Theo kênh truyền hình RT dẫn bài viết đăng trên The Washington Post ngày 25/9, Saudi Arabia không loại trừ khả năng phát triển vũ khí hạt nhân. Thông tin này được nêu trong một báo cáo đánh giá tình báo mật của Mỹ, qua đó làm gia tăng lo ngại tại Quốc hội Mỹ về thỏa thuận hợp tác hạt nhân giữa chính quyền Tổng thống Donald Trump và Riyadh.
Các quan chức Mỹ nói với The Washington Post rằng báo cáo trên nằm trong số các tài liệu mật được cung cấp cho các nghị sĩ khi Quốc hội xem xét thỏa thuận hợp tác hạt nhân nói trên. Bộ Ngoại giao Mỹ cũng đã cung cấp một bản đánh giá riêng, trong đó thể hiện sự tin tưởng hơn vào các cam kết của Saudi Arabia cũng như các cơ chế bảo đảm an toàn được thiết lập trong thỏa thuận.
Được ký kết hồi tháng 7, thỏa thuận theo Mục 123 tạo cơ sở pháp lý để các công ty Mỹ tham gia các dự án hạt nhân dân sự trị giá hàng chục tỷ USD tại Saudi Arabia. Chính quyền Tổng thống Trump cho rằng thỏa thuận sẽ củng cố các tiêu chuẩn không phổ biến vũ khí hạt nhân, đồng thời ngăn Riyadh tìm kiếm hợp tác hạt nhân với Nga hoặc Trung Quốc.
Tuy nhiên, thỏa thuận cũng mở ra khả năng Saudi Arabia tự làm giàu urani trong nước. Ban đầu, mức độ làm giàu sẽ được giới hạn dưới 5%, nhưng có thể tăng lên 20% sau khi hoàn tất các nghiên cứu bổ sung và được Washington và Riyadh chấp thuận bằng văn bản. Urani được làm giàu ở mức này chưa đạt mức cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân, nhưng có thể rút ngắn đáng kể thời gian cần thiết để đạt nồng độ phù hợp cho mục đích quân sự.
Thỏa thuận cũng không yêu cầu Saudi Arabia áp dụng Nghị định thư Bổ sung của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), văn bản cho phép các thanh sát viên tiếp cận rộng rãi hơn và cung cấp thêm công cụ để phát hiện các hoạt động hạt nhân không được khai báo. Thay vào đó, Washington và Riyadh đã đàm phán một thỏa thuận song phương riêng về các biện pháp bảo đảm an toàn.
Ngày 25/9, một nhóm thượng nghị sĩ đảng Dân chủ do các ông Ed Markey và Jeff Merkley dẫn đầu đã cảnh báo Ngoại trưởng Marco Rubio rằng thỏa thuận có thể trao cho Riyadh “phương tiện để làm giàu urani và có khả năng phát triển vũ khí hạt nhân”. Trả lời The Washington Post, ông Merkley cho rằng việc Saudi Arabia kiên quyết giữ quyền tự làm giàu urani trong nước làm dấy lên nghi vấn về việc liệu tham vọng của nước này có hoàn toàn mang tính dân sự hay không.
Bộ Ngoại giao Mỹ bác bỏ những ý kiến cho rằng chính quyền đang tạo điều kiện cho một chương trình hạt nhân quân sự, đồng thời khẳng định với tờ báo rằng Mỹ “không và sẽ không ủng hộ chương trình vũ khí hạt nhân của Saudi Arabia”.
Bộ trưởng Năng lượng Saudi Arabia Abdulaziz bin Salman khẳng định chương trình hạt nhân của Riyadh sẽ mang tính “hòa bình” và được triển khai với “mức độ trách nhiệm và sự minh bạch cao nhất”.
Báo cáo đánh giá tình báo trên càng làm gia tăng những lo ngại tồn tại từ lâu liên quan đến tuyên bố của Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman năm 2018 rằng Riyadh sẽ tìm cách sở hữu vũ khí hạt nhân nếu Iran có được loại vũ khí này.
“Không còn nghi ngờ gì nữa, nếu Iran chế tạo bom hạt nhân, chúng tôi cũng sẽ làm điều tương tự càng sớm càng tốt”, ông Mohammed bin Salman từng phát biểu vào thời điểm đó.
Các nhà lập pháp Mỹ cũng so sánh thỏa thuận với Saudi Arabia với thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015, vốn có các quy định nghiêm ngặt hơn, trong đó giới hạn mức độ làm giàu urani của Tehran ở mức 3,67% trong vòng 15 năm. Tổng thống Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận này trong nhiệm kỳ đầu tiên, với lý do thỏa thuận không đủ chặt chẽ.
Thỏa thuận với Saudi Arabia được chính thức trình lên Quốc hội Mỹ ngày 24/8 và hiện trong quá trình xem xét kéo dài 90 ngày. Các nhà lập pháp có thể tìm cách ngăn chặn thỏa thuận, song để bác bỏ quyền phủ quyết của Tổng thống, cần có sự ủng hộ của ít nhất 2/3 số thành viên tại cả hai viện Quốc hội.
