Phát biểu khai mạc, ông Cù Thu Anh, Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) khẳng định, sau hơn 12 năm triển khai thi hành, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động hòa giải trong cộng đồng dân cư.
Tuy nhiên, qua quá trình thực hiện, một số quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế, bất cập, đòi hỏi phải tháo gỡ, cụ thể như: Chất lượng đội ngũ hòa giải viên ở một số nơi chưa đồng đều. Cơ chế thu hút, huy động nguồn lực xã hội tham gia hòa giải còn hạn chế. Quy trình, thủ tục lựa chọn đội ngũ hòa giải viên còn rườm rà với nhiều thủ tục và mang tính hành chính hóa. Quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên chưa bao quát, toàn diện. Địa vị, phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia ở cơ sở chưa quy định rõ ràng, cụ thể. Quy định về giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành chưa rõ nên rất ít vụ việc hòa giải thành được Tòa án nhân dân ra quyết định công nhận. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động hòa giải ở cơ sở còn chưa theo kịp sự phát triển của thời đại...
Trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Luật và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, Bộ Tư pháp đã nghiên cứu xây dựng dự thảo chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi). Tại Hội nghị tham vấn lần này, ông Cù Thu Anh đề nghị các đại biểu đóng góp ý kiến, hoàn thiện các dự thảo tài liệu trong Hồ sơ chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), đặc biệt là các nội dung và các giải pháp trong 5 nhóm chính sách mà Bộ Tư pháp dự kiến đưa vào dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), gồm:
Chính sách 1: Hoàn thiện cơ chế lựa chọn và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn;
Chính sách 2: Xác định rõ địa vị, phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải ở cơ sở;
Chính sách 3: Bảo đảm nâng cao giá trị pháp lý của kết quả hòa giải thành;
Chính sách 4: Ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác hòa giải ở cơ sở;
Chính sách 5: Xác định rõ và nâng cao trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hòa giải ở cơ sở.
Làm rõ nội dung của các chính sách, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý Ngô Quỳnh Hoa cho biết, chính sách 1 hướng tới bảo đảm tính kịp thời, linh hoạt và hiệu quả của hoạt động hòa giải ở cơ sở; nâng cao vai trò, trách nhiệm, tính chủ động của đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả hòa giải ở cơ sở.
Bên cạnh đó, chính sách 3 hướng tới mục tiêu công nhận giá trị pháp lý của thỏa thuận hòa giải thành, từ đó nâng cao vị trí, vai trò, ý nghĩa của công tác hòa giải ở cơ sở; chính sách 4 nhằm thực hiện chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, hỗ trợ nghiệp vụ của hòa giải viên, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận công tác hòa giải...
Cho ý kiến tại Hội nghị, các đại biểu, chuyên gia đều khẳng định tầm quan trọng của công tác hòa giải ở cơ sở; đồng thời cho rằng, thông qua công tác hòa giải ở cơ sở, những tranh chấp, bất đồng phát sinh tại cơ sở được giải quyết kịp thời, dứt điểm; không để tranh chấp kéo dài, hạn chế đáng kể tình trạng khiếu kiện ra cơ quan nhà nước, khiếu kiện vượt cấp; góp phần xây dựng khối đoàn kết cộng đồng bền vững, giữ gìn, vun đắp tình làng nghĩa xóm, xây dựng cơ sở, khu dân cư ngày càng ấm no, yên bình, hạnh phúc.
Các ý kiến cũng thống nhất cho rằng, những cơ sở chính trị, pháp lý hiện nay đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu xây dựng Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) nhằm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về phát huy dân chủ, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của Việt Nam; khuyến khích, phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp phi tố tụng, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền; kịp thời tháo gỡ những vướng mắc, bất cập trong các quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, qua đó tạo cơ sở pháp lý đầy đủ, toàn diện, thống nhất nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động và công tác quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở trong thời gian tới.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trương Hồ Hải, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, cần làm rõ hơn chế độ, chính sách đối với đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở, bởi hiện nay hoạt động này phần lớn vẫn dựa trên tinh thần tự nguyện, nếu so với nhiều dự án kinh tế quy mô lớn đôi khi còn lãng phí, khoản đầu tư cho hòa giải viên là rất nhỏ song lại mang đến hiệu quả xã hội lớn.
