Thử nghiệm công nghệ phải gắn với bài toán thực tế
Chiều 26/10, tại TP Hồ Chí Minh, các chuyên gia và doanh nghiệp tham gia phiên thảo luận “Kinh tế tầm thấp - Kiến tạo không gian tăng trưởng mới” đã trao đổi về điều kiện phát triển lĩnh vực này tại Việt Nam. Phiên thảo luận thuộc Ngày Đổi mới sáng tạo mở 2026, trong chuỗi hoạt động của Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026.
Tại phiên thảo luận, các đại biểu tập trung phân tích cơ chế thử nghiệm, khả năng thương mại hóa và yêu cầu bảo đảm an toàn. Những ý kiến cho thấy doanh nghiệp cần xác định nhu cầu sử dụng trước khi lựa chọn công nghệ, đầu tư thiết bị và xây dựng phương án cung cấp dịch vụ.
Ông Nguyễn Tiến Trường, Viện trưởng Viện Phát triển không gian tầm thấp (ILASD) thuộc Hội Hàng không - Vũ trụ Việt Nam (VASA) cho biết, Việt Nam cần ưu tiên thử nghiệm bốn nhóm lĩnh vực trong ba năm tới. Các lĩnh vực này gồm nông nghiệp chính xác; giám sát hạ tầng; logistics y tế và cứu hộ thiên tai; xây dựng bản đồ số, thu thập dữ liệu nền tảng.
Theo đó, các nhóm ứng dụng trên gắn với nhu cầu của sản xuất, quản lý và đời sống. Hoạt động thử nghiệm cần tạo ra dữ liệu để các bên đánh giá khả năng vận hành, hiệu quả sử dụng và điều kiện mở rộng dịch vụ. Doanh nghiệp sẽ căn cứ vào kết quả thực tế để lựa chọn phương án đầu tư.
Theo ông Trường, Việt Nam cũng cần hình thành ít nhất ba sandbox (cơ chế thử nghiệm có kiểm soát) ở cấp quốc gia và quy hoạch các khu thử nghiệm tại Điện Biên, Tây Ninh, Đà Nẵng. Những địa bàn có điều kiện khác nhau sẽ giúp các đơn vị kiểm chứng công nghệ trong nhiều môi trường, từ miền núi, bán sơn địa đến đồng bằng, đô thị và khu vực ven biển, hải đảo.
Hiện tại thành phố Điện Biên đang triển khai chương trình thử nghiệm ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp bằng phương tiện bay không người lái (UAV). Chương trình đặt mục tiêu thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay, phấn đấu tỷ lệ chuyến bay an toàn trên 99%. Các đơn vị sẽ sử dụng dữ liệu thử nghiệm để đánh giá khả năng vận hành và đề xuất hoàn thiện chính sách.
Về lâu dài, ông Trường cho rằng, Việt Nam cần phát triển hạ tầng số quản lý hoạt động bay không người lái (UTM) và hạ tầng tần số. Việt Nam cũng cần đào tạo nhân lực điều khiển bay, quản lý hạ tầng, vận hành và cung cấp dịch vụ. Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học cần phối hợp để đáp ứng những yêu cầu này.
Hội Hàng không - Vũ trụ Việt Nam (VASA) cũng có thể tham gia kết nối nguồn lực, thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu và mở rộng hợp tác quốc tế, hướng tới xây dựng Việt Nam thành trung tâm thử nghiệm bay trong khu vực ASEAN.
Ông Lương Phạm, cố vấn toàn cầu của EHang Holdings Limited, cho biết các bên mong muốn tổ chức bay thử nghiệm tại bốn địa điểm trong ba tháng tới. Nhóm đối tác đề xuất triển khai tại Hà Nội trước, sau đó mở rộng sang Đà Nẵng, Quy Nhơn và TP Hồ Chí Minh.
Theo ông Lương Phạm, sandbox giữ vai trò nền tảng trong quá trình triển khai. Doanh nghiệp cần mô hình vận hành thực tế để chứng minh tính khả thi của công nghệ và dịch vụ. Cơ quan quản lý cần xem xét cả yêu cầu kỹ thuật của nhà sản xuất lẫn điều kiện bảo đảm an ninh, an toàn tại nơi triển khai. Đối với các địa phương có thể bắt đầu với những khu vực thử nghiệm cụ thể. Kết quả vận hành sẽ giúp các bên kiểm chứng công nghệ, mô hình kinh doanh và phương thức quản lý, từ đó tạo cơ sở hoàn thiện chính sách.
Cần đầu ra và cơ chế kết nối nguồn lực
Ông Nguyễn Hoàng Long, Phó Giám đốc Khối 3, Tổng công ty Công nghiệp Công nghệ cao Viettel (Viettel High Tech) cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là thị trường và khả năng thu hồi vốn. Doanh nghiệp cần biết ứng dụng giải quyết vấn đề gì, khách hàng là ai, hành lang pháp lý ra sao và hiệu quả kinh tế có đủ lớn hay không.
“Cái lo nhất của chúng tôi là vấn đề thị trường. Hiện nay, Trung Quốc có năng lực sản xuất quy mô lớn và sự hỗ trợ mạnh từ Chính phủ nhưng vẫn đang thử nghiệm nhiều ứng dụng kinh tế tầm thấp. Một số khoản đầu tư chưa thu hồi chi phí", ông Long cho biết.
Ông Long cũng lưu ý rằng, UAV hoạt động tại khu vực đông dân cư phải đáp ứng yêu cầu an toàn rất cao. Một sai sót có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng. Vì vậy, doanh nghiệp phải đánh giá môi trường vận hành và những rủi ro trước khi mở rộng dịch vụ.
Theo ông Long, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần hoạch định chính sách để có sự phối hợp trong việc chọn những ứng dụng có khả năng tạo giá trị thực tế. Trong giai đoạn đầu, cơ chế hỗ trợ phù hợp hoặc việc chấp nhận đầu tư trước khi có lợi nhuận sẽ giúp thị trường phát triển.
Ông Bùi Trung Hiếu, đại diện Ban Điều hành Trung tâm Đổi mới sáng tạo mở SoiHub cho biết, hiện nay kinh tế tầm thấp gồm nhiều thành phần liên kết với nhau. Các đơn vị cần lựa chọn những phần việc có nhu cầu thị trường, có đầu ra cụ thể và khả năng mang lại lợi nhuận để ưu tiên triển khai.
Theo đó, các đối tác có thể bắt đầu bằng dự án phù hợp với năng lực hiện có. Khi dự án đầu tiên chứng minh hiệu quả, những đơn vị khác sẽ có cơ sở tham gia và đóng góp thế mạnh riêng. Quá trình hợp tác sẽ từng bước hoàn thiện hệ sinh thái.
Bà Bùi Thanh Hằng, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo mở SoiHub, cũng cho biết Trung tâm được hình thành từ năm 2023, lấy doanh nghiệp, tập đoàn và ngành công nghiệp làm trọng tâm. SoiHub xác định nhu cầu thị trường là điểm xuất phát để lựa chọn công nghệ và xây dựng phương án hợp tác.
Theo đó, Trung tâm tiếp nhận bài toán thực tế từ doanh nghiệp, địa phương, sau đó kết nối chuyên gia, nhà khoa học và đối tác công nghệ để thiết kế giải pháp. SoiHub đã và đang kết nối, hợp tác, phát triển 50 công nghệ trong nước và quốc tế; tiếp nhận, giải quyết 15 đơn đặt hàng và thiết lập 20 thỏa thuận hợp tác chiến lược.
Ngoài ra, Trung tâm đang thúc đẩy các chương trình về trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế tầm thấp, công nghiệp chế tạo và vật liệu mới để bước làm chủ công nghệ, phát triển năng lực sản xuất và xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao.
Theo các chuyên gia công nghệ, Kết luận số 99-KL/TW của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp đóng góp khoảng 1,5% GDP. Để góp phần thực hiện mục tiêu, TP Hồ Chí Minh cũng cần ưu tiên hạ tầng số quản lý hoạt động bay, bố trí không gian thử nghiệm và đào tạo nhân lực.
Thành phố có thể lựa chọn ứng dụng UAV trong logistics, giám sát hạ tầng, y tế và môi trường; đồng thời kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học để kiểm chứng công nghệ, bảo đảm an toàn bay.
