Từ trồng rau, củ, quả trong nhà màng đến chăn nuôi khép kín, các mô hình sản xuất hiện đại góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, tăng thu nhập cho người dân; đồng thời tiết kiệm tài nguyên, giảm tác động đến môi trường. Đây là hướng đi quan trọng để địa phương cơ cấu lại ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị sản xuất và thực hiện mục tiêu tăng trưởng xanh, bền vững.
Chuyển đổi phương thức sản xuất
Tại xã Thái Bình, việc ứng dụng công nghệ vào sản xuất rau, củ, quả đang từng bước thay đổi tập quán canh tác của người dân. Từ những mô hình nhà màng ban đầu, nhiều hộ đã chủ động đầu tư cơ sở vật chất, áp dụng quy trình sản xuất an toàn và liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã để đưa nông sản ra thị trường.
Bà Chu Thị Bình, thôn Đoàn Kết, xã Thái Bình (Tuyên Quang) cho biết, sau khi tham gia liên kết tiêu thụ với cơ sở kinh doanh nông sản sạch, đầu năm 2026, gia đình bà đầu tư 350 triệu đồng xây dựng 1.000 m2 nhà màng và hệ thống tưới tiết kiệm để trồng dưa lưới và dưa chuột bao tử theo quy trình công nghệ cao. Theo bà Bình, ứng dụng sản xuất theo quy trình công nghệ cao giúp kiểm soát tốt hơn các yếu tố môi trường, sâu, bệnh hại, hạn chế ảnh hưởng bất lợi của thời tiết, tạo điều kiện chủ động bố trí mùa vụ và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Việc ứng dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa kết hợp bón phân qua nước đã giúp gia đình giảm rất nhiều sức lao động, tiết kiệm nước, phân bón, chất lượng sản phẩm đồng đều, mang lại giá trị kinh tế cao hơn rất nhiều so với canh tác truyền thống. Sản phẩm được tiêu thụ theo hợp đồng, tạo sự chủ động trong kế hoạch sản xuất và giảm rủi ro đầu ra. Hiện nay, gia đình bà Bình đã mở rộng diện tích nhà màng lên 2.000 m2 để sản xuất các loại rau ăn lá và rau trái vụ.
Xã Thái Bình xác định thay đổi tư duy sản xuất là nhiệm vụ trọng tâm, không chỉ tuyên truyền, vận động, chính quyền xã còn trực tiếp hỗ trợ người dân tiếp cận công nghệ, tổ chức sản xuất và tìm kiếm đầu ra cho sản phẩm.
Ứng dụng sản xuất theo quy trình công nghệ cao giúp kiểm soát tốt hơn các yếu tố môi trường, sâu, bệnh hại, hạn chế ảnh hưởng bất lợi của thời tiết.
Ông Nguyễn Mạnh Dũng, Chủ tịch Hội Nông dân xã Thái Bình (Tuyên Quang) cho biết, Hội Nông dân xã thường xuyên tổ chức cho các hội viên đi tham quan, học hỏi kinh nghiệm tại các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao ở trong và ngoài tỉnh. Từ những chuyến đi thực tế đó, hội viên thay đổi về tư duy sản xuất và áp dụng trong thực tiễn để nâng cao thu nhập. Đến nay, xã đã có 3 mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, phấn đấu đến cuối năm 2026 có 5 mô hình.
Tại xã Kim Bình, Hợp tác xã Nông, lâm nghiệp Kim Bình đưa các giống dưa kim hoàng hậu, dưa sữa, dưa lưới vào trồng trong nhà màng, từng bước nâng cao giá trị trên diện tích canh tác. Theo anh Cao Văn Phúc, Giám đốc hợp tác xã, mỗi vụ sản xuất cho thu hoạch khoảng 6 tấn; với 3-4 vụ/năm, sản lượng đạt khoảng 18-20 tấn. Doanh thu hàng năm của mô hình ước đạt từ 900 triệu đồng đến 1,2 tỷ đồng.
Trong chăn nuôi, chuyển đổi sang phương thức sản xuất quy mô trang trại, áp dụng quy trình khép kín và an toàn sinh học cũng mang lại hiệu quả thiết thực. Nhiều hộ đã đầu tư hệ thống làm mát tự động, xử lý chất thải bằng công nghệ biogas và đệm lót sinh học, qua đó góp phần kiểm soát dịch bệnh, nâng cao năng suất và hạn chế ô nhiễm môi trường.
Theo đánh giá từ các mô hình tại địa phương, giá trị thu hoạch trên mỗi ha đất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đạt bình quân khoảng 150-300 triệu đồng/năm, cao gấp 2-4 lần so với phương thức canh tác truyền thống. Kết quả này cho thấy tiềm năng nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo việc làm và cải thiện thu nhập thông qua đổi mới phương thức sản xuất.
Hướng tới nông nghiệp xanh, bền vững
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang, toàn tỉnh hiện có trên 100.000 ha cây trồng sản xuất theo tiêu chuẩn; trong đó 96.500 ha rừng được cấp chứng chỉ FSC; khoảng 4.300 ha cây công nghiệp và cây trồng hàng hóa sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ và các tiêu chuẩn phù hợp khác. Trong chăn nuôi, nhiều cơ sở từng bước áp dụng quy trình an toàn sinh học, hướng tới giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Để phát huy kết quả đạt được, tỉnh xác định tiếp tục cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, phát triển nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, hữu cơ gắn với giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Ông Nguyễn Xuân Hùng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang cho hay, triển khai thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, từ đầu năm đến nay, trên địa bàn tỉnh đã xây dựng và hình thành được 70 mô hình chăn nuôi gia cầm, 72 mô hình chăn nuôi động vật hoang dã, 22 mô hình nuôi ong và 75 mô hình nuôi trồng thủy sản; một số mô hình điển hình về trồng cây ớt, dưa chuột, chanh, quế... cho thu nhập cao.
Ngành nông nghiệp tỉnh tiếp tục phối hợp với các địa phương xây dựng vùng sản xuất hàng hóa tập trung, ưu tiên phát triển cây ăn quả theo hướng hữu cơ, chăn nuôi và thủy sản sạch. Cùng với đó, tăng cường hướng dẫn người dân ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, tuân thủ quy định về an toàn thực phẩm, khuyến khích sử dụng chế phẩm sinh học và phân bón hữu cơ, từng bước giảm sự phụ thuộc vào hóa chất trong sản xuất.
Một trong những giải pháp trọng tâm là tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Trong đó, doanh nghiệp và hợp tác xã cần phát huy vai trò tổ chức sản xuất, kết nối thị trường, hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật, cung ứng vật tư và bao tiêu sản phẩm. Việc phát triển các vùng nguyên liệu tập trung gắn với hợp đồng tiêu thụ sẽ giúp khắc phục tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng và yêu cầu chất lượng của thị trường.
Tuyên Quang đặt mục tiêu đến năm 2030, tốc độ tăng trưởng bình quân ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản đạt 5,56%/năm; trong đó, nông nghiệp tăng 4,46%/năm, lâm nghiệp tăng 9,78%/năm và thủy sản tăng 7,85%/năm. Năng suất lao động của ngành tăng bình quân 5,5-6%/năm; thu nhập bình quân của người dân nông thôn năm 2030 tăng gấp 1,5 lần so với năm 2025; tỷ lệ hộ nghèo giảm bình quân 3-4%/năm; đào tạo nghề cho khoảng 10.000 lao động nông thôn/năm.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, tỉnh tập trung nâng cao vai trò, vị thế, năng lực làm chủ của nông dân; đẩy mạnh tuyên truyền, đào tạo, tập huấn nâng cao trình độ sản xuất, kinh doanh; hỗ trợ nông dân ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, phát triển sản phẩm OCOP, tham gia thương mại điện tử và các chuỗi giá trị nông sản. Đồng thời chú trọng phát triển đội ngũ “nông dân số”, thúc đẩy khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo trong khu vực nông thôn; đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng công nghệ cao, phát triển nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, hữu cơ gắn với giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng biến đổi khí hậu; ưu tiên phát triển các sản phẩm đặc trưng, có lợi thế của tỉnh theo chuỗi giá trị.
Ngoài ra, phát triển mạnh công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản; phát triển hạ tầng thương mại, logistics, thương mại điện tử khu vực nông thôn; khuyến khích phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, du lịch nông nghiệp trải nghiệm gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống và chương trình OCOP...
Từ những mô hình nhà màng, trang trại chăn nuôi khép kín đến định hướng xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, phát triển chế biến sâu và chuỗi tiêu thụ, Tuyên Quang đang từng bước chuyển nền nông nghiệp từ sản xuất dựa chủ yếu vào kinh nghiệm sang phương thức hiện đại, có kiểm soát và tạo giá trị gia tăng cao hơn. Đây là cơ sở để nâng cao thu nhập cho nông dân, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển kinh tế nông thôn bền vững.