Phản biện xã hội hoàn thiện chính sách về tín ngưỡng, tôn giáo

Phát huy giá trị văn hóa, đạo đức, nguồn lực của các tôn giáo

Phát biểu tại hội nghị, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương Triệu Tài Vinh khẳng định: Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo được tổ chức nhằm phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam trong tham gia xây dựng pháp luật; tập hợp ý kiến rộng rãi của các chuyên gia, nhà khoa học, chức sắc đại diện các tổ chức tôn giáo, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức thành viên, các cơ quan, ban ngành có liên quan, đại diện các địa phương nhằm góp phần hoàn thiện dự thảo Nghị định trước khi trình Chính phủ xem xét, ban hành.

Với tinh thần trách nhiệm, dân chủ và xây dựng, các đại biểu đã tập trung thảo luận, đánh giá dự thảo Nghị định trên các phương diện: tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của hệ thống pháp luật; mức độ cụ thể hóa và tổ chức thực hiện Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026; mức độ bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; tính hợp lý, minh bạch và khả thi của các quy định; tác động đối với hoạt động của tổ chức, cá nhân tôn giáo, cộng đồng dân cư; việc phát huy nguồn lực tôn giáo và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đồng thời, làm rõ những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện để Nghị định không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, còn tạo hành lang pháp lý thuận lợi để các tổ chức, cá nhân thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, phát huy những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực của các tôn giáo tham gia xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.

Các đại biểu nhận định: Dự thảo Nghị định đã bám sát những quy định trong Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2026, kế thừa những nội dung còn phù hợp của Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016 và Nghị định số 95/2023/NĐ-CP, ngày 29/12/2023 Quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Tín ngưỡng, tôn giáo và Nghị định số 124/2025/NĐ-CP, ngày 11/6/2025 Quy định về phân quyền, phân cấp; phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 02 cấp trong lĩnh vực công tác dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo.

Quan tâm đến Điều 32 về trình tự, thủ tục cấp đăng ký pháp nhân phi thương mại cho tổ chức tôn giáo trực thuộc, ông Lê Bá Trình, Phó Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn Tôn giáo, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng cần có quy định cấm các tổ chức, cá nhân sử dụng tên của tổ chức tôn giáo trực thuộc hoặc tổ chức tôn giáo (là pháp nhân phi thương mại) hoặc cơ sở tôn giáo để hoạt động kinh doanh, thương mại, dịch vụ. Vì đã có trường hợp xảy ra: Lợi dụng danh nghĩa nhà chùa kêu gọi đóng góp từ thiện hoặc lợi dụng hình ảnh người tu hành để đi bán nhang, trầm... Nếu không có quy định này thì phải có điều khoản chi tiết thực hiện khoản "5. Lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo để trục lợi" của Điều 7 Luật Tín ngưỡng, tôn giáo.

Đối với quy định tại Điều 48 về trình độ đào tạo, hình thức đào tạo, phương thức đào tạo của cơ sở đào tạo tôn giáo, ông Lê Bá Trình đề nghị cần bổ sung một khoản quy định giá trị pháp lý trong phạm vi nội bộ của tổ chức tôn giáo đối với bằng cấp, chứng chỉ đào tạo của cơ sở đào tạo tôn giáo.

Cụ thể: "5. Trình độ đào tạo, cấp độ văn bằng và chứng chỉ tốt nghiệp ở cơ sở đào tạo của tôn giáo nào thì có giá trị về kết quả giáo dục, đào tạo của tôn giáo đó" để bảo đảm bản chất nhà nước thế tục trên lĩnh vực giáo dục, đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân hiện nay.

Mặt khác, trên thực tế các cơ sở đào tạo của các tổ chức tôn giáo hiện nay chưa đủ điều kiện, tiêu chuẩn của một cơ sở giáo dục, đào tạo quốc dân theo quy định của pháp luật (Luật Giáo dục, Luật Giáo dục Đại học…) nên giá trị pháp lý về văn bằng, chứng chỉ của các cơ sở đào tạo này không thể tương đương với văn bằng, chứng chỉ của các cơ sở đào tạo trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Mặt khác, cần có điều khoản quy định việc các cơ sở đào tạo của tôn giáo liên kết với cơ sở đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân trong hoạt động giáo dục, đào tạo; giá trị văn bằng, chứng chỉ tốt nghiệp theo hình thức liên kết này như thế nào?... để giải quyết thực tế là hiện nay có cơ sở đào tạo của tôn giáo có nhu cầu liên kết đào tạo với các cơ sở giáo dục, đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân.

Khuyến khích các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo "tốt đời đẹp đạo"

Nêu ý kiến phản biện chính sách, Tiến sỹ Ngô Sách Thực, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam nêu rõ: Bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo là vấn đề xuyên suốt, đã được Hiến pháp và pháp luật quy định. Tuy nhiên, nhận thức về quyền tự do tín ngưỡng tôn giáo giữa chính sách, luật pháp và thực tiễn thực hiện vẫn còn khoảng cách.

Quản lý nhà nước phải hướng tới là kiến tạo, bảo đảm quyền, tạo thuận lợi, phòng ngừa vi phạm, tạo hệ sinh thái quản trị quốc gia. Trong bối cảnh Luật quy định có tính nguyên tắc thì Nghị định có vị trí rất quan trọng.

Có thể khái quát ý nghĩa của Nghị định bằng các từ khóa: "Bảo đảm quyền – Minh bạch – Phân quyền – Cải cách – Đồng hành". Đặc biệt, trong quá trình xây dựng nghị định và thực thi chính sách, pháp luật, nên lấy "bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo" làm trục xuyên suốt, gắn liền với đó là quản lý nhà nước, an ninh, trật tự và phòng ngừa vi phạm.

Nhà nước thừa nhận các hoạt động tín ngưỡng tôn giáo không trái với thuần phong, mỹ tục, giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống dân tộc, văn minh nhân loại, không vi phạm vào điều cấm. Khuyến khích các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo "tốt đời đẹp đạo", lòng yêu thương con người, vị tha, nềm tin vào cuộc sống, vào tương lai tốt đẹp của dân tộc.

Đối với thủ tục hành chính, cần đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện, tránh tình trạng: Một việc – nhiều giấy tờ – nhiều cơ quan – nhiều lần xin ý kiến. Phải hướng tới nguyên tắc "một lần khai báo, dùng nhiều lần; rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm", vì vậy, đề nghị quy định: "Cơ quan có thẩm quyền chỉ được yêu cầu bổ sung hồ sơ một lần; việc yêu cầu bổ sung phải bằng văn bản và nêu cụ thể căn cứ pháp lý, nội dung cần bổ sung"; đồng thời có phụ lục phân định thẩm quyền theo từng thủ tục.

Liên quan đến việc phân định thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương, dự thảo cần làm rõ: Việc gì thuộc Chính phủ/Bộ chuyên ngành; việc gì thuộc UBND cấp tỉnh; việc gì thuộc cấp cơ sở. Khi tổ chức tôn giáo hoạt động trên địa bàn nhiều tỉnh thì cơ quan nào chủ trì; Khi sáp nhập, chia tách địa giới hành chính thì thẩm quyền giải quyết thay đổi thế nào...

Đề nghị quy định: "Cơ quan có thẩm quyền chỉ được yêu cầu bổ sung hồ sơ một lần; việc yêu cầu bổ sung phải bằng văn bản và nêu cụ thể căn cứ pháp lý, nội dung cần bổ sung"; đồng thời có phụ lục phân định thẩm quyền theo từng thủ tục. Đặc biệt trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương đang được đổi mới, Nghị định phải tránh quy định chồng chéo hoặc tạo thêm tầng nấc trung gian... Tiến sỹ Ngô Sách Thực nêu ý kiến.

Cũng tại hội nghị, các ý kiến cũng tập trung phản biện chính sách về các vấn đề trực tiếp liên quan đến quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân tôn giáo; vai trò của MTTQ Việt Nam các cấp; hoạt động tín ngưỡng tại cộng đồng; hoạt động xã hội, từ thiện, nhân đạo; quan hệ quốc tế về tôn giáo; hoạt động trên không gian mạng; phân cấp, phân quyền trong chính quyền địa phương 2 cấp...