Thông qua đào tạo nghề gắn với điều kiện thực tế và nhu cầu thị trường, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp từng bước giúp người dân nâng cao kỹ năng, chủ động tạo việc làm, phát triển sinh kế và vươn lên thoát nghèo bền vững.
Học nghề để phát triển sinh kế
Từng chủ yếu trồng ngô, thu nhập bấp bênh, gia đình chị Bùi Thị Hòa, ở bản Cao Sơn, xã Chiềng Sung, tỉnh Sơn La, đã từng bước thay đổi phương thức sản xuất sau khi chị tham gia lớp học nghề trồng cây ăn quả do Trường Cao đẳng Sơn La tổ chức. Tại lớp học, chị được hướng dẫn kỹ thuật lựa chọn giống, chăm sóc cây trồng và phòng trừ sâu bệnh. Áp dụng kiến thức được học, gia đình chị chuyển sang phát triển vườn thanh long, mang lại thu nhập cao hơn nhiều lần so với trước. Đến tháng 10/2026, gia đình chị Hòa đã thoát nghèo.
Trong lĩnh vực chăn nuôi, mô hình của anh Vì Văn Chung, ở bản Ta Niết, khu vực Mộc Châu, cũng cho thấy hiệu quả của việc học nghề gắn với phát triển sinh kế. Năm 2022, anh tham gia lớp đào tạo kỹ thuật nuôi và phòng trị bệnh cho gia súc do địa phương tổ chức. Sau khóa học, anh vay vốn ưu đãi mua 6 con bò sinh sản, áp dụng kiến thức chăm sóc và phòng bệnh để phát triển đàn vật nuôi. Đến cuối tháng 10/2024, gia đình đã xuất bán 13 con bò thương phẩm và con giống, thu lãi 120 triệu đồng.
Từ những mô hình trồng trọt, chăn nuôi có thể thấy, đào tạo nghề phù hợp với điều kiện sản xuất giúp người lao động tận dụng nguồn lực sẵn có, nâng cao kỹ năng và từng bước cải thiện thu nhập. Đặc biệt, đối với lao động nghèo, việc học nghề kết hợp với tiếp cận vốn vay và áp dụng kỹ thuật là yếu tố quan trọng để phát triển sinh kế bền vững.
Gắn đào tạo với việc làm, giảm nghèo bền vững
Theo Quyết định số 90/QĐ-TTg ngày 18/1/2022 của Thủ tướng Chính phủ, Tiểu dự án 1 “Phát triển giáo dục nghề nghiệp vùng nghèo, vùng khó khăn” thuộc Dự án 4 “Phát triển giáo dục nghề nghiệp, việc làm bền vững” của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021–2025 tập trung hỗ trợ người lao động học nghề, nâng cao kỹ năng và tạo việc làm bền vững. Tại Sơn La, chính sách đào tạo nghề được triển khai hướng tới lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người có thu nhập thấp. Theo tài liệu của Trường Chính trị tỉnh Sơn La công bố năm 2025, tính đến hết năm 2024, toàn tỉnh đã hỗ trợ đào tạo nghề cho 8.758 lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người lao động tại địa bàn huyện nghèo.
Thông tin công bố tháng 9/2026 cho thấy, mỗi năm Sơn La tổ chức đào tạo nghề cho khoảng 15.000–18.000 lượt người, trong đó trên 70% thuộc nhóm lao động nông thôn, người dân tộc thiểu số, người nghèo và cận nghèo. Theo số liệu Sở Nội vụ tỉnh được công bố cùng thời điểm, tỷ lệ học viên có việc làm và thu nhập ổn định sau đào tạo đạt trên 85%; gần 60% tự tạo việc làm, phát triển kinh tế hộ gia đình, số còn lại được doanh nghiệp và cơ sở sản xuất tuyển dụng.
Để nâng cao hiệu quả đào tạo, Trường Cao đẳng Sơn La chú trọng xây dựng chương trình phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế địa phương và nhu cầu thị trường lao động. Các ngành nghề được ưu tiên gồm trồng trọt và bảo vệ thực vật, chăn nuôi – thú y, chế biến nông sản và một số nghề dịch vụ, kỹ thuật.
Ông Nguyễn Đức Long, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Sơn La, cho biết nhà trường phối hợp với các sở, ngành và chính quyền địa phương trong rà soát nhu cầu học nghề, tạo nguồn tuyển sinh; đồng thời tăng cường thực hành và liên kết với doanh nghiệp nhằm mở rộng cơ hội thực tập, giới thiệu việc làm cho người học. Cùng với đó, việc kết nối giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất góp phần định hướng nghề đào tạo sát nhu cầu, giúp người lao động tiếp cận việc làm và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Đối với lao động nghèo, học nghề kết hợp với hỗ trợ vốn, kỹ thuật và điều kiện sản xuất là yếu tố quan trọng để phát triển sinh kế lâu dài.
Từ những mô hình chuyển đổi cây trồng, phát triển chăn nuôi sau học nghề đến kết quả giải quyết việc làm, thực tiễn tại Sơn La cho thấy giáo dục nghề nghiệp đang mở thêm cơ hội cho lao động vùng khó khăn. Khi được học nghề phù hợp, có điều kiện áp dụng kiến thức và kết nối với thị trường, người dân có thêm khả năng nâng cao thu nhập, từng bước thoát nghèo và ổn định cuộc sống.
