Động thái này diễn ra trong bối cảnh đoàn đàm phán hai nước bắt đầu cuộc họp 2 ngày tại Malaysia thảo luận về kinh tế và thương mại, trong khi hai nước cũng đang chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo vào tuần tới.
Ngày 24/10, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer thông báo Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) mở cuộc điều tra nhằm xác định liệu Trung Quốc có tuân thủ thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 được ký năm 2020 hay không. Theo thông cáo của USTR, cuộc điều tra sẽ làm rõ việc Trung Quốc thực hiện các cam kết, đánh giá những gánh nặng và rào cản hạn chế thương mại Mỹ gặp phải từ việc Trung Quốc không tuân thủ cam kết cũng như dự kiến biện pháp đáp trả của Mỹ.
Động thái này có nguy cơ làm trầm trọng thêm mối quan hệ vốn đã căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc, đồng thời có thể trở thành một đòn bẩy mới cho Tổng thống Trump trong cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 30/10 tại Seoul, Hàn Quốc, bên lề Hội nghị cấp cao APEC 2025.
Cuộc điều tra được tiến hành theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép chính quyền điều chỉnh nhập khẩu từ các quốc gia bị cho là có hành vi thương mại bất lợi. Các cuộc điều tra như vậy thường kéo dài nhiều tháng hoặc hơn, nhưng là cơ sở pháp lý để Tổng thống đơn phương áp đặt thuế quan.
Về phía Trung Quốc, cùng ngày, trên mạng xã hội X, người phát ngôn của Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, ông Liu Pengyu, cho rằng Trung Quốc đã tuân thủ nghiêm túc thỏa thuận thương mại giai đoạn 1, trong khi Mỹ không hoàn thành nghĩa vụ tương ứng, đồng thời dẫn lại một Sách Trắng mà Chính phủ Trung Quốc công bố hồi tháng 4 vừa qua.
Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng, căng thẳng thương mại Mỹ và Trung Quốc bùng nổ trở lại hồi tháng 4 khi Tổng thống Mỹ tuyên bố các biện pháp áp thuế mới và tái bùng phát trong những tuần gần đây bất chấp một thỏa thuận tạm thời đạt được trong các vòng đàm phán trước đó. Thỏa thuận tạm dừng tăng thuế này dự kiến hết hiệu lực vào giữa tháng 11.
