Theo nhà báo Abdulkadir Selvi của Hurriyet, dựa trên các nguồn tin mà ông tiếp cận, hệ thống S-400 của Thổ Nhĩ Kỳ đã được chuyển nhượng cho một bên thứ ba và thỏa thuận dự kiến sẽ được công bố trong ngày 10/7. Ông cho biết Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar là hai quốc gia được nhắc đến trong quá trình đàm phán, song nhấn mạnh cần chờ thông báo chính thức từ các bên liên quan.
Nhà báo này cũng cho biết một số vấn đề kỹ thuật và thủ tục liên quan đến thương vụ đã được giải quyết vào cuối ngày 9/7, mở đường cho việc hoàn tất thỏa thuận.
Thông tin trên xuất hiện trong bối cảnh Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan vừa có cuộc gặp Tổng thống Mỹ Donald Trump bên lề Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra tại Ankara trong hai ngày 7-8/7. Sau cuộc hội đàm, ông Erdogan bày tỏ tin tưởng Thổ Nhĩ Kỳ có thể được tham gia trở lại chương trình máy bay chiến đấu F-35 của Mỹ. Tuy nhiên, Tổng thống Trump cho biết Washington vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng về vấn đề này.
Thổ Nhĩ Kỳ ký hợp đồng mua bốn hệ thống phòng không S-400 của Nga vào năm 2017 với tổng trị giá khoảng 2,5 tỷ USD. Đến tháng 10/2019, Cơ quan xuất khẩu vũ khí Rosoboronexport của Nga, thuộc tập đoàn nhà nước Rostec, xác nhận các hệ thống này đã được bàn giao cho Ankara.
Thương vụ mua S-400 đã làm gia tăng căng thẳng giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ. Washington cho rằng việc triển khai đồng thời hệ thống phòng không S-400 và máy bay chiến đấu tàng hình F-35 có thể tạo điều kiện để thu thập dữ liệu về đặc tính tác chiến và công nghệ tàng hình của F-35, qua đó gây rủi ro đối với năng lực quân sự của Mỹ và các đồng minh trong NATO.
Sau khi Ankara tiếp nhận các hệ thống S-400, Mỹ đã loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình phát triển và sản xuất máy bay F-35, đồng thời áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với cơ quan mua sắm quốc phòng của nước này theo Đạo luật Chống các đối thủ của Mỹ thông qua trừng phạt (CAATSA).
Một trong những trở ngại lớn nhất đối với việc Thổ Nhĩ Kỳ quay trở lại chương trình F-35 là quy định của Quốc hội Mỹ được thông qua năm 2020. Theo đó, chính quyền Mỹ không thể phê duyệt việc bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ nếu chưa xác nhận Ankara không còn sở hữu các hệ thống S-400.
Trong thời gian qua, nhiều phương án đã được xem xét nhằm tháo gỡ bế tắc, trong đó có việc chuyển giao các tổ hợp S-400 cho một nước thứ ba hoặc vô hiệu hóa hệ thống bằng cách tháo dỡ các bộ phận quan trọng. Tuy nhiên, cơ chế triển khai cụ thể vẫn chưa được các bên thống nhất.
Trong nhiều năm, Thổ Nhĩ Kỳ liên tục vận động để được tái gia nhập chương trình F-35 nhưng vẫn giữ lập trường không từ bỏ các hệ thống S-400. Trước đây, từng xuất hiện đề xuất chuyển giao các tổ hợp này cho Ukraine, song kế hoạch không được thực hiện.
Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Trump nhiều lần phát tín hiệu sẵn sàng xem xét lại quyết định loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình F-35 và từng bày tỏ thiện chí đối với Tổng thống Erdogan.
