Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật

Báo cáo của Bộ Tư pháp cho biết, hiện trạng dữ liệu pháp luật và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp luật đang bộc lộ những hạn chế, bất cập lớn. Dữ liệu pháp luật phân tán tại nhiều hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu khác nhau, chưa có cơ chế liên thông, đồng bộ dữ liệu tự động và thường xuyên, dẫn đến khó khăn trong triển khai các công cụ phân tích nâng cao, trong đó có các ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); chưa có bộ chuẩn dữ liệu pháp luật quốc gia bao quát đầy đủ các thuộc tính của văn bản quy phạm pháp luật.

Do đó, mỗi hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu được thiết kế tiêu chí riêng, dẫn tới dữ liệu không tương thích với nhau, khó hợp nhất, đồng bộ, khó cho máy đọc, hiểu và khai thác. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp luật chưa được triển khai đồng bộ trong toàn bộ quy trình xây dựng, soạn thảo, thẩm định, kiểm tra và rà soát văn bản quy phạm pháp luật, nên hiệu quả ứng dụng còn hạn chế, chưa tạo được tác động mang tính hệ thống.

Trong công tác tổ chức và thi hành pháp luật, trí tuệ nhân tạo chưa được khai thác hiệu quả trong các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, đánh giá hiệu quả ban hành văn bản pháp luật và tổ chức thi hành pháp luật, cải cách thủ tục hành chính và hỗ trợ pháp lý cho người dân, doanh nghiệp.

Từ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trên cho thấy, việc ban hành 2 Đề án "Xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật" và "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật" là yêu cầu khách quan, cấp thiết và có tính chiến lược.

Đề án "Xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật" hướng tới mục tiêu tổng quát là xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật trở thành hạ tầng dữ liệu pháp luật quốc gia chuẩn hóa, liên thông và thống nhất, áp dụng công nghệ hiện đại, phục vụ ứng dụng trí tuệ nhân tạo, đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, nhằm xây dựng nền tảng quản trị pháp luật thông minh. Đồng thời, thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật, đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh trong kỷ nguyên mới.

Đối với "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật", Đề án hướng tới các nhóm mục tiêu cụ thể: Phát triển ứng dụng AI hỗ trợ công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; nâng cao chất lượng xây dựng văn bản nhờ ứng dụng AI ngay ở khâu xây dựng và thẩm định văn bản pháp luật; phấn đấu tỉ lệ phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo đạt trên 90% trên bộ dữ liệu kiểm tra và tối thiểu 80% khi ứng dụng thực tế; triển khai các ứng dụng AI hỗ trợ đánh giá tác động chính sách, đánh giá hiệu quả ban hành và tổ chức thi hành pháp luật thông qua phân tích dữ liệu; đẩy mạnh ứng dụng AI hỗ trợ cải cách và kiểm soát thủ tục hành chính; phát triển các ứng dụng AI phục vụ nghiên cứu, dịch thuật pháp lý, phổ biến, giáo dục pháp luật, trợ giúp pháp lý và hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp; thúc đẩy phát triển các dịch vụ pháp lý số và hệ sinh thái ứng dụng AI pháp lý dưới dạng nền tảng, hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ, tổ chức và cá nhân khai thác dữ liệu pháp luật...

Tại cuộc họp, các ý kiến phát biểu của đại diện lãnh đạo Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Văn phòng Chính phủ đều cơ bản ủng hộ việc hoàn thiện đề án để sớm ban hành.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh đây sẽ là công cụ hỗ trợ rất đắc lực cho công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; đề nghị tập trung vào một số nội dung để tiếp tục hoàn thiện. Hai đề án có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau, bởi trí tuệ nhân tạo không thể hoạt động hiệu quả nếu không có dữ liệu nhưng để rõ ràng hơn.

Phó Thủ tướng lưu ý, hai đề án phải sử dụng chung hạ tầng, tiêu chuẩn dữ liệu, giao diện, bảo mật, định danh, phân quyền và cơ chế giám sát; tuyệt đối không để xảy ra trùng lặp. Bộ Tư pháp phối hợp với Văn phòng Chính phủ nghiên cứu kỹ thẩm quyền phê duyệt hai đề án. Bộ Tư pháp phải rà soát đầy đủ nguồn lực, phân nhóm nhiệm vụ cụ thể về thể chế, ngân sách, nhân lực, hạ tầng và các nội dung công việc; đồng thời, làm rõ phương án sử dụng nguồn vốn: đầu tư công hay chi thường xuyên. Bộ Tài chính cần phối hợp, cho ý kiến và hướng dẫn Bộ Tư pháp đối với các nội dung liên quan đến nguồn lực ngân sách.

Riêng với Đề án "Xây dựng Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật", Phó Thủ tướng thống nhất định hướng chung là dữ liệu phải bảo đảm đúng, đủ, sạch, sống thì AI mới có thể hoạt động hiệu quả và thông minh. Đồng thời, cần có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm cơ chế bảo vệ và khả năng liên thông với các cơ sở dữ liệu khác; bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống và chủ quyền dữ liệu ngay từ khâu thiết kế, đặc biệt đối với dữ liệu thuộc phạm vi bí mật nhà nước. Trước mắt, tập trung hoàn thiện dữ liệu gốc gồm: Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; hồ sơ xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; điều ước quốc tế; dữ liệu thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; kết luận thanh tra, kiểm tra, kiểm toán; kết quả tổng kết tổ chức thi hành pháp luật.

Phó Thủ tướng giao Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ thống nhất bằng văn bản về kiến trúc tổng thể, mô hình quản trị, tiêu chuẩn dữ liệu, cơ chế định danh, xác thực, phân quyền; bảo đảm phù hợp với khung kiến trúc Chính phủ số và khung kiến trúc dữ liệu quốc gia.

Về Đề án "Ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật", Phó Thủ tướng nhấn mạnh định hướng xây dựng một sản phẩm AI pháp luật quốc gia, tích hợp nhiều module nghiệp vụ như: soạn thảo, thẩm định, kiểm soát thủ tục hành chính, đánh giá tác động chính sách, phổ biến pháp luật, trợ giúp pháp lý…; trong đó, ưu tiên hai module là đánh giá tác động chính sách và đánh giá hiệu quả ban hành và thực thi văn bản quy phạm pháp luật.

Bộ Tư pháp phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công an rà soát, phân loại rủi ro theo từng module; quy định yêu cầu tối thiểu đối với dữ liệu đầu vào và cơ chế kiểm soát của con người trong toàn bộ quá trình vận hành hệ thống.

Bên cạnh đó, bảo đảm bốn nguyên tắc: Xác định nguồn dữ liệu gốc; xác định trạng thái hiệu lực văn bản; phân loại dữ liệu theo mức độ mật; quy định cách xử lý khi dữ liệu sai lệch…