Giá trứng gà tăng mạnh ở Trung Quốc đến mức hiện tượng này được gọi là "trứng tên lửa". Ảnh minh họa: SCMP
Ở Trung Quốc, quả trứng – nguyên liệu quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày – bất ngờ trở thành tâm điểm của những cuộc trò chuyện về chi tiêu và kinh tế. Từ các bàn ăn gia đình, chợ truyền thống đến những quầy bán đồ ăn đường phố, giá trứng tăng mạnh đang khiến cả người tiêu dùng lẫn người sản xuất phải đau đầu.
"Trứng tên lửa" gây sốc
Giá trứng tại các tỉnh sản xuất lớn của Trung Quốc hiện cao hơn hơn 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Một chỉ số theo dõi giá tại chợ đầu mối Guantao ở miền Bắc Trung Quốc cho thấy giá đã lên mức cao nhất trong khoảng 10 năm, vượt xa dự báo của nhiều chuyên gia trong ngành. Truyền thông nhà nước Trung Quốc thậm chí gọi hiện tượng này là "trứng tên lửa", nhằm mô tả tốc độ tăng giá chóng mặt.
Đối với Trung Quốc, đây không chỉ là câu chuyện về một loại thực phẩm. Quốc gia này nằm trong nhóm có mức tiêu thụ trứng bình quân đầu người cao nhất thế giới. Trứng xuất hiện trong vô số món ăn, từ bữa sáng đơn giản cho đến các món xào, món hấp hay bánh truyền thống. Vì vậy, chỉ cần giá trứng biến động, hàng triệu hộ gia đình lập tức cảm nhận được tác động lên chi phí sinh hoạt.
Điều khiến giới kinh tế chú ý là đợt tăng giá này diễn ra giữa lúc nền kinh tế Trung Quốc vẫn đang chật vật thoát khỏi tình trạng giảm phát kéo dài. Trong nhiều năm qua, nhu cầu tiêu dùng yếu và tình trạng dư thừa công suất sản xuất đã khiến giá của nhiều mặt hàng liên tục giảm. Chẳng hạn, giá thịt lợn – loại thực phẩm thiết yếu khác – gần đây đã rơi xuống mức thấp nhất trong 16 năm.
Trong khi đó, cuộc xung đột tại Iran lại đẩy giá năng lượng tăng lên, làm dấy lên những dấu hiệu lạm phát mới. Theo các nhà phân tích, sự kết hợp giữa chi phí đầu vào leo thang và tăng trưởng kinh tế chậm lại là một kịch bản mà bất kỳ nền kinh tế nào cũng muốn tránh.
Từ dư thừa đến khan hiếm
Điều trớ trêu là nguyên nhân của cuộc khủng hoảng giá trứng hiện nay lại bắt nguồn từ chính sự dư thừa nguồn cung trước đó.
Hai năm trước, sau nhiều vụ thuận lợi và giá bán hấp dẫn, nhiều hộ chăn nuôi đã đồng loạt mở rộng quy mô. Theo ông Aspen Li, chuyên gia nghiên cứu thị trường trứng, số lượng gà đẻ được bổ sung trong giai đoạn 2024-2025 tăng lên mức chưa từng có.
Nguồn cung tăng quá nhanh khiến thị trường nhanh chóng rơi vào tình trạng dư thừa. Giá trứng lao dốc, trong khi chi phí thức ăn chăn nuôi vẫn ở mức cao. Không ít nông dân rơi vào cảnh thua lỗ, thiếu tiền để tiếp tục nuôi đàn gà.
Để cắt giảm chi phí, nhiều hộ quyết định tiêu hủy hoặc bán tháo gà đẻ sớm hơn bình thường. Theo các chuyên gia, quy mô cắt giảm đàn đã vượt quá mức cần thiết. Khi nhu cầu phục hồi, số lượng gà còn lại không đủ đáp ứng thị trường, khiến giá trứng tăng nhanh hơn dự đoán.
"Giá hiện nay còn cao hơn cả những gì tôi từng dự báo", ông Aspen Li nhận định.
Không chỉ nguồn cung giảm, nhu cầu tiêu thụ cũng tăng mạnh trong thời gian gần đây. Các nhà kinh tế cho rằng mùa ôn thi đại học, khi nhiều gia đình chú trọng chế độ dinh dưỡng cho con em, cùng kỳ nghỉ Tết Đoan Ngọ đã góp phần khiến lượng tiêu thụ trứng tăng lên đáng kể, làm tình trạng thiếu hụt càng rõ nét hơn.
Hậu quả của xung đột ở Trung Đông
Trong khi nguồn cung sụt giảm, một yếu tố khác cũng góp phần đẩy giá trứng lên cao là chi phí năng lượng. Cuộc xung đột tại Iran đã khiến giá nhiên liệu và khí đốt tăng, kéo theo chi phí vận chuyển, bảo quản và chế biến thực phẩm leo thang.
Tại thành phố Thiên Tân, một số cửa hàng bán jianbing - món bánh kếp mặn phổ biến được làm từ trứng, bột và rau - đã phải điều chỉnh giá bán. Thậm chí, có cửa hàng còn dán thông báo giải thích với khách rằng giá tăng là "do Tổng thống Trump", ám chỉ tác động dây chuyền của cuộc chiến tại Iran đối với giá năng lượng và chi phí kinh doanh.
Tuy nhiên, không phải người bán nào cũng dám chuyển toàn bộ chi phí sang khách hàng.
Bu Axuan, 25 tuổi, chủ hai quầy bánh Jianbing Man tại thành phố Kim Hoa, tỉnh Chiết Giang, cho biết anh vẫn cố giữ nguyên giá bán vì phần lớn khách đều là người quen. Theo anh, chỉ cần tăng giá một chút, nhiều người sẽ cân nhắc mua món khác.
Mỗi hai đến ba ngày, anh sử dụng khoảng 360 quả trứng. Trong vài tháng qua, giá mỗi thùng trứng đã tăng từ khoảng 25 USD lên 35 USD. Bình gas dùng để nấu bánh cũng tăng từ 16 USD lên 22 USD và phải thay khoảng năm ngày một lần.
"Làm việc suốt cả tháng mà cuối cùng hầu như chẳng còn lợi nhuận", Axuan phàn nàn.
"Đắt vẫn phải mua"
Đối với người tiêu dùng, trứng là thực phẩm gần như không thể thay thế. Hellen Zhang, sống tại tỉnh Giang Tô, cho biết cô và bạn trai ăn khoảng bảy quả trứng mỗi ngày. Bữa sáng thường là trứng luộc, bữa trưa có cà chua xào trứng, còn nhiều món bánh trong gia đình cũng cần dùng đến trứng. Chi phí cho riêng mặt hàng này hiện chiếm khoảng một phần mười ngân sách thực phẩm hằng tháng của hai người.
"Giá có tăng thì vẫn phải ăn. Không thể cắt giảm nguồn protein này", cô nói.
Harriet Hua, ở tỉnh Quảng Đông, cũng nhận thấy giá trứng trên nền tảng mua sắm Pinduoduo bắt đầu tăng từ tháng 4 và hiện cao hơn khoảng 20%. Khi thất nghiệp suốt sáu tháng, cô từng ngừng mua trứng với hy vọng giá sẽ sớm hạ xuống.
"Tôi nghĩ chỉ cần chờ thêm một thời gian là giá sẽ giảm. Nhưng điều đó không xảy ra", Hua kể. Sau khi tìm được việc làm mới vào tháng trước, cô đành chấp nhận mua trứng trở lại dù giá vẫn cao.
Theo các chuyên gia, câu chuyện giá trứng cho thấy những biến động tưởng chừng nhỏ của thị trường nông sản có thể phản ánh các vấn đề lớn hơn của nền kinh tế, từ chu kỳ cung - cầu, sức mua của người dân cho tới tác động của xung đột địa chính trị đối với chi phí năng lượng.
Với hàng trăm triệu người Trung Quốc, quả trứng giờ đây không chỉ là một món ăn quen thuộc mà còn trở thành thước đo rõ nét về áp lực chi tiêu trong đời sống hằng ngày.