Bài phát biểu diễn ra ngay sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ chính sách thuế quan toàn cầu của ông, trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ suy giảm và xuất hiện khả năng Washington cân nhắc hành động quân sự mới nhằm vào Iran.
Yếu tố bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ định hình chính sách đối ngoại
Thông điệp Liên bang lần này mang màu sắc vận động rõ nét khi Mỹ chuẩn bị bước vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11. Ông Trump mô tả nền kinh tế đang tăng trưởng mạnh, nhấn mạnh giá xăng, lãi suất thế chấp và giá thuốc kê đơn giảm, cùng thị trường chứng khoán đi lên.
Tuy nhiên, các khảo sát của Trung tâm AP-NORC cho thấy chỉ 39% người trưởng thành Mỹ tán thành cách ông xử lý kinh tế vào tháng 2. Không khí tại Quốc hội phản ánh sự chia rẽ sâu sắc giữa hai đảng. Tổng thống Trump công kích đảng Dân chủ, trong khi nhiều nghị sĩ Dân chủ tẩy chay hoặc giữ thái độ im lặng trong suốt bài phát biểu. Hạ nghị sĩ Ilhan Omar rời phòng họp sau khi phản đối Tổng thống.
Đối với châu Âu, kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ có thể tác động trực tiếp tới khả năng thực thi chính sách đối ngoại của ông Trump trong nửa sau nhiệm kỳ. Nếu đảng Cộng hòa mất quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện, các sáng kiến liên quan tới quốc phòng, viện trợ hay trừng phạt quốc tế có thể đối mặt với nhiều rào cản hơn. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh chiến sự Ukraine và các vấn đề an ninh NATO vẫn tiếp diễn.
Chính sách thuế quan vẫn là công cụ chiến lược
Dù Tòa án Tối cao bác bỏ chính sách thuế quan toàn cầu trước đó, ông Trump không cho thấy dấu hiệu rút lui khỏi chiến lược thương mại cứng rắn. Thay vì công kích gay gắt cơ quan tư pháp như trước, ông gọi phán quyết là điều đáng tiếc, đồng thời khẳng định vẫn có thẩm quyền đàm phán các thỏa thuận mới.
Tổng thống Trump tuyên bố nâng mức thuế toàn cầu từ 10% lên 15% và cảnh báo các nước không nên lợi dụng phán quyết của Tòa án để trì hoãn cam kết. Thông điệp được phát đi trên mạng xã hội trước đó cho thấy Washington sẵn sàng áp mức thuế cao hơn nếu đối tác không tuân thủ thỏa thuận.
Đối với Liên minh châu Âu, đây là tín hiệu rõ ràng rằng bất chấp rào cản pháp lý nội bộ, Nhà Trắng vẫn xem thuế quan là đòn bẩy thương mại. Trong bối cảnh quan hệ kinh tế xuyên Đại Tây Dương vốn đã chịu sức ép từ các tranh chấp trợ cấp công nghiệp và tiêu chuẩn xanh, nguy cơ leo thang thương mại chưa thể loại trừ.
Ưu tiên đối nội nhưng thông điệp an ninh hướng ra ngoài
Phần lớn bài phát biểu tập trung vào trong nước, song ông Trump vẫn dành thời lượng để nhắc tới lệnh ngừng bắn mong manh tại Gaza, việc hồi hương con tin do Hamas bắt giữ, gây sức ép để các đồng minh NATO tăng chi tiêu quốc phòng và các bước đi tại Venezuela.
Đáng chú ý, ông Trump không nhắc nhiều tới khủng hoảng niềm tin trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương sau phát biểu trước đây về khả năng sử dụng biện pháp quân sự liên quan Greenland. Sự im lặng này có thể được hiểu là ưu tiên củng cố hình ảnh đối nội trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ suy giảm.
Theo khảo sát của AP-NORC, 61% người trưởng thành Mỹ không tán thành cách ông xử lý chính sách đối ngoại, và 56% cho rằng ông đã đi quá xa trong việc sử dụng quân đội ở nước ngoài. Tuy nhiên, ông Trump tiếp tục sử dụng giọng điệu cứng rắn với Iran, cảnh báo Tehran phát triển tên lửa có thể đe dọa châu Âu và trong tương lai gần vươn tới Mỹ. Ông để ngỏ khả năng hành động quân sự nếu ngoại giao thất bại.
Với châu Âu, điều này đặt ra hai câu hỏi chiến lược đó là liệu Mỹ có tiếp tục yêu cầu các đồng minh chia sẻ gánh nặng an ninh lớn hơn nữa và liệu một kịch bản leo thang với Iran có kéo NATO vào thế đối đầu mới hay không.
Thông điệp Liên bang năm nay cho thấy một Tổng thống ưu tiên củng cố vị thế trong nước trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ, song vẫn duy trì công cụ thuế quan và lựa chọn quân sự như đòn bẩy chiến lược. Đối với châu Âu, thách thức không chỉ nằm ở nội dung bài phát biểu, mà ở cách Washington cân bằng giữa khẩu hiệu nước Mỹ trên hết và vai trò lãnh đạo toàn cầu trong phần còn lại của nhiệm kỳ.
