Diện tích rừng Amazon bị chặt phá tại Brazil giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 1988, tạo dấu ấn cho Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva trước cuộc bầu cử vòng hai ngày 25/10, nhưng tương lai của khu rừng nhiệt đới lớn nhất thế giới vẫn chưa chắc chắn.
Theo dữ liệu vệ tinh mới do chính phủ Brazil công bố, diện tích rừng Amazon bị phá trong năm qua giảm 41,8%, xuống còn 3.335 km². Đây là mức thấp nhất kể từ khi hệ thống theo dõi Prodes bắt đầu thống kê năm 1988.
Kết quả này thấp hơn kỷ lục trước đó 1.236 km², tương đương diện tích thành phố Rio de Janeiro. So với năm 2022, thời điểm ngay trước khi chính quyền ông Lula bắt đầu nhiệm kỳ, tỷ lệ phá rừng đã giảm 71,2%.
Theo Viện Nghiên cứu Vũ trụ Quốc gia Brazil, thành quả này chủ yếu đến từ việc tăng cường thực thi pháp luật và đầu tư cho các cơ quan bảo vệ môi trường.
Bang Pará chiếm 33,9% tổng diện tích rừng Amazon bị phá trong năm 2026, tiếp theo là Mato Grosso với 25,5% và Amazonas với 15,7%. Dù vậy, diện tích phá rừng tại các bang này đều giảm hơn 45% so với năm trước. Roraima là địa phương hiếm hoi ghi nhận tình hình xấu đi, với mức tăng 0,4%. Đây cũng là địa bàn có đông người ủng hộ phe Bolsonaro.
Hệ sinh thái Cerrado lân cận, chủ yếu là thảo nguyên nhiệt đới, cũng ghi nhận diện tích phá rừng giảm xuống 5.516 km², thấp nhất trong một năm kể từ 2001. Trong bốn năm qua, mức phá rừng tại đây giảm 48,4%, trong bối cảnh khu vực từ lâu chịu sức ép từ hoạt động trồng đậu tương và chăn nuôi bò.
Những kết quả trên tương phản rõ rệt với nhiệm kỳ 2019-2023 của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, khi diện tích phá rừng Amazon tăng 59,5%. Chính quyền của ông từng cắt giảm nguồn lực cho các cơ quan bảo vệ rừng, giảm thực thi hình phạt đối với tội phạm môi trường và bị chỉ trích vì khuyến khích các hoạt động khai thác trái phép.
Trong khi đó, chính quyền ông Lula tăng cường giám sát, xử lý vi phạm và đầu tư cho công tác bảo tồn. Tuy nhiên, thành quả này đang đứng trước bước ngoặt khi ông Lula phải cạnh tranh với Flávio Bolsonaro, con trai cựu tổng thống, trong cuộc bầu cử vòng hai ngày 25/10.
Dù có thành tích đáng kể trong việc hạn chế phá rừng, giảm nghèo và cải thiện an ninh lương thực, ông Lula vẫn tụt lại phía sau trong vòng bỏ phiếu đầu tiên.
Flávio Bolsonaro tiếp tục theo đuổi nhiều quan điểm của cha mình, tìm kiếm sự ủng hộ từ các chủ đất và nhóm lợi ích khai thác tài nguyên tại Amazon. Cương lĩnh tranh cử của ông cũng bị chỉ trích vì thiếu chú trọng đến khủng hoảng khí hậu. Ông từng tuyên bố sẽ tìm cách trả tự do cho cha, người đã bị kết án vì âm mưu đảo chính, đồng thời để ông đảm nhận bất kỳ vị trí nào trong chính phủ mà ông mong muốn.
Theo The Guardian, cựu Bộ trưởng Môi trường Brazil Marina Silva cảnh báo Flávio Bolsonaro có thể tìm cách hoàn tất dự án mà bà gọi là “kế hoạch sai trái” của cha mình nhằm phá hủy Amazon.
Sự phân hóa chính trị thể hiện rõ trên bản đồ bầu cử tại Amazon. Flávio Bolsonaro nhận được nhiều phiếu hơn ở những khu vực có rừng suy thoái, mỏ khai thác, trang trại chăn nuôi và vùng độc canh đậu tương. Trong khi đó, ông Lula được ủng hộ nhiều hơn tại các thành phố lớn và những nơi rừng còn tương đối nguyên vẹn.
Sự đối lập phản ánh xung đột giữa lợi ích kinh tế từ khai thác tài nguyên và yêu cầu bảo tồn hệ sinh thái. Amazon đóng vai trò quan trọng đối với đa dạng sinh học và điều hòa khí hậu toàn cầu, khiến tương lai khu rừng trở thành vấn đề vượt ra ngoài phạm vi chính trị Brazil.
Việc phá rừng giảm xuống mức thấp kỷ lục cho thấy các biện pháp quản lý và thực thi pháp luật có thể mang lại hiệu quả rõ rệt. Tuy nhiên, thành quả này chưa được bảo đảm nếu chính sách môi trường thay đổi sau bầu cử.
Cuộc bỏ phiếu ngày 25/10 vì thế không chỉ quyết định người lãnh đạo Brazil, mà còn có thể định hình tương lai của những nỗ lực bảo vệ một trong những hệ sinh thái quan trọng nhất hành tinh.
