Mạng lưới thuế quan phức tạp mà ông Trump dày công thiết lập trong suốt hai năm qua đang đối mặt với thách thức lớn nhất. Theo truyền thông Mỹ, đảng Dân chủ chuẩn bị sử dụng sức mạnh lập pháp mới để tấn công một trong những chính sách chủ chốt của Tổng thống Trump.
Đảng Dân chủ không hề giấu giếm kế hoạch dồn dập tiến hành các cuộc điều tra nhắm vào ông Trump cùng các cộng sự ngay khi Quốc hội khóa mới tuyên thệ nhậm chức. Họ cũng đang chuẩn bị một loạt các biện pháp lập pháp cấp tốc trong 100 giờ đầu tiên, với mục tiêu đảo ngược phần lớn chương trình nghị sự mà Tổng thống Trump đã đề ra.
Cả hai hướng tấn công này đều nhắm vào việc ông Trump sử dụng thuế quan ở quy mô chưa từng có. Phát biểu trên đài MSNBC ngày 5/11, ông Abdul El-Sayed vừa đắc cử vào Thượng viện cho rằng việc chấm dứt chính sách thuế quan của Tổng thống Trump, đặc biệt là cuộc chiến thương mại mà ông phát động nhắm vào Canada, là điều mà đảng Dân chủ “chắc chắn phải thực hiện ngay lập tức”.
Hạ nghị sĩ Hakeem Jeffries - lãnh đạo phe Dân chủ thiểu số tại Hạ viện đồng thời là ứng viên tiềm năng cho vị trí Chủ tịch Hạ viện trong nhiệm kỳ Quốc hội tới, tuyên bố rõ rằng việc chấm dứt các biện pháp áp thuế của Tổng thống Trump là ưu tiên hàng đầu.
Trong một cuộc họp báo cuối tháng 8, ông Jeffries lưu ý: “Chúng ta cần khôi phục quyền hạn của Quốc hội đối với vấn đề thuế quan, bởi chính sách thuế của ông Trump đang đẩy chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ lên cao”. Nếu được chọn làm Chủ tịch Hạ viện, ông Jeffries sẽ thúc đẩy việc đưa các dự luật ra Hạ viện nhằm tái khẳng định thẩm quyền của Quốc hội đối với vấn đề thương mại.
Đảng Dân chủ cũng đang đặt nền móng cho điều tra về các mức thuế quan của ông Trump. Ngày 28/10, Hạ nghị sĩ Jamie Raskin - thành viên cấp cao của Đảng Dân chủ trong Ủy ban Tư pháp Hạ viện, đã yêu cầu ông Trump cung cấp hồ sơ liên quan đến việc miễn trừ thuế quan. Ông Raskin cáo buộc Tổng thống Trump đã sử dụng quyền miễn trừ để tạo “thỏa thuận ưu ái”.
Các kế hoạch này nhiều khả năng sẽ làm gia tăng áp lực xét trên cả phương diện pháp lý lẫn chính trị lên các mức thuế quan do ông Trump áp đặt. Chính quyền Tổng thống Trump hiện đang vướng vào nhiều vụ kiện thách thức các khía cạnh khác nhau trong chính sách thuế quan. Vụ kiện gần đây nhất đệ trình vào ngày 20/10, nhắm vào việc ông Trump sử dụng đạo luật từ thời kỳ Đại suy thoái để áp thuế 50% đối với một loạt hàng hóa từ Canada.
Theo Hiến pháp Mỹ, Quốc hội chứ không phải Tổng thống mới là cơ quan có thẩm quyền áp đặt thuế. Trong nhiều thập niên qua, nhánh lập pháp đã chuyển giao một phần thẩm quyền đó cho nhánh hành pháp. Tuy nhiên, ông Trump lại khẳng định mình có quyền áp thuế gần như không bị kiểm soát.
Thượng nghị sĩ Ron Wyden, người dự kiến sẽ đứng đầu Ủy ban Tài chính Thượng viện khi Đảng Dân chủ nắm quyền kiểm soát, chia sẻ: “Tôi sẽ tiếp tục nỗ lực để đảm bảo Quốc hội có tiếng nói quyết định cuối cùng đối với vấn đề thuế quan, nhằm ngăn chặn các đời tổng thống tương lai tái áp đặt những loại thuế thương mại gây hậu quả tai hại về kinh tế như thời ông Trump.”
Tờ The Wall Street Journal ngày 5/11 dẫn lời ông Wyden nhấn mạnh rằng đảng Dân chủ đang nhắm cuộc chiến thương mại với Canada là “mục tiêu đầu tiên” trong nỗ lực chống lại chương trình nghị sự về thuế quan của ông Trump.
Mặc dù giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử ngày 3/11, đảng Dân chủ vẫn không có đủ 60 ghế tại Thượng viện. Bởi vậy, phe Cộng hòa vẫn nắm trong tay công cụ quan trọng để ngăn cản các dự luật được thông qua, ngay cả khi lực lượng của họ đã suy giảm.
Ông Trump cũng được dự báo sẽ sử dụng quyền phủ quyết của tổng thống làm công cụ chủ chốt tại Quốc hội khóa tới, tạo ra trở ngại lớn đối với các ưu tiên lập pháp của đảng Dân chủ.
Để bác bỏ quyền phủ quyết của tổng thống, một dự luật cần nhận được sự ủng hộ của tối thiểu 2/3 số nghị sĩ tại cả Hạ viện và Thượng viện. Điều này có nghĩa là, ngay cả khi đạt được những bước tiến lịch sử trong bầu cử, đảng Dân chủ vẫn cần sự ủng hộ đáng kể từ các nghị sĩ Cộng hòa để thông qua luật.
Tổng thống Trump đã tìm cách định hình lại chính sách thương mại, đối ngoại và kinh tế của Mỹ dựa áp mức thuế cao đối với hàng hóa nhập khẩu. Ông mô tả thuế quan là chính sách mang lại lợi ích cho tất cả các bên, đồng thời ca ngợi đây vừa là công cụ đàm phán đầy sức mạnh, vừa là nguồn thu ngân sách đáng kể.
Sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11, ông Trump dường như đã phát đi tín hiệu rằng thuế quan là vấn đề không thể thương lượng. “Hiện chúng ta đang có 3.000 nhà máy được xây dựng, nếu tôi dỡ bỏ các mức thuế quan thì toàn bộ các công trình này sẽ lập tức dừng thi công”, ông Trump phát biểu ngày 4/11.
Kể từ khi nhậm chức vào tháng 1/2025, ông Trump đã tăng thuế đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới, dẫn đến nhiều cuộc chiến thương mại kéo dài, đáng chú ý nhất là với Canada và Trung Quốc. Ông khẳng định rằng người dân Mỹ không phải gánh chịu chi phí từ các loại thuế này, mặc dù theo định nghĩa, thuế quan chính là các loại thuế đánh vào hàng hóa nước ngoài do chính các doanh nghiệp nhập khẩu chi trả. Tổ chức phi lợi nhuận Tax Foundation ước tính rằng các mức thuế quan của ông Trump đã làm tăng gánh nặng thuế đối với một hộ gia đình trung bình tại Mỹ thêm 820 USD trong năm 2026.
Tổng thống Trump cũng liên tục phóng đại số thu ngân sách mà chính phủ có được từ các loại thuế quan do ông áp đặt. Trước ngày bầu cử giữa nhiệm kỳ, Tổng thống Trump tuyên bố rằng nhờ có thuế quan, ông có thể cấp cho mỗi người trưởng thành tại Mỹ một khoản “cổ tức” trị giá 5.000 USD nếu Đảng Cộng hòa giành quyền kiểm soát lưỡng viện Quốc hội - kế hoạch tiêu tốn khoảng 1,2 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, theo mô hình ngân sách Penn Wharton, các khoản thuế này chỉ mang lại tổng cộng khoảng 300 tỷ USD trong giai đoạn từ tháng 1/2025 đến tháng 7/2026.
