Kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran bùng phát, giá diesel liên tục lập kỷ lục. Tại Mỹ, giá bán lẻ lần đầu vượt 6 USD/gallon hồi tháng 9 và chưa hạ nhiệt kể từ đó. Mức giá này trở thành gánh nặng chính trị với đảng Cộng hòa khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 chỉ còn chưa đầy hai tuần. (1 gallon = 3,785 lít)
Trong bối cảnh đó, ông Trump tuyên bố Nga sẽ xuất khẩu ngay 300.000 tấn diesel (tương đương khoảng 2,25 triệu thùng dầu tiêu chuẩn), tiếp theo là 500.000 tấn trong tháng 11 và 1 triệu tấn ngay sau đó. Lượng hàng này sẽ được đưa ra thị trường thế giới, chứ không chuyển thẳng tới Mỹ như thông báo ban đầu của ông.
Tuy nhiên, những con số trên khá khiêm tốn so với mức thiếu hụt hiện nay.
Bà Michelle Brouhard, Trưởng bộ phận chính sách và rủi ro địa chính trị tại công ty phân tích dữ liệu Kpler, cho rằng thị trường cần thêm khoảng 400.000 thùng diesel mỗi ngày thì giá mới giảm rõ rệt. Trong khi đó, lô hàng đầu tiên nếu chia đều trong một tháng chỉ tương đương khoảng 73.000 thùng/ngày.
Ông Caspian Conran, chuyên gia kinh tế trưởng tại công ty tư vấn Baringa, còn đưa ra mức cao hơn. Theo tính toán của ông, thị trường cần tới 850.000 thùng/ngày mới đủ để hạ giá.
Khoảng trống lớn như vậy xuất phát từ việc hai nguồn cung chủ chốt của thế giới - Nga, nước xuất khẩu diesel lớn thứ hai thế giới sau Mỹ, và khu vực Trung Đông - cùng lúc bị gián đoạn. Tính riêng trong tháng 9, lượng diesel xuất khẩu từ hai nguồn này đã hụt đi tới 1,3 triệu thùng/ngày, tương đương khoảng 4,5% nhu cầu diesel toàn cầu.
Thậm chí, khối lượng ông Trump công bố cũng chưa chắc Nga đáp ứng được. Theo một số ước tính, có tới 45% công suất lọc dầu của nước này đang ngừng hoạt động.
Quỹ Nghiên cứu Chính sách Năng lượng (EPRF) tính toán rằng muốn giao đủ lượng hàng đã hứa mà vẫn duy trì lượng xuất khẩu hiện có, Nga sẽ phải sản xuất khoảng 384.000-509.000 thùng diesel/ngày. Trong khi đó, Nga hiện chỉ sản xuất khoảng 1,4 triệu thùng/ngày, riêng nhu cầu trong nước đã chiếm khoảng 1,2 triệu thùng. Vì vậy, lượng còn dư để xuất khẩu rất ít.
Khả năng Nga sớm khôi phục sản xuất cũng không cao, khi Ukraine lại tấn công vào nhà máy lọc dầu của nước này từ tuần trước. Các nguồn tin thị trường nhận định những cơ sở bị hư hại nhiều khả năng chưa thể quay lại thị trường quốc tế trước cuối năm nay.
Ngay cả khi có đủ hàng, việc vận chuyển diesel Nga tới người mua cũng gặp nhiều trở ngại. Rủi ro an ninh tại Biển Đen đã khiến cước vận tải tăng mạnh, trong khi tàu chở dầu trên thị trường toàn cầu vốn đã khan hiếm. Nhiều chủ tàu cũng ngần ngại nhận chở diesel Nga, bởi các nước phương Tây khác vẫn duy trì lệnh trừng phạt. Họ lo khách hàng sẽ tránh thuê những con tàu từng chở hàng bị trừng phạt.
Với hàng loạt rào cản từ khâu sản xuất đến vận chuyển, giới phân tích cho rằng giá diesel toàn cầu khó giảm trong thời gian tới. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng đã cảnh báo tình trạng thiếu hụt có thể kéo dài sang năm 2027.
