Sự kiện không chỉ khẳng định vị thế, uy tín ngày càng cao của Việt Nam mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ về tinh thần thượng tôn luật pháp quốc tế. Để có góc nhìn khách quan sâu sắc hơn về tầm vóc của sự kiện, phóng viên TTXVN tại Nam Phi đã có cuộc trao đổi độc quyền với Giáo sư Hennie Strydom, Chủ tịch Chi hội Nam Phi thuộc Hiệp hội Luật pháp quốc tế.
Giáo sư Hennie Strydom khẳng định việc Tiến sĩ Nguyễn Thị Lan Anh trúng cử đánh dấu lần đầu tiên một chuyên gia pháp lý của Việt Nam gia nhập ITLOS là một bước phát triển mang tính cột mốc. Ông chúc mừng Việt Nam cũng như vị Thẩm phán mới của ITLOS, đồng thời nhấn mạnh thế giới luôn cần một sự phân bổ địa lý cân bằng và hợp lý đối với các vị trí đại diện tại các cơ quan quốc tế như ITLOS.
Giáo sư Strydom cũng cho biết thêm rằng có một lý do khác cho thấy tầm quan trọng của việc Việt Nam có đại diện tại ITLOS là tình hình thực tế tại Biển Đông. Theo Giáo sư, đây là khu vực liên tục xảy ra các tuyên bố chủ quyền chồng lấn và các tranh chấp, mà điều cốt lõi là các tranh chấp đó phải được giải quyết bằng các biện pháp hòa bình, và đó chính là lý do ITLOS tồn tại. Ông khẳng định đây là cơ quan tài phán tối cao trong việc giải thích và áp dụng Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982.
Giáo sư Strydom nhấn mạnh là một quốc gia ven biển, Việt Nam có lợi ích trực tiếp trong việc thúc đẩy giải quyết hòa bình các tranh chấp tại khu vực biển này. Do đó, việc Việt Nam có một tiếng nói chính thức tại ITLOS để tham gia vào tiến trình này là điều đặc biệt ý nghĩa. Nhìn rộng hơn, sự kiện này cũng phản ánh bước đi chiến lược của Việt Nam trong việc chủ động tham gia vào các cơ chế đa phương.
Những năm gần đây, Việt Nam đã không ngừng mở rộng sự hiện diện của mình tại nhiều tổ chức quốc tế. Kết quả này là minh chứng rõ nét cho thấy Việt Nam hoàn toàn có thể đóng góp một vai trò trọng yếu vào sự phát triển của Luật Biển quốc tế, đặc biệt là trong việc xử lý các tranh chấp tại vùng biển này.
Giáo sư Strydom nhận định rằng định hướng chính sách đối ngoại của Việt Nam từ trước đến nay rất rõ ràng: luôn kiên trì giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình và nỗ lực củng cố hệ thống đa phương. Đây là điều mà thế giới đang rất mong muốn ở thời điểm hiện tại, nếu nhìn vào cách các vấn đề quốc tế phức tạp đang được xử lý.
Ông bày tỏ tin chắc rằng Việt Nam sẽ mang chính thế giới quan này vào trong các hoạt động nghị án của Tòa ITLOS. Ông khẳng định luật pháp quốc tế đang rất cần những tiếng nói tiến bộ như vậy để bảo vệ giải pháp hòa bình cho các tranh chấp và tăng cường tính tối thượng của pháp luật (rule of law) đối với các vấn đề trên biển và đại dương. Ông hoàn toàn tin tưởng rằng Việt Nam sẽ phát huy vai trò rất lớn trong phương diện này.
Giáo sư Strydom cho biết trong bối cảnh địa chính trị nhiều thách thức hiện nay cùng sự chuyển mình của các tòa án quốc tế, cần có những tiếng nói mạnh mẽ hơn, đông đảo hơn để thúc đẩy cách tiếp cận đa phương trong quan hệ quốc tế. Trên thực tế, tại nhiều khu vực trên thế giới, xu hướng các quốc gia đồng loạt nhấn mạnh tầm quan trọng của chủ nghĩa đa phương đang ngày càng rõ nét. Đây là chìa khóa duy nhất để giải quyết xung đột một cách hòa bình.
Theo Giáo sư, không thể xây dựng một cộng đồng quốc tế thịnh vượng dựa trên những mối đe dọa hay răn đe quân sự. Chính vì vậy, thế giới cần một đối trọng hòa bình mạnh mẽ, và đối trọng đó đang hình thành từ chính các quốc gia Nam Bán cầu.
Cuối cùng, Giáo sư Strydom khẳng định đóng góp của Việt Nam vào tiến trình này là cực kỳ quan trọng. Sự kiện trúng cử này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ tới các quốc gia có quy mô trung bình (mid-level countries) rằng: Hãy nhìn vào bước đi của Việt Nam để cùng tham gia vào các cơ chế tương tự. Từ đó, chúng ta cùng hướng tới một tương lai nơi hệ thống và các thể chế quốc tế giành được niềm tin tuyệt đối, và mọi mối quan hệ quốc gia đều được vận hành dựa trên nền tảng của luật pháp.
