Gỡ vướng mắc nhưng phải bảo đảm an toàn công trình
Cho ý kiến tại tổ thảo luận, đại biểu Tạ Thị Yên (Điện Biên) thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc. APEC 2027 là nhiệm vụ chính trị, đối ngoại đặc biệt quan trọng; do đó, các dự án, công trình phải hoàn thành đúng tiến độ, có thời gian vận hành thử, kiểm tra an toàn và bảo đảm đầy đủ các điều kiện phục vụ Hội nghị. Vì vậy, việc Quốc hội kịp thời tạo cơ sở pháp lý để tháo gỡ những vướng mắc phát sinh là cần thiết.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng: “điều quan trọng là cơ chế đặc thù này sẽ được giới hạn và kiểm soát như thế nào? Bởi đây không đơn thuần là rút gọn một vài thủ tục hành chính, mà còn liên quan đến quy hoạch, khoáng sản, đầu tư, xây dựng, đất đai, tài sản công và trách nhiệm của nhiều chủ thể. Nếu quy định không thật rõ, rất dễ phát sinh cách hiểu khác nhau trong tổ chức thực hiện”.
Theo đại biểu Tạ Thị Yên, dự thảo cần được hoàn thiện trên một nguyên tắc xuyên suốt: tháo gỡ để hoàn thành nhiệm vụ chung, nhưng không làm mờ trách nhiệm; tạo điều kiện về thủ tục, nhưng không hạ thấp yêu cầu về an toàn, chất lượng; xử lý một tình huống đặc biệt, nhưng không mở rộng thành tiền lệ chung.
Sau khi Nghị quyết được ban hành, Chính phủ cần có trách nhiệm kiểm tra, báo cáo Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiến độ hoàn thiện thủ tục, tình hình sử dụng vốn, đất đai, khoáng sản, chất lượng công trình và kết quả xử lý các vấn đề phát sinh.
Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng: xác định đúng và đủ phạm vi dự án; quy định rõ điều kiện áp dụng từng cơ chế; bổ sung kiểm soát thay thế đối với các thủ tục được rút gọn hoặc không thực hiện lại; phân định rõ trách nhiệm giữa Trung ương, địa phương, chủ đầu tư, nhà đầu tư và nhà thầu; đồng thời quy định cụ thể thời hạn hoàn thành thủ tục và cơ chế chuyển tiếp khi Nghị quyết hết hiệu lực.
Tinh thần chung là tháo gỡ để hoàn thành tốt nhiệm vụ APEC 2027, nhưng phải bảo đảm an toàn công trình, giữ nghiêm kỷ luật pháp luật và bảo vệ đầy đủ tài nguyên, đất đai, tài sản của Nhà nước.
Hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước về hải quan
Cũng trong chiều 3/8, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Theo đại biểu Vương Quốc Thắng (Đà Nẵng), dự án luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Hải quan lần này đã thể hiện quyết tâm rất lớn trong việc hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước về hải quan và với một quyết tâm rất cao đối với việc phát triển kinh tế xã hội, thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn 2026-2030.
Về cơ chế quản lý rủi ro, phân loại tuân thủ bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data), dự thảo luật đã có bước tiến đột phá khi cho phép áp dụng AI và Big Data để tự động hóa việc phân loại mức độ tuân thủ và phân luồng kiểm tra hải quan. Đây là xu hướng tất yếu trong bối cảnh hiện tại và tương lai.
Tuy nhiên, như trong báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật - Tư pháp và báo cáo tham gia thẩm tra của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đã cảnh báo là dự thảo luật hiện đang “thiếu vắng” các nguyên tắc pháp lý về quản trị AI và bảo vệ quyền lợi của người khai hải quan.
Theo đại biểu, AI vận hành trên thuật toán và dữ liệu đầu vào. Nếu dữ liệu sai lệch hoặc thuật toán gặp lỗi, hệ thống hoàn toàn có thể hạ mức tuân thủ của một doanh nghiệp uy tín, đẩy họ thành luồng đỏ trong một đêm, gây thiệt hại nghiêm trọng về chi phí lưu kho bãi và thời gian thông quan. Đặc biệt là đối với một số mặt hàng như thực phẩm cần có thời gian thông quan nhanh.
Do đó, đại biểu kiến nghị xem xét nghiên cứu bổ sung quy định bắt buộc phải có cơ chế kiểm thử, lưu vết thuật toán và không được dùng quyết định hoàn toàn tự động của AI để ban hành các quyết định xử lý vi phạm hành chính hoặc áp dụng biện pháp bất lợi cho doanh nghiệp mà không có sự kiểm tra xác nhận của cán bộ hải quan. Quy định rõ trách nhiệm của cơ quan hải quan trong việc xác minh tính chính xác của dữ liệu, đồng thời thiết lập cơ chế đối thoại, giải trình trực tuyến cho phép người khai hải quan bổ sung thông tin, chứng minh sự tuân thủ trước khi hệ thống chính thức hạ mức đánh giá.
Liên quan tới quy định về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử là điểm mới, đa số ý kiến đồng tình với quy định xác thực định danh điện tử nhưng lưu ý tránh tạo thêm thủ tục phiền hà.
Tham gia góp ý nội dung này, đại biểu Lương Minh Tùng (Đắk Lắk) đánh giá cao tính cần thiết của lần sửa đổi này trước sự bùng nổ của thương mại điện tử xuyên biên giới. Tuy nhiên, đại biểu chỉ ra dự thảo mới dừng lại ở việc quy định trách nhiệm chung chung về việc cung cấp thông tin của chủ quản nền tảng và đơn vị vận chuyển. Dự thảo chưa làm rõ phạm vi dữ liệu bắt buộc, thời điểm cung cấp, tiêu chuẩn dữ liệu cũng như cơ chế chia sẻ giữa Hải quan với Thuế, Quản lý thị trường, Công an, Quân đội.
Đại biểu đề xuất cần bổ sung nguyên tắc việc thu thập, khai thác dữ liệu phải bảo đảm đúng mục đích quản lý nhà nước, bảo vệ bí mật kinh doanh và dữ liệu cá nhân. Đồng thời, việc kết nối dữ liệu bắt buộc phải thực hiện thống nhất qua Cơ chế một cửa quốc gia và các nền tảng số của nhà nước để tránh tranh chấp và đảm bảo tính đồng bộ với Luật Giao dịch điện tử.
