Người khai sinh nhà giàn
Khi nói về việc thành lập nhà giàn DK1, Đại tá Trương Công Thế, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Vùng 2 Hải quân khẳng định: “Nhà giàn DK1 được khai sinh là do Tư lệnh Giáp Văn Cương. Với tầm nhìn chiến lược của vị Tư lệnh, ông đã có cái nhìn rất sắc sảo về vùng biển thềm lục địa trong tương lai gần, và kế sách phòng thủ biển để phát triển kinh tế lâu dài. Có thể nói quyết sách mà ông đề nghị với Bộ Chính trị xúc tiến xây dựng các nhà giàn trên vùng biển thềm lục địa là một sáng tạo”.
 Chân dung Tư lệnh Hải quân, Đô đốc Giáp Văn Cương. |
Việc xây dựng các nhà giàn DK1 chốt giữ trên các bãi san hô ngầm ở thềm lục địa phía Nam, khu đặc quyền kinh tế, thuộc Đặc khu Vũng Tàu Côn Đảo bắt đầu từ tầm nhìn chiến lược của Tư lệnh Hải quân, mà người khởi nguồn là Tư lệnh - Đô đốc Giáp Văn Cương. Ông nhận thấy, các giàn khoan dầu khí hoạt động, nhất thiết phải có lực lượng bảo vệ vòng ngoài, lực lượng này phải sử dụng bộ đội Hải quân, đủ sức mạnh, am hiểu về biển đảo. Việc triển khai lực lượng ra trấn giữ theo “vòng cung” từ hướng biển trên phần thềm lục địa của Tổ quốc, là đỉnh cao “chiến lược phòng thủ biển”, vừa bảo vệ an toàn cho các giàn khoan dầu khí hoạt động, khai thác và phát triển kinh tế biển trong tương lai, vừa có tầm chiến lược lâu dài, bảo vệ đất nước từ hướng biển.
Ngay từ năm 1985, Đô đốc đã dự báo "Trong tương lai gần, vùng biển khu vực Trường Sa không được bình yên và sẽ là chiến trường chính của Hải quân Việt Nam", vì thế việc xây dựng các nhà giàn trên các bãi san hô ngầm là một tất yếu. Lý do thứ hai Đô đốc cho xây dựng nhà giàn là xuất phát từ thực tiễn tổng kết lịch sử trong chiến tranh vệ quốc của Việt Nam.
 Đô đốc Giáp Văn Cương (thứ 2 bên trái) chào cờ và thăm chiến sĩ nhà giàn Ba Kè A năm 1989, hơn một năm sau, nhà giàn này bị đánh sập. |
Đối phương đến xâm lược Việt Nam có 10/14 cuộc chúng tấn công nước ta từ đường biển. Vì vậy bảo vệ Tổ quốc từ hướng biển là chiến lược “bất di bất dịch”. Có bảo vệ Tổ quốc vững chãi từ hướng biển, mới bảo đảm cho nền hòa bình vững chắc, để phát triển đất nước. Với kế hoạch bảo vệ chủ quyền Việt Nam ở Trường Sa và thềm lục địa trong 2 năm 1986 – 1987, Đô đốc Giáp Văn Cương đã chỉ đạo phải triển khai nhanh chóng, dốc toàn lực, đặc biệt là công binh ra Trường Sa để tăng cường, củng cố tất cả đảo nổi, đảo chìm. Trong đó bố trí một lực lượng ra khảo sát, chốt giữ trên các bãi đá ngầm, vùng biển thềm lục địa phía Nam Việt Nam, thuộc Đặc khu Vũng Tàu Côn Đảo.
Quyết định táo bạo
Nhận thấy tầm quan trọng bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới từ hướng biển, Đô đốc Giáp Văn Cương đã đề xuất với Bộ Quốc phòng và Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) khẩn trương khảo sát, xây dựng các nhà nổi kiểu boong tong trên các bãi san hô ngầm, dạng vành đai vòng ngoài từ Bãi cạn Ba Kè (giáp quần đảo Trường Sa) đến Bãi cạn Cà Mau (biển Cà Mau tỉnh Minh Hải, nay là tỉnh Cà Mau - vùng tiếp giáp với biển Malaixia và Philíppin). Sau khi có quyết định của Chính phủ, Bộ Quốc phòng đã giao nhiệm vụ cho Bộ Tư lệnh Hải quân và Bộ Tư lệnh Công binh thăm dò, khảo sát và tiến hành xây dựng các nhà giàn trên các bãi san hô ngầm. Ngày 6/11/1988, biên đội tàu HQ-713 và HQ-668 do Trung tá Phạm Xuân Hoa, Lữ đoàn trưởng Lữ đoàn 171 Hải quân chỉ huy cùng đoàn khảo sát đã vượt sóng ra thềm lục địa. Sau gần 7 tháng khảo sát, ngày 10/6/1989 nhà giàn đầu tiên mang phiên hiệu Phúc Tần trụ giữa Biển Đông với tư cách là “cột mốc chủ quyền quốc gia đặc biệt trên biển”. Lực lượng ra chốt giữ, canh gác là cán bộ chiến sĩ tiểu đoàn DK1, thuộc Lữ đoàn 171 Hải quân, nay thuộc Bộ Tư lệnh Vùng 2 Hải quân.
Nói về việc xây dựng nhà giàn DK1, Đại tá Phạm Xuân Điệp, Tư lệnh Vùng 2 Hải quân cho rằng: “Nhà giàn DK1 được triển khai xây dựng rất đúng thời điểm, đây là tầm nhìn thông minh sáng suốt và tài ba của Tư lệnh Giáp Văn Cương. Nếu ngày ấy, Tư lệnh Giáp Văn Cương không quyết định kịp thời cho xây dựng các nhà giàn trên các bãi đá ngầm thuộc thềm lục địa Việt Nam, thì bây giờ trên các bãi ngầm ấy, chắc chắn sẽ không được trọn vẹn như bây giờ và rất phức tạp”. Còn cán bộ chiến sĩ nhà giàn DK1 chúng tôi nhớ mãi 22 năm về trước, hình ảnh vị Tướng già 68 tuổi chào cờ cùng anh em và mặc quần đùi đu dây lên nhà giàn năm 1989 để kiểm tra độ an toàn cho chiến sĩ nhà giàn Phúc Tần 3 - nhà giàn đầu tiên trở thành cột mốc đặc biệt trên Biển Đông Việt Nam.
Ít người biết về vị Tư lệnh thao lược lúc chào cờ và thăm chiến sĩ nhà giàn Phúc Tần 3 ngày ấy, ông chỉ còn 1/3 dạ dày sau ca mổ năm 1980 và đang mang trong mình một căn bệnh hiểm nghèo khác. Năm 1990 ông mất vì bệnh hiểm nghèo trong một mùa đông giá lạnh tại Bệnh viện Quân y 108 Hà nội.
Mai Thắng
Kỳ 3: “Khảo sát đại dương”
