. Vì vậy, giải pháp cũng được đặt ra theo từng nhóm dự án.
Đối với các dự án chuẩn bị đầu tư, yêu cầu là đẩy nhanh phê duyệt hoặc điều chỉnh chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án và thanh toán hết kế hoạch vốn năm 2026 được giao. Với các dự án bố trí vốn quyết toán, chủ đầu tư cần đẩy nhanh nghiệm thu, quyết toán hợp đồng và phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành.
Đối với các dự án có kế hoạch hoàn thành trong năm 2026, các bộ, ngành, địa phương phải tập trung chỉ đạo chủ đầu tư, nhà thầu đẩy nhanh thi công và giải ngân. Trường hợp có yêu cầu kỹ thuật cao hoặc phát sinh yếu tố khách quan cần kéo dài thời gian để bảo đảm chất lượng, chủ đầu tư phải lập lại tiến độ, báo cáo cơ quan chủ quản xem xét, quyết định.
Riêng hai dự án đường sắt quốc gia là đường sắt cao tốc Bắc - Nam và đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được đề nghị giảm 72.092 tỷ đồng vốn năm 2026, trong đó hơn 63.217 tỷ đồng chưa có nhu cầu sử dụng và 8.875 tỷ đồng điều chuyển cho 12 địa phương thực hiện các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Việc điều chỉnh nhằm bảo đảm nguồn vốn được phân bổ sát với khả năng triển khai thực tế, thay vì chỉ thúc giải ngân bằng mọi giá trong quý IV.
Thời gian từ nay đến cuối năm không còn nhiều, trong khi khối lượng vốn còn phải giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm vẫn rất lớn. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ từng dự án đang chậm ở đâu, vướng việc gì, cơ quan nào xử lý và thời điểm có thể tháo gỡ.
Việc rà soát, tháo gỡ tại công trường đồng thời điều chỉnh kế hoạch vốn sát với khả năng thực hiện được kỳ vọng giúp nguồn lực được đưa đến đúng nơi có khả năng triển khai, tạo khối lượng và đẩy nhanh tiến độ giải ngân các dự án giao thông trọng điểm trong những tháng cuối năm.
