Theo nhận định chung của giới chuyên gia và nhà quản lý, hạ tầng liên kết vùng, đặc biệt là hạ tầng giao thông kết nối vẫn là điểm nghẽn lớn nhất của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam và cả khu vực phía Nam nói chung.
Mặc dù thời gian gần đây điểm nghẽn này đang dần được tháo gỡ, nhưng yêu cầu cấp thiết đặt ra vẫn là sớm giải bài toán kết nối giao thông toàn vùng, đồng bộ từ đường bộ, đường sắt, đường thủy, hệ thống cảng biển, tiến tới xây dựng một hệ thống logistics liên vùng. Làm rõ thêm vấn đề này, phóng viên TTXVN thực hiện loạt 2 bài viết chủ đề “Tạo bệ phóng cho không gian kinh tế phía Nam”.
Bài 1: Đồng bộ giao thông liên vùng
Những năm qua, các địa phương khu vực phía Nam đã tập trung nguồn lực ưu tiên phát triển hạ tầng giao thông, kết nối giao thông nội vùng, liên vùng, với nhiều công trình trọng điểm đã đưa vào khai thác. Tuy nhiên, kết cấu hạ tầng giao thông khu vực phía Nam nói chung, hai vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long nói riêng, vẫn chưa đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả.
Từ 0h ngày 1/10/2026, cao tốc Bến Lức - Long Thành chính thức thông xe, đưa vào khai thác toàn tuyến. Tuyến cao tốc được kỳ vọng sẽ tạo cú hích để thúc đẩy loạt dự án trọng điểm, tiếp tục gỡ điểm nghẽn giao thông liên vùng khu vực phía Nam.
Mở rộng không gian
Đông Nam Bộ là vùng động lực tăng trưởng lớn nhất cả nước, thủ phủ công nghiệp và cảng biển, trung tâm công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp công nghệ số và logistics quốc tế. Trong không gian đó, TP. Hồ Chí Minh là cực tăng trưởng, giữ vai trò đầu tàu, dẫn dắt, lan tỏa; đồng thời phát triển thành trung tâm tài chính quốc tế và đầu mối kết nối khu vực, quốc tế.
Hạ tầng giao thông kết nối Đông Nam Bộ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững tăng trưởng và sức hút đầu tư của vùng. Giao thông vùng đang được đầu tư hoàn thiện từ đường bộ, đường sắt, đường hàng không, cảng biển với nhiều dự án trọng điểm như cảng hàng không quốc tế Long Thành, cụm cảng nước sâu Cái Mép – Thị Vải, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, các tuyến cao tốc, đường vành đai…
Tính đến tháng 10/2026, vùng Đông Nam Bộ đã hoàn thành, đưa vào khai thác các dự án cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cao tốc Bến Lức – Long Thành, thông xe một số đoạn dự án Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh. Cùng với đó, dự án Vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh đã khởi công một số đoạn; đã động thổ các công trình cầu Phú Mỹ 2, cầu Cát Lái và cầu Đồng Nai 2.
UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, với dự án đường cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài (giai đoạn 1) đã khởi công ngày 19/12/2025, hiện nay các chủ đầu tư dự án thành phần đang triển khai các bước tiếp theo; dự kiến hoàn thành, đưa vào khai thác năm 2027.
Dự án cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một - Chơn Thành đang được triển khai thi công, dự kiến đưa vào sử dụng từ tháng 12/2027. Thành phố cũng phối hợp Bộ Xây dựng đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương, TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây.
Ông Hoàng Vũ Thảnh, Giám đốc Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh cho biết, hạ tầng kết nối vùng Đông Nam Bộ được xây dựng theo mô hình đa phương thức hoàn chỉnh. Trong đó đường bộ và vành đai có hệ thống các tuyến cao tốc huyết mạch đang triển khai; còn các tuyến Vành đai 3 và Vành đai 4 đóng vai trò phễu phân luồng giao thông, giúp hàng hóa từ các khu công nghiệp đi thẳng ra sân bay, cảng biển mà không cần đi qua nội đô.
Các tuyến Metro số 1 và Metro số 4 sẽ được kéo dài để kết nối trực tiếp sang khu vực Bình Dương. Trong khi đường sắt và hàng không cũng hướng đến kết nối với các cảng hàng không quốc tế trong vùng, như tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành, các dự án gắn kết sân bay Long Thành và sân bay Tân Sơn Nhất. TP. Hồ Chí Minh cũng phối hợp Đồng Nai triển khai đầu tư kéo dài tuyến Metro Bến Thành - Suối Tiên đến Trung tâm hành chính thành phố Đồng Nai và sân bay Long Thành.
Kết nối miền Tây
Đồng bằng sông Cửu Long là vùng sản xuất nông nghiệp, vựa lúa, thủy hải sản và thực phẩm của cả nước, là nơi có tiềm năng phát triển công nghiệp chế biến và năng lượng. Từng là “vùng trũng” về hạ tầng giao thông, nhưng 5 năm trở lại đây, vùng đồng bằng đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ khi hàng loạt trục cao tốc chiến lược được đầu tư, từng bước đưa vào sử dụng, khai thác, tạo nên mạng lưới đường bộ liên hoàn.
Việc cao tốc Cần Thơ - Cà Mau dài hơn 110 km chính thức thông xe vào tháng 1/2026 đã nối thông toàn tuyến cao tốc từ TP. Hồ Chí Minh đến cực Nam Tổ quốc (TP. Hồ Chí Minh – Cần Thơ – Cà Mau dài khoảng 245 km, thuộc tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông). Thời gian di chuyển được rút ngắn giảm gần một nửa so với trước, còn khoảng 90 phút để từ Cần Thơ về Cà Mau, trong khi từ TP. Hồ Chí Minh về Cà Mau chỉ còn khoảng 4 tiếng.
Theo quy hoạch, toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ có khoảng 1.166 – 1.188 km cao tốc, được tổ chức thành mạng lưới kết nối đa hướng gồm 3 trục dọc và 3 trục ngang. Trong đó, 3 trục dọc với tổng chiều dài khoảng 575 – 591 km giữ vai trò xương sống kết nối vùng với TP. Hồ Chí Minh và Đông Nam Bộ.
Trong khi 3 trục ngang với gần 600 km đóng vai trò kết nối nội vùng, gồm các tuyến Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng, Hồng Ngự - Cao Lãnh – Trà Vinh, Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu kết nối các tiểu vùng trong khu vực, đồng thời liên thông từ biên giới Tây Nam ra các cảng biển lớn, nối Biển Tây với Biển Đông.
Nhấn mạnh vai trò chiến lược của các tuyến cao tốc, ông Nguyễn Thế Hồng Trung, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Đồng Tháp, cho rằng cần tập trung đầu tư mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Trung Lương - Mỹ Thuận vì đây là tuyến cao tốc rất quan trọng đối với Đồng bằng sông Cửu Long kết nối TP. Hồ Chí Minh. Không những thuận lợi cho đi lại mà tuyến cao tốc này còn giúp việc vận chuyển hàng hóa rút ngắn thời gian, giảm chi phí logistics.
Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Đồng Tháp cũng cho biết, tỉnh đang triển khai dự án cao tốc Cao Lãnh – An Hữu kết nối với cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Trung Lương - Mỹ Thuận. Dự kiến cuối năm 2026 dự án sẽ hoàn thành, giúp hàng hóa khu vực phía bắc của tỉnh đi từ biên giới Campuchia, từ Cao Lãnh, từ Đồng Tháp Mười về TP. Hồ Chí Minh được thuận tiện hơn.
Cùng với các tuyến cao tốc mới mở, nhiều tuyến quốc lộ được nâng cấp góp phần rút ngắn khoảng cách di chuyển, đồng thời mở ra không gian phát triển mới, kết nối nội vùng – liên vùng – hướng biển, kết nối vùng nguyên liệu với các trung tâm chế biến, cảng biển và thị trường xuất khẩu. Mạng lưới đường bộ kết nối liên vùng còn rất được kỳ vọng với tuyến đường bộ ven biển TP. Hồ Chí Minh - Đồng bằng sông Cửu Long.
Theo định hướng quy hoạch, tuyến đường bộ ven biển TP. Hồ Chí Minh - Đồng bằng sông Cửu Long có điểm đầu tại TP. Hồ Chí Minh và đi dọc theo ven biển qua địa bàn Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, Cà Mau.
Tuy nhiên, UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, hiện nay dự án vẫn chưa được đầu tư đồng bộ toàn tuyến theo quy hoạch đạt quy mô đường cấp III, 2 - 4 làn xe, do vậy cần tiếp tục phối hợp giữa TP. Hồ Chí Minh và các địa phương có dự án đi qua để nghiên cứu triển khai đầu tư đồng bộ toàn tuyến trong giai đoạn 2026 - 2030 nhằm phát huy hiệu quả kết nối vùng.
Hiện, TP. Hồ Chí Minh đang phối hợp thành phố Cần Thơ nghiên cứu đề xuất dự án đường bộ ven biển, trong đó đoạn qua địa bàn Cần Thơ gồm đoạn tuyến từ xã Trần Đề đến xã Vĩnh Hải thuộc tuyến Quốc lộ 91B kết nối vùng; đoạn tuyến đê biển Vĩnh Châu còn lại (quy hoạch là đường tỉnh 936C) từ xã Vĩnh Hải đến giáp ranh địa phận tỉnh Cà Mau, dài khoảng 31,4km. Hai đoạn tuyến dự kiến triển khai đầu tư trong giai đoạn 2026 - 2030.
Tháo gỡ điểm nghẽn
Hạ tầng kết nối giao thông phía Nam ngày càng được đầu tư, hoàn thiện và hiện đại hóa. Dù vậy, theo các chuyên gia, so với nhiều khu vực và vùng kinh tế trọng điểm khác trong cả nước, kết nối giao thông ở khu vực phía Nam vẫn chưa đủ cả về chất và lượng. Các chuyên gia đề xuất, cùng với triển khai đồng bộ các dự án đường bộ, đường sắt, đường thủy, cảng biển, cần sớm khắc phục những tồn tại, tháo gỡ những vướng mắc cho các dự án đang và sẽ triển khai trong khu vực.
Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, việc triển khai một số dự án giao thông trọng điểm liên kết vùng, đặc biệt là các dự án kết nối với Đông Nam Bộ, còn gặp khó khăn về nguồn cung, chất lượng và khả năng đáp ứng vật liệu xây dựng, nhất là cát đắp nền và đá xây dựng, trong bối cảnh nhiều dự án đồng thời triển khai.
Trước khó khăn về vật liệu xây dựng, nhiều địa phương Đồng bằng sông Cửu Long đã triển khai loạt giải pháp cho nguồn cung. Ông Huỳnh Công Quân, Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Cà Mau, cho biết tỉnh sẽ tăng cường hợp tác với TP. Hồ Chí Minh và các địa phương trong cung ứng vật liệu xây dựng, trao đổi thông tin về khả năng cung ứng cát, đá xây dựng. Đồng thời tỉnh sẽ hỗ trợ kết nối doanh nghiệp khai thác, cung ứng vật liệu xây dựng với các chủ đầu tư, nhà thầu thi công các công trình trọng điểm quốc gia, công trình trọng điểm của TP. Hồ Chí Minh và Đồng bằng sông Cửu Long.
Ở góc độ người dân, doanh nghiệp, ông Tống Phước Thiện Nhân, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thương mại Dịch vụ Xây dựng BSS Việt Nam, doanh nghiệp đóng tại TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc tập trung xây dựng các đường cao tốc, đường vành đai quanh TP. Hồ Chí Minh là hết sức cần thiết.
Theo ông Nhân, quan trọng là sớm bổ sung, hoàn thiện các dự án đường kết nối các tuyến cao tốc, đặc biệt với cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây, tuyến đường huyết mạch của giao thông phía Đông, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang có xu hướng phát triển về các khu công nghiệp mới ở địa bàn Bà Rịa – Vũng Tàu cũ và thành phố Đồng Nai.
Bên cạnh đó, cần có các tuyến đường tránh, cầu vượt hoặc giải pháp phân luồng ở các nút giao thông cửa ngõ TP. Hồ Chí Minh để giải bài toán kẹt xe vốn thường xuyên xảy ra, giúp việc vận chuyển, lưu thông hàng hóa giữa các địa phương, các khu công nghiệp – khu chế xuất được thuận lợi hơn.
Bài cuối: TP. Hồ Chí Minh - tâm điểm kết nối
