Theo tờ New York Times, Thủ tướng Canada Mark Carney đã có một bài phát biểu đanh thép tại Davos ngày 20/1, khiến các nhà lãnh đạo chính trị và giới doanh nghiệp toàn cầu tham dự phải đồng loạt đứng dậy vỗ tay - một phản ứng hiếm thấy tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới.
Trong bài phát biểu, ông mô tả sự kết thúc của "Pax Americana" - một kỷ nguyên được bảo trợ bởi vai trò bá quyền của Mỹ, gọi giai đoạn hiện nay là một “sự đứt gãy” của trật tự thế giới. Dù không nhắc đích danh Tổng thống Donald Trump, thông điệp mà ông Carney gửi gắm dường như đã rõ ràng.
Bài phát biểu được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Trump tiếp tục gia tăng các lời đe dọa nhằm kiểm soát Greenland từ tay Đan Mạch, đồng thời tuyên bố sẽ áp thêm thuế quan đối với các cường quốc châu Âu như một hình phạt vì họ ủng hộ chủ quyền của Greenland. Các nhà lãnh đạo toàn cầu đang gấp rút tìm kiếm một phản ứng thống nhất.
“Mỗi ngày trôi qua, chúng ta đều được nhắc nhở rằng mình đang sống trong thời đại cạnh tranh giữa các cường quốc”, Thủ tướng Carney phát biểu. “Rằng trật tự dựa trên luật lệ đang phai nhạt. Rằng kẻ mạnh làm những gì họ có thể, còn kẻ yếu phải gánh chịu những gì họ buộc phải chịu”.
Ông cảnh báo: “Các quốc gia tầm trung phải hành động cùng nhau, bởi nếu không có mặt trên bàn đàm phán, thì chúng ta sẽ nằm trên thực đơn”.
Vị Thủ tướng Canada hiểu điều đó hơn ai hết. Ngay khi bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống thứ hai, ông Trump đã đưa ra những tuyên bố coi Canada như bang thứ 51 của Mỹ, đồng thời đe dọa cựu Thủ tướng Justin Trudeau bằng việc đơn phương hủy bỏ các thỏa thuận đã điều chỉnh quan hệ giữa hai nước láng giềng suốt hơn một thế kỷ.
Ông Trump cũng đã áp thuế đối với Canada - một trong hai đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ, cùng với Mexico - gây tổn hại nghiêm trọng tới các ngành kinh tế then chốt của Canada như ô tô, thép, nhôm và gỗ.
Các đồng minh của Tổng thống Trump, đặc biệt là Steve Bannon, thậm chí còn công khai nói về lợi ích của việc Mỹ sáp nhập Canada để tiếp cận các nguồn tài nguyên Bắc Cực khổng lồ của nước này, bao gồm khoáng sản chiến lược và đất hiếm.
Trong bài phát biểu tại Davos, ông Carney cũng chỉ trích các nhà lãnh đạo khác - nhiều người trong số đó đang theo dõi bài phát biểu của ông - vì đã không đủ cứng rắn trong việc bảo vệ lợi ích của chính mình.
“Có một xu hướng rất mạnh là các quốc gia sẵn sàng xuôi theo để được yên thân”, ông nói. “Nhượng bộ. Tránh rắc rối. Hy vọng rằng sự tuân phục sẽ mang lại an toàn. Nhưng điều đó sẽ không xảy ra”.
Thủ tướng Carney khẳng định Canada đang chọn một con đường khác.
Theo một quan chức chính phủ (yêu cầu giấu tên), Thủ tướng Carney đã tự tay viết bài phát biểu này - một điều hiếm thấy, bởi những bài phát biểu tầm cỡ như vậy thường do các trợ lý cấp cao soạn thảo với sự góp ý của lãnh đạo.
Ông Carney, cựu lãnh đạo trong lĩnh vực đầu tư và từng giữ cương vị Thống đốc Ngân hàng Trung ương Canada và Anh, đã tham dự Diễn đàn Davos khoảng 30 lần, theo văn phòng của ông.
Bài phát biểu được đưa ra không lâu sau khi Tổng thống Trump đăng tải trên mạng xã hội một hình ảnh chỉnh sửa, trong đó lá cờ Mỹ phủ lên bản đồ cả Mỹ, Canada và Greenland.
Hình ảnh đó càng làm nổi bật động cơ khiến Thủ tướng Canada phải “phô diễn sức mạnh ngôn từ” tại Davos: sự sống còn về kinh tế, và có lẽ cả sự tồn vong, theo nghĩa đen, của Canada.
Canada có mức độ hội nhập sâu sắc với Mỹ trên nhiều phương diện: kinh tế, quốc phòng và văn hóa. Vị thế của Canada trong cuộc khủng hoảng Greenland có phần khác với các cường quốc châu Âu đang nằm trong “tầm ngắm” của ông Trump, dù tất cả đều là đồng minh NATO.
Khi được hỏi sẽ đi xa đến đâu để giành Greenland, ông Trump nói trước khi rời Mỹ tới Davos: “Rồi các bạn sẽ biết”.
Ông Carney nhiều lần khẳng định Canada ủng hộ mạnh mẽ Greenland và Đan Mạch, nhưng khác với một số nước châu Âu, Canada không điều quân tham gia cuộc tập trận quân sự gần đây nhất. Tổng thống Trump đang đe dọa các quốc gia đó bằng thuế quan mới, nhưng không áp dụng với Canada.
Cũng trong ngày 20/1, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã lên tiếng ủng hộ quan điểm của ông Carney, tuyên bố rằng: “Chúng tôi chọn sự tôn trọng thay vì bắt nạt. Chúng tôi chọn pháp quyền thay vì vũ lực”, đồng thời chỉ trích các đe dọa thuế quan mới của ông Trump là “sự tích lũy vô tận các mức thuế không thể chấp nhận được”, được sử dụng như “công cụ gây sức ép đối với chủ quyền lãnh thổ.”
