Nobel 2026: Đột phá y sinh, chỉnh sửa gene và vật liệu phân tử

Những nghiên cứu đột phá về các phân tử điều chỉnh giấc ngủ, kiểm soát cảm giác thèm ăn, công nghệ chỉnh sửa gene và vật liệu phủ bề mặt ở cấp độ phân tử đang được giới chuyên gia đánh giá là những lĩnh vực sáng giá nhất trong cuộc đua giành giải Nobel Hóa học 2026. Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển dự kiến sẽ công bố chủ nhân của giải thưởng danh giá này vào lúc 16h45 ngày 7/10 (giờ Việt Nam).

Nổi bật trong số những ứng cử viên năm nay là nghiên cứu về hormone glucagon-like peptide-1 (GLP-1). Tổ chức phân tích dữ liệu Clarivate từng dự đoán hướng nghiên cứu này có thể được vinh danh tại Nobel Y Sinh 2026, song giải thưởng ở lĩnh vực này sau đó được trao cho các nhà khoa học trong lĩnh vực thần kinh học. Tuy nhiên, ông David Pendlebury - Trưởng bộ phận phân tích của Clarivate - nhận định nghiên cứu về GLP-1 hoàn toàn có thể được trao giải Nobel Hóa học.

GLP-1 đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa lượng đường trong máu và kiểm soát cảm giác no, đồng thời là cơ sở của một số loại thuốc giảm cân như Wegovy và Mounjaro. Ba nhà khoa học thường được nhắc đến trong hướng nghiên cứu này là nhà nội tiết học người Canada Daniel Drucker, bác sĩ Đan Mạch Jens Juul Holst và nhà hóa học người Mỹ Svetlana Mojsov.

Công nghệ chỉnh sửa gene cũng là một trong những lĩnh vực thu hút sự chú ý đặc biệt. Nhà hóa sinh người Mỹ David Liu được giới chuyên gia đánh giá rất cao nhờ phát triển các “công nghệ chỉnh sửa gene chính xác, cho phép can thiệp trực tiếp vào ADN trong các hệ thống sống”. Bản thân ông Liu từng nhấn mạnh khả năng thay đổi một trình tự ADN theo ý muốn là một năng lực khoa học có ý nghĩa đặc biệt lớn.

Ông Lars Broström, biên tập viên khoa học của Đài Phát thanh Thụy Điển Sveriges Radio, cũng đánh giá ông Liu là một trong những ứng viên sáng giá. Theo ông, một số nhà khoa học khác trong lĩnh vực ADN cũng có thể được xướng tên, trong đó có hai nhà hóa học người Anh Shankar Balasubramanian và David Klenerman, với những đóng góp quan trọng cho công nghệ giải trình tự ADN thế hệ mới.

Nghiên cứu về cơ chế điều hòa giấc ngủ cũng nằm trong danh sách được giới chuyên gia lưu tâm. Ông Broström đánh giá cao các công trình về orexin, chất dẫn truyền thần kinh có vai trò duy trì trạng thái tỉnh táo. Hai nhà khoa học Emmanuel Mignot (người Mỹ gốc Pháp) và Masashi Yanagisawa (người Mỹ gốc Nhật Bản) thường được nhắc đến nhờ những đóng góp trong lĩnh vực này. Nhà khoa học người Mỹ gốc Tây Ban Nha Luis de Lecea cũng có thể cùng chia sẻ giải thưởng nếu hướng nghiên cứu trên được lựa chọn.

Bên cạnh các hướng nghiên cứu liên quan y sinh và di truyền, hóa học vật liệu cũng xuất hiện nhiều ứng viên đáng chú ý. Tổ chức Clarivate đặc biệt nhấn mạnh sự phát triển của “các lớp đơn phân tử tự lắp ghép” (self-assembled monolayers - SAMs), công nghệ tạo ra các lớp phủ ở quy mô phân tử, cho phép các nhà khoa học và kỹ sư điều chỉnh những đặc tính của bề mặt vật liệu. Các nhà hóa học Mỹ David Allara, Ralph Nuzzo cùng nhà khoa học Israel Jacob Sagiv thường được nhắc đến trong hướng nghiên cứu này.

Clarivate cũng đề cập các nhà khoa học Mỹ Harry Gray và Jay Winkler với những đóng góp trong việc làm sáng tỏ quá trình electron di chuyển trong protein.

Theo ông Pendlebury, lĩnh vực pin Mặt Trời cũng đã “chờ đợi quá lâu” để được vinh danh tại Nobel. Nhà hóa học người Đức gốc Thụy Sĩ Michael Grätzel được xem là một trong những ứng viên hàng đầu trong lĩnh vực này.

Một số tên tuổi khác cũng thường xuyên xuất hiện trong các dự đoán Nobel Hóa học, như nhà khoa học người Pháp Jean-Marie Tarascon với những đóng góp trong công nghệ pin; nhà hóa sinh người Mỹ gốc Đài Loan (Trung Quốc) Chi-Huey Wong với các nghiên cứu tiên phong về tổng hợp carbohydrate phức tạp và glycoprotein; và kỹ sư hóa học Mỹ Robert Langer với những công trình về hệ thống phân phối thuốc và kỹ thuật mô.

Giải Nobel Hóa học 2026 là giải thưởng nối tiếp Nobel Vật lý, được trao ngày 6/10 cho nhà vật lý người Bỉ Francis Halzen nhờ những đóng góp mang tính quyết định đối với Đài quan sát Neutrino IceCube tại Nam Cực và việc phát hiện các neutrino năng lượng cao có nguồn gốc từ vũ trụ.

Theo lịch trình, giải Nobel Văn học sẽ được công bố ngày 8/10, tiếp đến là Nobel Hòa bình ngày 9/10 và Nobel Kinh tế ngày 12/10, khép lại mùa Nobel 2026.

Mỗi giải Nobel gồm bằng chứng nhận, huy chương vàng và khoản tiền thưởng trị giá 12 triệu kronor (khoảng 1,2 triệu USD), được chia đều nếu có nhiều người cùng được trao giải trong một lĩnh vực.

Trước đó, năm 2025, Nobel Hóa học được trao cho ba nhà khoa học Susumu Kitagawa, Richard Robson và Omar Yaghi nhờ những đóng góp trong việc phát triển phương pháp thiết kế cấu trúc phân tử.

Thanh Phương/TTXVN

Dành cho bạn

EU phê duyệt khoản hỗ trợ gần 8 tỷ euro cho Ukraine

EU phê duyệt khoản hỗ trợ gần 8 tỷ euro cho Ukraine

Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, ngày 16/11, Hội đồng Liên minh châu Âu (EU) thông qua quyết định phê duyệt khoản hỗ trợ tài chính gần 8 tỷ euro (tương đương 8,8 tỷ USD) cho Ukraine, đánh dấu đợt thanh toán đơn lẻ lớn nhất từ trước đến nay trong khuôn khổ chương trình hỗ trợ Ukraine (Ukraine Facility) của khối.

UNICEF và EU hỗ trợ hơn 6.800 trẻ em Panama bị ảnh hưởng bởi động đất

UNICEF và EU hỗ trợ hơn 6.800 trẻ em Panama bị ảnh hưởng bởi động đất

Ngày 16/11, Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) và Liên minh châu Âu (EU) cho biết đang phối hợp triển khai các chương trình hỗ trợ giáo dục và tâm lý cho hơn 6.800 trẻ em bị ảnh hưởng bởi trận động đất xảy ra tại Panama ngày 9/10, nhằm giúp các em ổn định tinh thần và sớm trở lại sinh hoạt, học tập bình thường.

COP31: Cảnh báo AI có thể làm gia tăng áp lực lên khí hậu

COP31: Cảnh báo AI có thể làm gia tăng áp lực lên khí hậu

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một công cụ hai mặt trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu: vừa mở ra khả năng cải thiện dự báo thời tiết, giảm phát thải và tối ưu hóa năng lượng, vừa làm gia tăng sức ép lên môi trường do nhu cầu về điện, nước và hạ tầng tính toán khổng lồ.

ASEAN thông qua sáng kiến nâng cao kỹ năng đọc và toán học cho trẻ em

ASEAN thông qua sáng kiến nâng cao kỹ năng đọc và toán học cho trẻ em

Theo phóng viên TTXVN đưa tin từ Manila (Philippines), ASEAN đã chính thức thông qua Tuyên bố về Học tập nền tảng (ADFL) do Philippines đề xuất, nhằm nâng cao kỹ năng đọc, toán học và năng lực cảm xúc - xã hội của trẻ em, đồng thời thu hẹp khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa các quốc gia trong khu vực.

Nữ vệ sĩ Trung Quốc mở cửa xe limousine đón Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum khi bà đến tham dự Hội nghị cấp cao APEC lần thứ 33 tại Thâm Quyến vào ngày 16/11/2026. Ảnh: CCTV

Nữ vệ sĩ Trung Quốc lại "gây sốt" tại APEC

Nữ vệ sĩ Trung Quốc Xu Jin lại làm "dậy sóng" mạng xã hội khi xuất hiện bên cạnh Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum tại Thâm Quyến, nơi đăng cai Hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC).