Nâng giá trị nông sản từ ứng dụng công nghệ và liên kết chuỗi
Chiều 23/10, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Dược liệu Quốc gia VCCI (VCAC) cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức Diễn đàn “Thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu khu vực Tây Nguyên”.
Phát biểu tại diễn đàn, ông Đoàn Ngọc Có, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, cho biết, nông nghiệp công nghệ cao mở ra cơ hội nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và giá trị kinh tế trên cùng diện tích canh tác. Tây Nguyên có lợi thế về quỹ đất rộng, khí hậu thuận lợi, phù hợp phát triển các vùng sản xuất nông nghiệp công nghệ cao quy mô lớn. Tuy nhiên, chi phí đầu tư ban đầu cao, sản xuất còn manh mún và khả năng tiếp cận công nghệ hạn chế đang là những rào cản đối với người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Tại Gia Lai, tỉnh đã thu hút gần 70 dự án trồng trọt ứng dụng công nghệ cao và cấp chứng nhận đầu tư cho khoảng 204 dự án chăn nuôi công nghệ cao. Hiệu quả kinh tế từ các mô hình ứng dụng công nghệ cao cao hơn đáng kể so với sản xuất thông thường. Trong khi doanh thu bình quân đạt khoảng 120 - 150 triệu đồng/ha, nhiều mô hình công nghệ cao đạt 500 - 700 triệu đồng/ha, thậm chí hàng tỷ đồng/ha.
Việc áp dụng quy trình sản xuất đạt tiêu chuẩn, có chứng nhận còn giúp nâng cao chất lượng, tính đồng đều của sản phẩm và mở rộng cơ hội xuất khẩu. Bên cạnh đó, Gia Lai đang đẩy mạnh phát triển các loại dược liệu có giá trị như mật nhân, hà thủ ô đỏ, cát cánh, cà gai leo và sâm đương quy.
Theo kế hoạch, đến năm 2030, tỉnh hướng tới phát triển khoảng 10.000 ha cây dược liệu, đồng thời định hướng phát triển khoảng 31.000 ha dược liệu dưới tán rừng. Tuy nhiên, ông Đoàn Ngọc Có nhấn mạnh việc mở rộng diện tích phải gắn với chế biến và thị trường tiêu thụ. Nếu phát triển ồ ạt khi chưa có đầu ra ổn định, người dân dễ đối mặt với tình trạng dư thừa sản phẩm, ảnh hưởng đến thu nhập.
Vì vậy, Gia Lai xác định doanh nghiệp và hợp tác xã giữ vai trò nòng cốt trong ứng dụng công nghệ, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, liên kết tiêu thụ và mở rộng thị trường. Đây là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển nông nghiệp bền vững và tăng sức cạnh tranh cho nông sản địa phương.
Còn theo bà Đoàn Hương Sơn, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Tây Nguyên hiện có khoảng 2,67 triệu ha đất trồng trọt, dẫn đầu cả nước về sản lượng cà phê, hồ tiêu, bơ, chanh leo, trong khi diện tích sầu riêng ngày càng tăng.
Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp Tây Nguyên vẫn đối mặt nhiều thách thức như quy mô nhỏ lẻ, liên kết chuỗi thiếu chặt chẽ, năng lực chế biến sâu hạn chế, thiếu nước tưới, suy thoái đất và dịch hại diễn biến phức tạp. Riêng lĩnh vực dược liệu, cơ cấu sản xuất chủ yếu là các loại cây gia vị, dược liệu phổ thông có giá trị gia tăng thấp; dược liệu quý còn ít và phân tán. Nguồn giống chưa được chuẩn hóa, chất lượng không đồng đều, thiếu vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn GACP-WHO.
Trước thực tế này, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh cần chuyển trọng tâm từ mở rộng sản xuất sang nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng, gắn với bảo vệ tài nguyên và giảm phát thải. Trong đó, cần ưu tiên ứng dụng cơ giới hóa, công nghệ số, truy xuất nguồn gốc; chuẩn hóa giống và vùng nguyên liệu dược liệu; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.
Ngành trồng trọt cần tập trung vào 6 nhóm giải pháp gồm hoàn thiện quy hoạch và quản lý đất đai; nâng cao chất lượng giống và kỹ thuật canh tác; tăng cường giám sát, phòng trừ dịch hại; phát triển chuỗi giá trị và thị trường; hoàn thiện chính sách tín dụng, thu hút đầu tư; đào tạo nhân lực và thúc đẩy chuyển đổi số.
Cùng với đó, cơ quan quản lý, địa phương, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ trong chuyển giao công nghệ, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn và liên kết tiêu thụ. Nông dân cần tuân thủ quy trình kỹ thuật, ghi chép nhật ký sản xuất và tham gia chuỗi liên kết để nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh của nông sản và dược liệu Tây Nguyên.
Hoàn thiện cơ chế, chính sách tạo động lực đầu tư dài hạn
Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, để phát triển nông nghiệp công nghệ cao và dược liệu, cần nâng cao tính đồng bộ, ổn định, minh bạch và khả năng thực thi của chính sách. Qua đó, tạo dựng niềm tin, khuyến khích doanh nghiệp, doanh nhân, nhà đầu tư dài hạn và huy động thêm nguồn lực xã hội cho phát triển.
Từ góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp, ông Phòng cho rằng vấn đề cần đặc biệt quan tâm hiện nay là khoảng cách giữa định hướng chính sách và khả năng triển khai trong thực tiễn. Các chủ trương phát triển nông nghiệp công nghệ cao, dược liệu, khoa học công nghệ, chế biến sâu và kinh tế xanh ngày càng rõ hơn, nhưng doanh nghiệp vẫn phải đáp ứng nhiều yêu cầu thuộc các lĩnh vực quản lý khác nhau, trong khi chính sách và quy trình thực hiện chưa thật sự đồng bộ. Vì vậy, cần có các chính sách mang tính hệ thống để doanh nghiệp triển khai dự án, tạo ra sản phẩm.
Ông Hoàng Quang Phòng cũng nhấn mạnh kinh tế hiện đại được tổ chức theo chuỗi giá trị, đòi hỏi sự liên kết hiệu quả giữa địa phương với doanh nghiệp, khoa học công nghệ với sản phẩm, nguồn lực đầu tư với thị trường. Đồng thời, cần thúc đẩy liên kết vùng và kết nối thị trường trong nước với quốc tế.
Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và môi trường phát triển; doanh nghiệp trực tiếp tổ chức sản xuất, huy động vốn, đổi mới công nghệ và đưa sản phẩm ra thị trường.
