Với định hướng từ Kết luận số 99-KL/TW ngày 28/9/2026 của Bộ Chính trị về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới, Việt Nam đứng trước cơ hội khai thác không gian phát triển mới, hình thành chuỗi giá trị công nghiệp và tạo thêm động lực tăng trưởng kinh tế.
Cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, kinh tế tầm thấp đang nổi lên như một lĩnh vực có khả năng tạo ra những thay đổi trong phương thức sản xuất, vận chuyển hàng hóa và cung cấp dịch vụ, đồng thời mở rộng không gian phát triển của nền kinh tế.
TTXVN thực hiện loạt bài "Phát triển kinh tế tầm thấp" phản ánh toàn diện về tiềm năng, định hướng chiến lược từ Kết luận số 99-KL/TW của Bộ Chính trị, cũng như thực tiễn ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) trong nông nghiệp, môi trường, giao thông và góc nhìn quốc tế, qua đó gợi mở giải pháp không gian tăng trưởng mới cho Việt Nam.
Bài 1: Mở không gian tăng trưởng mới cho Việt Nam
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2026 - 2030 đặt ra yêu cầu tìm kiếm động lực mới, kinh tế tầm thấp được kỳ vọng đóng góp vào quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng.
Theo ông Nguyễn Văn Thuật, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ), Nghị quyết số 19-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam đã xác định phát triển kinh tế không gian tầm thấp trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, có năng lực cạnh tranh cao.
Tại buổi đối thoại về phát triển kinh tế không gian vũ trụ, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam diễn ra vào tháng 8/2026, ông Nguyễn Văn Thuật cho rằng không gian phát triển của nền kinh tế đang tiếp tục được mở rộng. Từ những hoạt động kinh tế truyền thống, chuyển sang không gian mạng, Việt Nam đang bắt đầu khai thác những không gian mới như không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian vũ trụ.
Theo thông tin tại Diễn đàn quốc tế Kinh tế tầm thấp Việt Nam 2025 do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Bộ Tài chính tổ chức, kinh tế tầm thấp (Low Altitude Economy - LAE) bao gồm các hoạt động kinh tế diễn ra trong không gian dưới độ cao 1.000 m, có thể mở rộng đến dưới 5.000 m tùy nhu cầu thực tế của từng quốc gia.
Lĩnh vực này khai thác không gian gần mặt đất thông qua các phương tiện bay có người lái, không người lái, kết hợp trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ điều khiển, dữ liệu và nền tảng số. Trong đó, thiết bị bay không người lái (UAV) giữ vai trò quan trọng, với khả năng ứng dụng trong logistics, nông nghiệp, giám sát môi trường, giao thông và quản lý đô thị.
Điểm khác biệt của lĩnh vực này là được số hóa ngay từ đầu. Mỗi phương tiện bay có thể trở thành một thiết bị số, mỗi chuyến bay được định danh, kết nối và quản trị dữ liệu theo thời gian thực. Đây là nền tảng để phát triển đồng thời công nghệ, hạ tầng, dịch vụ và hệ sinh thái công nghiệp.
Ở góc độ kinh tế, GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, cho rằng: Cần nhìn nhận kinh tế không gian như một không gian tăng trưởng mới, thay vì một ngành kinh tế độc lập. Những hoạt động kinh tế trên mặt đất có thể được phát triển, mở rộng trong không gian mới, qua đó tạo ra giá trị gia tăng.
Thực tế tại một số thị trường cho thấy dư địa phát triển đáng kể. Theo số liệu được GS.TS. Hoàng Văn Cường dẫn, dịch vụ drone tại châu Âu tạo ra khoảng 14,5 tỷ euro và 145.000 việc làm. Tại Trung Quốc, kinh tế tầm thấp được ước tính đạt khoảng 1,5 nghìn tỷ nhân dân tệ năm 2025 và dự báo tăng lên 2,5 nghìn tỷ nhân dân tệ vào năm 2035.
Đối với Việt Nam, tiềm năng kinh tế tầm thấp được đánh giá có thể đạt 10 tỷ USD. Cơ hội không chỉ nằm ở doanh thu từ khai thác phương tiện bay mà còn ở khả năng nâng cao năng suất, tiết kiệm thời gian, tối ưu chi phí vận hành và tạo ra các ngành dịch vụ, công nghiệp mới.
Một trong những ưu thế nổi bật của kinh tế tầm thấp là khả năng ứng dụng đa lĩnh vực. Trong logistics, UAV có thể hỗ trợ giao nhận hàng hóa; trong nông nghiệp, phục vụ giám sát sản xuất, phun tưới và thu thập dữ liệu; trong quản lý đô thị, hỗ trợ theo dõi hạ tầng, môi trường, giao thông và ứng cứu khẩn cấp.
Theo PGS.TS. Trương Ninh Thuận, Viện trưởng Viện Công nghệ Hàng không - Vũ trụ, Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội), sự phát triển của công nghệ số, AI và UAV thế hệ mới đang thúc đẩy kinh tế tầm thấp với những ứng dụng ngày càng đa dạng, từ nông nghiệp thông minh, giám sát môi trường đến ứng phó thiên tai.
Tuy nhiên, phát triển kinh tế tầm thấp không đơn thuần là sản xuất hoặc sử dụng thiết bị bay. Đây còn là cơ hội hình thành chuỗi giá trị công nghiệp mới, bao gồm nghiên cứu, thiết kế, chế tạo linh kiện, cảm biến, phần mềm điều khiển, quản lý hoạt động bay, bảo trì và cung cấp dữ liệu.
GS.TS. Hoàng Văn Cường cho rằng Việt Nam không nhất thiết tham gia tất cả các phân khúc mà những quốc gia đi trước đang phát triển, thay vào đó cần xác định lợi thế để lựa chọn hướng đi phù hợp.
Trước hết là lợi thế về không gian, đặc biệt không gian biển và nông nghiệp. Đây là những khu vực có nhu cầu lớn về giám sát, quản lý, đồng thời có thể trở thành môi trường thử nghiệm các ứng dụng tầm thấp gắn với hoạt động thực tế.
Lợi thế tiếp theo là nền tảng sản xuất linh kiện điện tử và thiết bị điện, điện tử. Năng lực sản xuất hiện có có thể được kết nối với các ngành công nghiệp phụ trợ, từng bước tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm phục vụ kinh tế tầm thấp.
Triển vọng phát triển kinh tế tầm thấp tại Việt Nam được mở rộng khi ngày 28/9/2026, Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 99-KL/TW về khai thác, quản trị và bảo vệ không gian tầm thấp phục vụ phát triển đất nước trong tình hình mới.
Kết luận xác định không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia, không gian phát triển mới của đất nước và không gian chủ quyền đặc biệt. Định hướng này đặt việc khai thác không gian tầm thấp trong mối quan hệ chặt chẽ giữa phát triển kinh tế, khoa học, công nghệ với bảo đảm quốc phòng, an ninh và chủ quyền dữ liệu.
Đáng chú ý, Kết luận đặt mục tiêu đến năm 2045, kinh tế không gian tầm thấp trở thành ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng, một trong những động lực tăng trưởng mới, có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực và đóng góp khoảng 1,5% GDP quốc gia. Để hiện thực hóa mục tiêu này, yêu cầu trước hết là hoàn thiện thể chế quản lý, xây dựng hạ tầng kỹ thuật và phát triển thị trường ứng dụng.
Theo ông Nguyễn Kim Thuần, Phó giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post, hệ sinh thái kinh tế tầm thấp cần có sự kết nối giữa hành lang pháp lý, khu vực thí điểm, hệ thống điều phối bay, hạ tầng vật lý và mạng lưới dịch vụ. Trong đó, hệ thống quản lý hoạt động bay tầm thấp (UTM) giữ vai trò quan trọng đối với đăng ký phương tiện, cấp phép, giám sát hoạt động và quản lý dữ liệu.
Kết luận số 99-KL/TW yêu cầu xây dựng mô hình quản trị quốc gia thống nhất, hiện đại, dựa trên dữ liệu và nền tảng số; quản lý hoạt động bay theo khu vực, tầng độ cao, loại hình và mức độ rủi ro. Trong năm 2027, phải xây dựng, hoàn thiện các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về hạ tầng, thiết bị và công nghệ quản lý.
Về đầu tư, Nhà nước ưu tiên nguồn lực ngân sách cho hạ tầng thiết yếu, bảo đảm đồng bộ, dùng chung, có khả năng liên thông với các hệ thống quản lý vùng trời và điều hành bay.
Cùng với đó là định hướng xây dựng chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, đất đai, hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất, thử nghiệm và thương mại hóa sản phẩm UAV; thu hút các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới, tăng cường liên kết doanh nghiệp trong nước và chuyển giao công nghệ. Kết luận cũng định hướng phát triển công nghiệp không gian tầm thấp theo hướng lưỡng dụng, làm chủ công nghệ lõi, hình thành các khu phức hợp công nghệ, cụm công nghiệp sản xuất và khu thử nghiệm bay cấp quốc gia.
Để thúc đẩy thị trường, ông Nguyễn Kim Thuần đề xuất sớm hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), quy định rõ phạm vi, địa điểm, thời gian, tiêu chí an toàn và điều kiện tham gia. Điều này phù hợp với định hướng Nhà nước dẫn dắt thị trường ban đầu thông qua đặt hàng, thí điểm và ứng dụng trong khu vực công. Cùng với hoàn thiện chính sách, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các đối tác quốc tế là điều kiện quan trọng để xây dựng hệ sinh thái công nghiệp tầm thấp.
Bài 2: Cơ giới hóa nông nghiệp trên không
