Trước đó, vào chiều 11/10, tại Khu tái định cư Cửa Bạc 2, gia đình ông Đỗ Văn Sản trong lúc đào móng thăm dò nền đất đã phát hiện nhiều hiện vật lon sành xếp chồng dưới lòng đất ở độ sâu khoảng 30 cm. Gia đình đã chủ động tạm dừng thi công, làm vệ sinh sơ bộ và báo cáo ngay cho chính quyền địa phương cùng các cơ quan chức năng.
Tiếp nhận thông tin, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đã chỉ đạo Bảo tàng tỉnh và phòng Di sản văn hóa cử cán bộ chuyên môn xuống hiện trường, lập biên bản tiếp nhận 6 lon sành cùng một số mảnh sành vỡ. Đến ngày 12/10, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình tiếp tục mở rộng khảo sát hiện trạng khu vực xung quanh.
Kết quả khảo sát sơ bộ cho thấy, các lon sành xuất lộ được sắp xếp có chủ đích theo hướng Đông - Tây thành 2 hàng, chia làm 3 lớp chồng so le lên nhau trong khoảng diện tích dài 2,2 m, rộng từ 0,45 - 0,5 m. Hiện vật gồm hai loại hình chính là lon thành đứng và lon vai khum, chế tác từ chất liệu sành mịn nung ở nhiệt độ cao. Các lon sành có đường kính miệng từ 14 - 20 cm, đường kính đáy từ 19 - 21 cm, cao từ 7 - 11 cm; trên thân một số hiện vật có trang trí hoa văn khắc vạch và văn chải. Bên trong các lon sành chỉ có đất, ngoài ra không phát hiện thêm hiện vật hay dấu vết kiến trúc nào khác.
Hiện vật gồm hai loại hình chính là lon thành đứng và lon vai khum.
Bước đầu, các chuyên gia nhận định đây là những đồ gia dụng được sử dụng trong đời sống sinh hoạt của người dân thời Trần, có thể được chôn giấu, cất giữ. Do bên dưới hiện vật là lớp sinh thổ và không phát hiện thêm các di tích phụ cận, khu vực này chưa đủ điều kiện để đề xuất tiến hành khai quật khảo cổ khẩn cấp. Đáng chú ý, vị trí xuất lộ cổ vật nằm khá gần các di tích lịch sử lớn thời Trần như chùa A Nậu (cách khoảng 2 km) và đền Đức Thánh Cả (cách khoảng 1 km).
Bà Vũ Thanh Lịch, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình cho biết, để bảo đảm tiến độ xây dựng công trình dân sinh và quản lý tốt di sản, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình đã kiến nghị UBND tỉnh chấp thuận cho phép người dân tiếp tục thi công nhà ở tại Khu tái định cư Cửa Bạc 2. Đồng thời, Sở giao Bảo tàng tỉnh bám sát tình hình xây dựng, sẵn sàng phương án phối hợp xử lý theo Luật Di sản văn hóa nếu tiếp tục phát hiện thêm cổ vật; đề xuất hình thức khen thưởng phù hợp đối với gia đình ông Đỗ Văn Sản vì có ý thức bảo vệ và kịp thời giao nộp cổ vật cho nhà nước.
