Hội thảo nhằm tập hợp các kết quả nghiên cứu, bổ sung tư liệu và làm sáng tỏ những giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục của vùng đất Yên Hòa; qua đó nhận diện rõ hơn những đóng góp của các danh nhân, dòng họ và cộng đồng cư dân địa phương đối với truyền thống văn hiến Thăng Long - Hà Nội.
Ban Tổ chức đã nhận được 26 bài tham luận của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, đại diện các cơ quan nghiên cứu, cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý di tích và các dòng họ trên địa bàn phường Yên Hòa. Các tham luận tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: truyền thống hiếu học và các danh nhân khoa bảng Yên Hòa; hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể trên địa bàn phường; phát huy giá trị truyền thống văn hóa, giáo dục Yên Hòa trong đời sống đương đại.
Trình bày báo cáo đề dẫn, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám, TS. Lê Xuân Kiêu nhấn mạnh, Thăng Long - Hà Nội là trung tâm giáo dục lớn, nơi hội tụ và đào tạo nhiều thế hệ nhân tài cho đất nước.
Bên cạnh vai trò của Quốc Tử Giám và hệ thống giáo dục của nhà nước phong kiến, các làng quê ven đô là những không gian văn hóa quan trọng, nơi truyền thống hiếu học được vun đắp, các thế hệ trí thức được nuôi dưỡng và trao truyền các giá trị đạo đức, tri thức, tinh thần phụng sự cộng đồng qua nhiều thế hệ. Sự gắn kết giữa giáo dục quốc gia với truyền thống học tập của mỗi gia đình, dòng họ và làng xã đã tạo nên nền tảng xã hội bền vững cho sự phát triển của văn hiến Thăng Long.
TS. Lê Xuân Kiêu cho biết, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025 theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phường Yên Hòa mới hội tụ các làng cổ: Hạ Yên Quyết (Kẻ Cót), Trung Kính Thượng, Trung Kính Hạ (Kẻ Giàn) và Hòa Mục (Kẻ Đáy). Đây là vùng đất lưu giữ hệ thống di sản văn hóa phong phú với 05 di tích cấp quốc gia, 08 di tích cấp thành phố, cùng kho tàng tư liệu Hán Nôm đồ sộ.
Khẳng định chiều sâu văn hiến của vùng đất, TS. Lê Xuân Kiêu nêu rõ: “Nhìn rộng hơn, truyền thống khoa bảng Yên Hòa không đơn thuần được đo đếm bằng số lượng người đỗ đạt. Giá trị sâu xa của truyền thống ấy còn nằm ở môi trường văn hóa đã tạo điều kiện cho việc học được coi trọng, tri thức được đề cao, người tài được khuyến khích và những chuẩn mực đạo đức, trách nhiệm với cộng đồng được duy trì qua nhiều thế hệ. Đây chính là những giá trị cần được tiếp tục nghiên cứu, nhận diện và phát huy trong đời sống hôm nay”.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận ba nội dung trọng tâm: làm rõ cuộc đời, sự nghiệp, đóng góp của các danh nhân cùng vai trò của gia đình, dòng họ và cộng đồng trong việc hình thành truyền thống hiếu học, khoa bảng địa phương; nhận diện giá trị lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật, tín ngưỡng của hệ thống di tích, tư liệu Hán Nôm và sinh hoạt văn hóa truyền thống, từ đó đề xuất định hướng bảo tồn, phát huy giá trị di sản; đồng thời đề xuất các giải pháp phát huy giá trị di sản và truyền thống khoa bảng trong giáo dục cộng đồng, bồi dưỡng tinh thần hiếu học và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với quê hương, đất nước.
Trải qua các triều đại lịch sử, vùng đất Yên Hòa đã khẳng định vị thế là một trong những cái nôi khoa bảng rực rỡ bậc nhất chốn kinh kỳ Thăng Long - Hà Nội, tiêu biểu với làng cổ Hạ Yên Quyết (làng Cót) đứng đầu trong “tứ danh hương” (Mỗ - La - Canh - Cót) danh tiếng của đất Từ Liêm xưa. Từ cụ Hoàng Quán Chi đỗ Thái học sinh thời Trần - bậc khai khoa của cả vùng Từ Liêm, đến Hoàng giáp Nguyễn Như Uyên từng giữ trọng trách Tế tửu Quốc Tử Giám dưới triều Lê Thánh Tông, cùng các dòng họ khoa bảng lẫy lừng như họ Hoàng, họ Nguyễn nối đời đỗ đạt, phụng sự đất nước. Truyền thống hiếu học và khoa bảng vẻ vang ấy không chỉ là niềm tự hào sâu sắc của người dân địa phương, mà còn là mạch nguồn di sản vô giá, tiếp tục bồi đắp nguồn lực trí tuệ, hun đúc tinh thần học tập suốt đời và khát vọng cống hiến cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Hội thảo là hoạt động thiết thực hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám, góp phần lan tỏa truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài và phát huy giá trị di sản của tiền nhân trong đời sống đương đại.
