Sức sống đô thị ven sông - Bài cuối: Câu chuyện Trung Quốc - Từ dòng sông đến tư duy phát triển

Từ thực tiễn của Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu hay nhiều địa phương khác, có thể thấy thành công của các dự án ven sông không đến từ những công trình quy mô lớn mà từ cách nhìn nhận dòng sông như một nguồn lực lâu dài cho phát triển đô thị. Dù điều kiện tự nhiên và mô hình phát triển của mỗi địa phương khác nhau, quá trình tái thiết các dòng sông đều cho thấy một số nguyên tắc chung. Đó là quy hoạch tổng thể, ưu tiên không gian công cộng, phát huy bản sắc địa phương và xây dựng cơ chế quản trị linh hoạt. Những kinh nghiệm này góp phần tạo nên diện mạo mới cho nhiều đô thị ven sông trong quá trình hướng tới phát triển bền vững.

Quy hoạch tổng thể là nền tảng

Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Trung Quốc, Giáo sư Đào Nhất Đào (Tao Yitao), Viện trưởng Viện Nghiên cứu "Vành đai và Con đường" thuộc Đại học Thâm Quyến, cho rằng bài học quan trọng nhất từ thực tiễn Trung Quốc là phát triển không gian ven sông phải được đặt trong chiến lược quy hoạch tổng thể, thay vì triển khai những dự án chỉnh trang riêng lẻ. Theo bà, cải tạo cảnh quan chỉ là bước khởi đầu. Điều quyết định là tổ chức lại không gian đô thị, bảo đảm sự kết nối giữa hệ thống sông nước với giao thông, công viên, các khu chức năng và đời sống cộng đồng. Khi dòng sông được xem là trục phát triển của thành phố, thay vì một ranh giới địa lý, giá trị của nó mới được phát huy đầy đủ. Thực tế tại nhiều đô thị cho thấy, những dự án thành công đều gắn với quy hoạch dài hạn và có sự phối hợp giữa phát triển hạ tầng, bảo vệ môi trường, bảo tồn di sản và khai thác các hoạt động kinh tế. Cách tiếp cận này giúp các khu vực ven sông không chỉ được cải thiện về cảnh quan mà còn trở thành một bộ phận hữu cơ trong cấu trúc phát triển của đô thị.

Một kinh nghiệm nổi bật khác là ưu tiên không gian công cộng trong quá trình phát triển ven sông. Theo Giáo sư Đào Nhất Đào, một số địa phương từng dành phần lớn quỹ đất ven sông cho các dự án thương mại hoặc nhà ở, khiến người dân ngày càng khó tiếp cận mặt nước. Từ thực tiễn đó, nhiều thành phố đã điều chỉnh quy hoạch theo hướng mở rộng công viên, quảng trường, tuyến đi bộ, đường xe đạp và các không gian sinh hoạt cộng đồng trước khi phát triển các hoạt động kinh tế.  Nhờ cách tiếp cận này, những bờ sông từng bị chia cắt bởi hạ tầng hoặc công nghiệp đã trở thành nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, thể thao và giải trí, góp phần nâng cao chất lượng sống cũng như tạo sức hút cho du lịch và dịch vụ. Thực tế cho thấy, chính sức sống của cộng đồng đã tạo nên giá trị lâu dài cho không gian ven sông, thay vì chỉ dựa vào việc khai thác quỹ đất.

Theo Giáo sư Đào Nhất Đào, không có một mô hình chung cho mọi đô thị ven sông. Mỗi dòng sông đều có điều kiện tự nhiên, lịch sử và đặc điểm phát triển riêng, vì vậy quy hoạch cần linh hoạt và phát huy được lợi thế của từng khu vực. Tại Trung Quốc, có nơi ưu tiên phát triển du lịch và văn hóa, có nơi tập trung phục hồi hệ sinh thái hoặc hình thành các không gian sáng tạo trên nền di sản công nghiệp. Sự đa dạng đó giúp các địa phương tránh phát triển theo một khuôn mẫu, đồng thời giữ được bản sắc của từng dòng sông.

Bên cạnh đó, quy hoạch cũng được điều chỉnh định kỳ để thích ứng với sự thay đổi về dân số, nhu cầu phát triển và các yêu cầu mới về môi trường. Theo chuyên gia, chính cơ chế quản trị linh hoạt đã giúp nhiều dự án ven sông duy trì hiệu quả trong dài hạn và hạn chế những điều chỉnh tốn kém sau này.

Giá trị vượt ra ngoài dòng sông

Từ thực tiễn của Trung Quốc có thể thấy, phát triển không gian ven sông không đơn thuần là chỉnh trang cảnh quan hay xây dựng thêm các công trình mới. Điều cốt lõi là hình thành một cách tiếp cận phát triển hài hòa giữa quy hoạch đô thị, bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Những kinh nghiệm về quy hoạch tổng thể, ưu tiên không gian công cộng, phát huy bản sắc địa phương và quản trị linh hoạt đã góp phần đưa nhiều dòng sông trở thành động lực phát triển mới của đô thị. Đó cũng là giá trị lớn nhất từ hành trình hồi sinh các dòng sông tại Trung Quốc và là những kinh nghiệm đáng tham khảo đối với các đô thị đang quan tâm đến phát triển không gian ven sông theo hướng xanh, hiện đại và bền vững.

Mỗi dòng sông có điều kiện tự nhiên, lịch sử và cách phát triển khác nhau nên không có một mô hình chung cho mọi đô thị. Tuy nhiên, từ thực tiễn của Trung Quốc có thể rút ra một điểm chung: thành công không bắt đầu từ việc xây thêm những công trình ven sông, mà từ việc thay đổi tư duy phát triển. Khi dòng sông được nhìn nhận là tài sản sinh thái, không gian công cộng và nguồn lực phát triển, thay vì chỉ là hạ tầng kỹ thuật, giá trị tạo ra sẽ vượt ra ngoài cảnh quan hay tăng trưởng kinh tế. Đó là những đô thị đáng sống hơn, bản sắc hơn và có khả năng phát triển bền vững trong dài hạn. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia theo đuổi trong quá trình xây dựng các đô thị xanh của tương lai.