Tiếng còi báo động, tiếng rocket rít qua bầu trời và những vụ nổ dồn dập - với nhiều trẻ em sống dọc biên giới phía Bắc và phía Nam Israel, đó không còn là những khoảnh khắc bất thường mà đã trở thành “âm thanh nền” của cuộc sống hằng ngày. Các nghiên cứu mới công bố cho thấy cái giá tâm lý mà thế hệ trẻ phải trả cho thực tại này sâu sắc hơn nhiều so với những gì từng được hình dung.
Một nghiên cứu quy mô lớn do tổ chức phi lợi nhuận Israeli Social Platform thực hiện trong 2 năm qua đã phác họa bức tranh đáng lo ngại về tình trạng sức khỏe tinh thần của trẻ em tại các khu vực thường xuyên hứng chịu xung đột. Kết quả cho thấy “sự suy giảm đa chiều về khả năng phục hồi cảm xúc và chức năng tâm lý” ở trẻ em và thanh thiếu niên Israel.
Tại các khu vực xung đột phía Bắc, 43% phụ huynh có con dưới 3 tuổi cho biết trẻ xuất hiện các dấu hiệu căng thẳng nghiêm trọng, bao gồm phản ứng giật mình quá mức với tiếng động, lo âu chia ly nặng hoặc rối loạn giấc ngủ. Với nhóm học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 ở những khu vực như Cao nguyên Golan hay thị trấn Ma’alot-Tarshiha, hơn 18% được ghi nhận gặp khó khăn cảm xúc ở mức trung bình đến nghiêm trọng, trong khi khoảng 30% đối mặt với các vấn đề về chú ý và tập trung, tương tự ADHD – phần lớn do căng thẳng kéo dài từ chiến tranh.
Ở miền Nam, nơi xung đột bùng phát dữ dội sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023 của phong trào Hồi giáo Hamas, tình trạng cũng không kém phần nghiêm trọng. Tại các thành phố như Ashkelon, dữ liệu cho thấy “nhu cầu cấp thiết trong việc xử lý sang chấn và đau buồn”. Khoảng 39% học sinh tham gia các hoạt động trị liệu nhóm đã phải chuyển sang can thiệp lâm sàng chuyên sâu hơn do “quá tải cảm xúc và hành vi bộc phát” - những phản ứng phòng vệ trước tổn thương tâm lý.
Theo các chuyên gia, điều khiến tình hình trở nên trầm trọng là tính chất kéo dài và liên tục của xung đột. Ngay cả trong bối cảnh lệnh ngừng bắn với Iran vẫn được duy trì, các cộng đồng phía Bắc Israel vẫn liên tục hứng chịu các đợt phóng rocket và UAV từ lực lượng Hezbollah ở Liban. Trong khi phần lớn khu vực khác có hệ thống cảnh báo và hầm trú ẩn tương đối hiệu quả, người dân miền Bắc - nhiều người đã phải sơ tán suốt hơn một năm - thường chỉ có rất ít thời gian phản ứng trước các cuộc tấn công.
Những con số thống kê cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Ngay cả trước khi chiến sự với Iran bùng phát, gần 1/3 thanh thiếu niên Israel đã được xếp vào nhóm “có nguy cơ cao”. Chiến tranh không tạo ra thực trạng này, nhưng đã đẩy nó trở thành một cuộc khủng hoảng mang tính thế hệ.
Kể từ khi xung đột leo thang, hơn 23.000 trẻ em và thanh thiếu niên được công nhận bị tổn thương về thể chất hoặc tinh thần; 56 em thiệt mạng; hàng trăm em mất cha hoặc mẹ; và hàng chục nghìn em phải rời bỏ nhà cửa. Các ca chẩn đoán rối loạn stress hậu sang chấn (PTSD) tăng 70% mỗi tháng trong giai đoạn từ cuối năm 2023 đến hết năm 2024, trong khi các rối loạn trầm cảm và lo âu tăng gấp đôi.
Đối với những trẻ vốn đã sống trong hoàn cảnh khó khăn – gia đình bạo lực, nghèo đói hoặc bất ổn – chiến tranh không chỉ là áp lực bổ sung mà là sự “chồng chất vết thương”. Trong môi trường liên tục bị bao phủ bởi cảnh báo, leo thang quân sự và mất mát, khả năng phục hồi tâm lý gần như bị bào mòn.
Một khía cạnh ít được chú ý nhưng đặc biệt đáng lo ngại là nguy cơ ngay trong chính gia đình. Với những trẻ từng chịu bạo hành hoặc bỏ bê, việc phải quay lại sống gần những người gây tổn thương - do sơ tán hoặc gián đoạn xã hội - có thể phá vỡ những khoảng cách an toàn đã được xây dựng trước đó.
Các chuyên gia cho rằng nhu cầu hỗ trợ tâm lý hiện nay vượt xa khả năng đáp ứng. Chính phủ Israel đang gặp khó khăn trong việc theo kịp tình hình biến động nhanh chóng, trong khi nguồn lực dành cho điều trị còn hạn chế. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không có sự can thiệp kịp thời và quy mô lớn, Israel có nguy cơ phải đối mặt với một “thế hệ lạc lối” - những người trẻ lớn lên trong hầm trú ẩn, giữa tiếng nổ và nỗi sợ hãi thường trực.
