Sau vài năm thực hiện, chương trình mua tạm trữ gạocủa Chính phủ Việt Nam đã nảy sinh một số bất cập cần có sự điều chỉnh nhằm đemlại lợi ích thiết thực, đặc biệt là cho người nông dân trông lúa. Để bạn đọctham khảo, Báo Tin tức xin giới thiệu chương trình mua tạm trữ gạo ở Thái Lan,nước đã thực hiện chương trình này trước Việt Nam nhiều năm.
 Nông dân trồng lúa ở ngoại ô thành phố Chiang Mai, Thái Lan. Ảnh Internet. |
Chính phủ Thái Lan đã quyếtđịnh tiếp tục thực hiện chương trình thu mua trợ giá gạo trong mùa thu hoạch năm2013 bất chấp xuất hiện những tranh cãi liên quan tới vấn đề thua lỗ và khochứa gạo không đủ cho vụ thu hoạch tới.
Theo chương trình này, giágạo trắng thông thường vẫn được thu mua ở mức 15.000 bạt/tấn (khoảng 500 USDhay 10,7 triệu VNĐ) và giá gạo hương nhài được thu mua ở mức 20.000bạt/tấn.
Thủtướng Thái Lan Yingluck Shinawatra cho biết nông dân vẫn muốn có chương trìnhnày do vậy chính phủ phải đáp lại mong muốn của họ. Tuy nhiên, bà nói rằngchương trình trợ giá gạo sẽ phải thực hiện một cách minh bạch, đặc biệt là ởkhâu bán gạo từ kho.
Cam kết bán gạo một cách minh bạch ngay lập tức đã nhậnđược sự hoan nghênh của giới truyền thông và một số người hay chỉ trích. Trongthời gian qua, Bộ Thương mại Thái Lan vẫn thực hiện chương trình trợ giá gạogần như bí mật. Theo tờ "Bưu điện Băngcốc", không hề có thông tin nàovề số lượng gạo được bán ra nước ngoài theo các hợp đồng liên chính phủ (G2G)và giá cả của những hợp đồng đó bởi Bộ Thương mại không muốn cung cấp thông tinvới lý do giữ bí mật. Khi không có thông tin đầy đủ, công chúng có quyền đặtdấu hỏi nghi ngờ về tính xác thực của những hợp đồng G2G mà Bộ Thương mại côngbố.
Nhưng kểcả khi vấn đề minh bạch được giải quyết, thì vẫn còn tồn các vấn đề khác, như khobãi, tài chính và năng lực cạnh tranh.
Kho bãi
Theo tờ “The Nation”, vấn đề đầu tiên và dường như sẽphải giải quyết ngay lập tức là kho bãi cất giữ gạo mới thu hoạch dự kiến sẽvào khoảng 7 triệu tấn. Vấn đề này chỉ có thể được giải quyết khi Bộ Thương mạisớm bán được lượng gạo trong kho để có chỗ chứa mới.
Trênthị trường gạo thế giới hiện đang thừa mứa kể cả khi sản lượng thóc ở Ấn Độ cóbị sụt giảm vì hạn hán, do vậy, việc giải phóng kho bãi một cách nhanh chóng sẽlà nhiệm vụ rất khó khăn và có thể sẽ phải tiếp tục giảm giá bán để tăng thêmtính cạnh tranh. Điều này cũng có nghĩa là chính phủ sẽ thua lỗ nặng hơn và đâylà sự thất bại thêm nữa của chương trình.
Tài chính
Đầutiên là tình hình tài chính của Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã nông nghiệp(BAAC), đơn vị cung cấp tiền bạc cho chương trình này. Họ vẫn phàn nàn về việcthiếu ngân sách để tiếp tục thực hiện chương trình. Nội các Thái Lan mới đây đãcho phép ngân hàng này vay thêm 74,2 tỷ bạt nhằm giải quyết vấn đề vốn chochương trình và với sự đảm bảo của Bộ Tài chính, ngân hàng này sẽ tạm thời vượtqua khó khăn để thực hiện chương trình trợ giá gạo thêm một năm nữa. Tuy nhiên,bản thân các quan chức của BAAC cũng không đồng tình với chương trình mua trữgạo. Trong khi các kho bãi đang ngày càng đầy lên, BAAC còn phải dành vốn đểthực hiện nhiều dự án khác nữa.
Thứ hai là ngân sách. Saukhi chính phủ Thái Lan tiếp tục duy trì chương trình trợ giá gạo, tờ "TheNation" cho rằng việc này không chỉ làm giảm tính cạnh tranh trong xuấtkhẩu mà còn tăng gánh nặng ngân sách, gây ảnh hưởng tới toàn bộ ngành buôn bángạo của Thái Lan.
Các số liệu thống kê đượccông bố gần đây cho thấy số tiền chi tiêu cho chương trình trợ giá gạo trong cảnăm qua lên tới 337,24 tỷ bạt, gồm 118,57 tỷ cho vụ đầu tiên và 218,67 tỷ chovụ thứ hai trong năm. Chính phủ mới chỉ thu lại được 20 tỷ bạt từ các hợp đồngbán gạo. Chính phủ cũng có thể đi tới phá sản nếu thực hiện thêm một năm vì trợgiá gạo bởi đã đến thời điểm phải thu hồi vốn từ việc bán gạo.
Người nông dân cũng sẽ gặpkhó khăn khi chương trình này kết thúc bởi chính phủ cuối cùng sẽ phải buộc họtrồng các giống cây khác mà không còn trợ giá nữa.
Năng lựccạnh tranh
TháiLan đã mất vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu gạo bởi không thể cạnh tranh nổivề giá với các nước khác. Thị phần gạo xuất khẩu của Thái Lan đã giảm mạnh trongnăm 2012, từ 33,5% năm 2011 xuống còn 21,79%, trong khi thị phần gạo xuất khẩucủa Ấn Độ lại tăng hơn hai lần, từ 14,57% lên 32,18%. Thị phần gạo xuất khẩucủa Việt Namcũng tăng lên trong năm 2012, từ 21,98% lên 24,18%.
Ngoài ra,chương trình trợ giá gạo cũng sẽ khiến việc trồng lúa gạo tại Thái Lan khôngthể phát triển bởi chính phủ chỉ đầu tư vào việc trợ giá chứ không chú trọngđầu tư vào việc phát triển lâu dài. Giám đốc Trung tâm nghiên cứu thương mạiquốc tế thuộc Đại học Thương mại Thái Lan, ông Aat Pisanwanich, nhận xét: TháiLan không còn có thể tuyên bố rằng chất lượng gạo của họ cao hơn so với các đốithủ bởi người ta không còn quan tâm nhiều tới khâu trồng trọt.
Khoảngcách giá giữa Thái Lan và các nước xuất khẩu khác là quá lớn khiến người tiêudùng và các nhà nhập khẩu sẽ lựa chọn gạo từ những nước khác. Trong tương lai,Thái Lan cũng sẽ phải đối mặt với tình cảnh ngày càng khó khăn bởi không thểbán được gạo chất lượng cao ở những thị trường giá rẻ, trong khi chất lượng gạosẽ xuống khi càng để lâu trong kho.
Tuynhiên, đối với người nông dân Thái Lan, chương trình trợ giá gạo đang hoạt độngtốt và họ ủng hộ chính phủ kéo dài chương trình này. Bà Somboon Kettum, nôngdân tại Nakhon Nayok - một trong những tỉnh trồng lúa ở miền trung Thái Lan -cho biết chương trình này đang giúp những người nông dân tăng thêm thu nhậpthật sự vì họ được chính phủ mua thóc với giá cao.
Hà Linh (P/v TTXVN tại Thái Lan)
