Nghịch lý nắng hạn giữa mùa mưa
Tại hồ thủy điện A Vương (xã Bến Hiên, thành phố Đà Nẵng), mực nước hồ rất thấp so với độ cao trung bình hàng năm, nhiều đoạn lòng hồ cạn, trơ ra sỏi đá. Thời điểm cuối tháng 10, đầu tháng 11 hàng năm là cao điểm của mùa mưa tại thành phố Đà Nẵng, có năm mưa xối xả hàng tháng liền. Nhưng năm nay thời tiết nắng ráo, khô hạn đến khó tin.
“Mùa mưa năm nay, mực nước hồ đang ở mức thấp nhất trong lịch sử hơn 15 năm vận hành thủy điện” - anh Phạm Phú Kim, Trưởng ca kíp 2, Nhà máy Thủy điện A Vương chia sẻ.
Dẫn chứng số liệu thực tế, anh Phạm Phú Kim cho biết, mực nước hồ hiện tại chỉ đạt 354,94 m, trong khi mực nước chết là 340 m, như vậy hồ mới chỉ tích được khoảng 15 m trên mực nước chết. So với trung bình hàng năm là 380 m thì mực nước hiện tại đang thấp hơn khoảng 25 m.
Lượng nước thiếu hụt tại lòng hồ thủy điện A Vương, thành phố Đà Nẵng. Ảnh: Trần Tĩnh/TTXVN
Tại Nhà máy Thủy điện A Vương là khoảng 9 giờ sáng nhưng nhà máy im ắng, vắng lặng, các tua-bin ngừng hoạt động vì chưa đến giờ phát điện. Lượng nước về hồ thấp nên Nhà máy Thủy điện A Vương đang hoạt động theo cơ chế ưu tiên tích nước, mỗi ngày chỉ phát điện vài tiếng theo lệnh điều độ.
Nằm cách hồ thủy điện A Vương khoảng 150 km về phía Nam nhưng hiện nay hồ thủy điện Sông Tranh 2 (xã Trà Đốc, thành phố Đà Nẵng) cũng chịu chung tình trạng khô hạn, thiếu nước. Trong hai tháng 9, 10 vừa qua, dù là mùa mưa lũ nhưng lưu lượng nước về hồ rất thấp, trung bình đạt 97 m3/s, tương đương gần một nửa so với trung bình hàng năm. Theo số liệu ghi nhận vào ngày 4/11, mực nước hồ Sông Tranh 2 ở cao trình 148,13 m, thấp hơn 26,87 m so với mực nước dâng bình thường, tương ứng với lượng nước thiếu hụt khoảng 430 triệu m3.
Có thể thấy, hiện tượng El Nino đã, đang và sẽ tác động mạnh, gây thiếu hụt nguồn nước cho các thủy điện Sông Tranh 2, A Vương cũng như hệ thống thủy điện khác trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn nói chung. Việc thiếu nước vào mùa mưa năm nay cũng được dự báo sẽ dẫn đến tình trạng hạn hán khốc liệt ở khu vực hạ du vào mùa khô năm 2027.
Phát huy vai trò điều tiết nước của thủy điện
Trước nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng do biến đổi khí hậu, ngày 5/11 vừa qua, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng đã có văn bản đề nghị Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia xem xét điều chỉnh phương thức vận hành các hồ chứa thủy điện trên lưu vực. Theo đó, mực nước tại các hồ chứa thủy điện lớn như A Vương, Sông Bung 2, Sông Bung 4, Đak Mi 4 và Sông Tranh 2 đang ở mức rất thấp, đối mặt với khả năng không tích đủ nước phục vụ sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt cho vùng hạ du trong mùa cạn năm 2027.
Theo công văn, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng đã đề nghị Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia xem xét không huy động hoặc chỉ huy động các nhà máy thủy điện nêu trên vận hành xả nước qua phát điện ở mức tối thiểu từ nay đến hết ngày 11/11/2026. Việc tạm hoãn hoặc giảm tối đa công suất phát điện trong những ngày được dự báo có mưa trên lưu vực sẽ tạo điều kiện ưu tiên cho các hồ chứa tích nước sớm, qua đó từng bước cải thiện nguồn nước, bảo đảm an ninh nguồn nước, lương thực và năng lượng cho năm 2027.
Các thủy điện cũng đã triển khai phương án thích ứng với biến đổi khí hậu, ông Vũ Đức Toàn (Giám đốc Công ty Thủy điện Sông Tranh) cho biết, hiện Nhà máy Thủy điện Sông Tranh 2 chỉ vận hành phát điện khoảng 30% đến 50% so với lưu lượng nước thực tế chảy về hồ, dành ưu tiên tối đa cho việc giữ và tích nước cho mùa khô năm sau. Mục tiêu việc tích nước từ nay đến ngày 20/12/2026 sẽ đưa mực nước hồ về lại mực nước dâng bình thường 175 m, tạo điều kiện thuận lợi cho việc điều tiết nước phục vụ mùa khô hạn năm 2027. Ngoài ra, Công ty Thủy điện Sông Tranh cũng đã lập kế hoạch điều tiết hồ chứa từ nay đến cuối năm theo thời đoạn 10 ngày, liên tục theo dõi sát diễn biến khí tượng thủy văn và lượng nước về lòng hồ.
Ông Ngô Xuân Thế (Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thủy điện A Vương) cũng cho rằng, dự báo từ nay đến cuối mùa khô năm 2027, lượng mưa đổ về lòng hồ Thủy điện A Vương tiếp tục ở mức rất kém, nguy cơ khô hạn cao. Công ty đã tính toán 2 kịch bản tần suất nước về là 85% và 70% theo dự báo thời tiết khốc liệt. Theo đó, ngay cả với tần suất nước về 85%, dung tích hồ chứa vẫn sẽ thiếu hụt khoảng 100 triệu m³ vào đầu năm 2027.
Vì vậy, việc đảm bảo nguồn nước tích trữ cho mùa khô năm 2027 được đặt làm mục tiêu quan trọng nhất, ưu tiên hơn chỉ tiêu hoàn thành sản lượng điện. Hiện nay Nhà máy Thủy điện A Vương cũng chủ động chuyển sang phương án phát điện tối thiểu, chỉ nhằm mục đích duy trì dòng xả tối thiểu về hạ du theo quy định. Dự kiến sản lượng điện từ nay đến cuối năm chỉ đạt trung bình khoảng 28 triệu kWh/tháng…
Trước diễn biến bất thường của thời tiết, các cấp quản lý Nhà nước và các đơn vị vận hành thủy điện đã chủ động, kịp thời triển khai các phương án ưu tiên tích nước; qua đó phát huy vai trò điều tiết nước, chống hạn hán của các hồ thủy điện trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn.
