Đó là hành trang đầu tiên mà Kyle Davidson - Chuyên gia phân tích số liệu người Nam Phi có 10 năm sinh sống và gắn bó sâu sắc với Việt Nam - mang theo khi đặt chân đến mảnh đất hình chữ S. Từ những câu chào hỏi bập bẹ ban đầu, anh dần thông thạo tiếng Việt, kết hôn với một người vợ Việt Nam tên Giang, và trở thành một "đại sứ văn hóa" thầm lặng kết nối hai quốc gia.
Bằng lăng kính đa chiều của một người nước ngoài thấu hiểu Việt Nam, Kyle đã chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Nam Phi những câu chuyện dung dị nhưng mang thông điệp ý nghĩa về sức mạnh mềm của văn hóa Việt, từ sức hút của ẩm thực, sự ấm áp của tình người, đến bài học bảo tồn di sản.
Chạm đến trái tim bằng sự chân thành
Đến từ Nam Phi - quốc gia tự hào với 11 ngôn ngữ chính thức, Kyle thấu hiểu sức mạnh của ngôn ngữ trong việc phá vỡ rào cản văn hóa. "Tôi từng nghe một câu nói rất hay: Nếu bạn nói chuyện với ai đó bằng tiếng Anh, bạn chạm đến lý trí của họ, nhưng nếu bạn nói bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của họ, bạn sẽ chạm đến trái tim họ", anh nhớ lại.
Cũng bởi triết lý ấy, bước chân đầu tiên của Kyle vào văn hóa Việt Nam không bắt đầu từ những cuốn cẩm nang du lịch, mà từ nỗ lực học cách chào hỏi. Nỗ lực nhỏ bé ấy đã mở ra những kết nối đầy bất ngờ. Người dân địa phương không chỉ vui vẻ đáp lại mà còn nhiệt tình sửa lỗi phát âm và chia sẻ câu chuyện gia đình họ. Qua năm tháng, những cuộc trò chuyện đời thường ấy đã giúp Kyle thực sự làm chủ tiếng Việt.
Điều giữ chân và khiến anh yêu mến Việt Nam sâu sắc chính là lòng hiếu khách. Trong cảm nhận của Kyle, người Việt Nam vô cùng nồng hậu, sẵn sàng mời khách lạ nếm thử trái cây đặc sản hay nhâm nhi chén trà xanh đượm hương.
"Họ là những người ấm áp và ham học hỏi. Họ hỏi bạn đến từ đâu, bạn ăn món gì, cảm nhận của bạn ra sao, và họ thực sự lắng nghe", Kyle chia sẻ. Chính sự tò mò chân thành ấy đã tạo nên nhịp cầu thu hẹp khoảng cách. Khi gặp những con người cởi mở như thế, bạn không còn là một vị khách đứng nhìn từ bên ngoài nữa, mà đã trở thành một phần của cộng đồng.
Ẩm thực và nghệ thuật: "Sứ giả" không biên giới
Khi được hỏi về yếu tố văn hóa Việt Nam có sức hút mạnh mẽ nhất với công chúng quốc tế, Kyle không ngần ngại gọi tên ẩm thực. Với anh, ẩm thực là kênh lan tỏa dễ dàng nhất. Những món ăn do người vợ gốc Việt của anh nấu luôn khiến bạn bè ở Nam Phi trầm trồ thích thú. Gần đây, khi mang cà phê phin đến văn phòng, anh liên tục nhận được những lời xin thêm từ đồng nghiệp. "Ẩm thực khơi gợi sự tò mò, tự nhiên dẫn lối người ta khám phá nền văn hóa đằng sau nó", Kyle cho biết.
Bên cạnh ẩm thực, nghệ thuật đương đại Việt Nam cũng đang chứng tỏ sức sống mãnh liệt. Việc các nghệ sĩ trẻ khéo léo kết hợp chất liệu truyền thống với âm thanh hiện đại mang đến cách tiếp cận dễ dàng cho khán giả toàn cầu. Thành công quốc tế của những nghệ sĩ trẻ như Sơn Tùng M-TP là minh chứng rõ nét. Dù vậy, Kyle cho rằng để sản phẩm văn hóa vươn xa, cần đầu tư mạnh hơn vào phụ đề tiếng Anh cho các nền tảng trực tuyến và khuyến khích các nhà sáng tạo nội dung giải thích văn hóa từ góc nhìn "người trong cuộc".
Từ kinh nghiệm sinh sống giữa hai quốc gia, Kyle tin rằng niềm tin và tình hữu nghị không thể được xây dựng chỉ qua những thông điệp truyền thông khô cứng, mà phải bắt nguồn từ những tiếp xúc tự nhiên, thường xuyên. Đó là sự gắn kết thông qua sinh viên trao đổi, đối tác công việc hay những người nước ngoài gắn bó đủ lâu để thấu hiểu văn hóa.
"Khi trở về Nam Phi, tôi làm bạn với nhiều người Việt tại đây, có những người đã sống ở Nam Phi hàng thập kỷ. Điểm chung gắn kết chúng tôi chính là những trải nghiệm chung về ẩm thực, hay đơn giản là những cuộc trò chuyện về cảm giác chông chênh, thú vị khi sống giữa hai nền văn hóa. Cách tiếp cận đáng tin cậy nhất là để mọi người trực tiếp trải nghiệm văn hóa thông qua con người, nghệ thuật, để khi rời đi, họ mang theo những câu chuyện của riêng mình", anh chia sẻ.
Bài học bảo tồn di sản từ Nam Phi
Nhìn từ góc độ phát triển quốc gia, Việt Nam ngày càng chú trọng việc phát huy giá trị văn hóa. Từ kinh nghiệm tại Nam Phi, Kyle nhận định: Những nơi làm tốt công tác bảo tồn luôn đặt câu chuyện của những người dân bình thường vào vị trí trung tâm.
Anh lấy ví dụ về Bảo tàng District Six ở Cape Town – nơi được xây dựng từ ký ức của một cộng đồng từng bị cưỡng chế di dời. Giá trị của bảo tàng nằm ở chỗ chính những con người từng sống trong giai đoạn lịch sử ấy là những người định hình cách kể câu chuyện. Hay như đảo Robben và đồi Constitution Hill, những di tích minh chứng cho việc một lịch sử đau thương hoàn toàn có thể trở thành bài học giáo dục sâu sắc.
Theo Kyle, thách thức lớn nhất là làm sao cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, đồng thời duy trì nguồn tài trợ ổn định, lâu dài. Đối với Việt Nam, anh bày tỏ sự ấn tượng với những mô hình như Hội An và Huế. "Đó là những bài học quý giá về cách quản lý du lịch, bảo vệ di tích cổ trong khi vẫn duy trì không gian sinh sống và hồn cốt của cộng đồng dân cư", anh nhận định.
Phát huy vai trò cầu nối của kiều bào
Dưới góc nhìn của một người ngoài cộng đồng nhưng am hiểu sâu sắc về Việt Nam, Kyle đánh giá cao vai trò của cộng đồng kiều bào. Họ là những người hiểu rõ cách thế giới bên ngoài nhìn nhận Việt Nam, đồng thời thấu hiểu đất nước từ bên trong. Tuy nhiên, anh cho rằng sự kết hợp này chỉ phát huy sức mạnh khi dựa trên niềm tin và sự hợp tác thực chất, thay vì chỉ là những lời kêu gọi đóng góp tài chính.
Theo Kyle, nên tổ chức các chương trình cố vấn, thực tập ngắn hạn để chuyên gia kiều bào làm việc trực tiếp tại các tổ chức trong nước, sau đó cộng tác từ xa. "Họ cần được giao phó trách nhiệm thực sự, chứ không chỉ là khách mời phát biểu", anh nhấn mạnh.
Đồng thời, để hỗ trợ mạng lưới nghệ sĩ và trí thức kiều bào, việc triển khai các chương trình lưu trú sáng tác, tạo không gian làm việc chung và tổ chức gặp gỡ thường xuyên cũng nên được chú trọng. Những mạng lưới vững chắc thường bắt nguồn từ một vài dự án chất lượng, có mục tiêu cụ thể, chứ không phải từ những sự kiện bề nổi.
