Theo truyền thông Mỹ ngày 13/9, các chuyên gia cho rằng thông điệp chủ đạo phát đi từ Saudi Arabia là nước này không muốn vướng vào cuộc chiến toàn diện, song hành động ngày càng mạnh bạo của Houthi vẫn có thể kéo Saudi Arabia vào cuộc xung đột lớn hơn.
Các chuyên gia cho rằng các dấu hiệu đều cho thấy Saudi Arabia sẽ đáp trả trên quy mô lớn và khả năng này đang tăng lên từng ngày. Theo họ, ở thời điểm này, Saudi Arabia không còn lựa chọn nào khác.
Trong tuần vừa qua, lực lượng nổi dậy Yemen đã chiếm đảo Perim có vị trí chiến lược ở cửa ngõ Biển Đỏ cùng thị trấn cảng Mocha trong nỗ lực giành quyền kiểm soát eo biển Bab al-Mandeb.
Không lâu sau đó, đường ống dẫn dầu chủ chốt của Saudi Arabia đã phải đóng cửa sau khi bị UAV từ Iraq tấn công. Chưa bên nào nhận trách nhiệm về vụ việc, nhưng Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc Iran đứng sau.
Saudi Arabia đã tăng cường sử dụng đường ống Đông - Tây sau khi cuộc chiến với Iran khiến eo biển Hormuz bị đóng cửa.
Bối cảnh hiện nay dường như làm gia tăng những lo ngại mà một quan chức cấp cao Saudi Arabia từng nói, rằng nước này đang chuẩn bị đối phó với các cuộc tấn công phối hợp trên nhiều hướng do các lực lượng tay súng Iraq phối hợp với Houthi tiến hành.
Trên lý thuyết, đây có vẻ là cuộc đối đầu không cân sức: một bên là Saudi Arabia giàu có, lực lượng quân đội hiện đại, được trang bị tốt; bên kia là lực lượng nổi dậy ở Yemen nghèo khó. Tuy nhiên, Houthi đã chứng tỏ là lực lượng đặc biệt khó đánh bật.
Thường bị phương Tây và một số quốc gia vùng Vịnh đánh giá thấp, nhưng Houthi đã dành nhiều năm phát triển năng lực quân sự và chiến thuật chiến đấu. Nhóm này được lòng một bộ phận người dân Trung Đông sau khi tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Israel sau cuộc chiến ở Gaza.
Các yêu cầu của Houthi vẫn không thay đổi: lực lượng này muốn Saudi Arabia chấm dứt cô lập những khu vực rộng lớn ở miền Bắc Yemen do Houthi kiểm soát. Dù liên minh với Iran, nhưng Houthi cũng có chương trình nghị sự riêng.
Ông Nasr al-Din Amer, lãnh đạo hãng thông tấn nhà nước Saba do Houthi điều hành, tuyên bố ngày 11/9 rằng Houthi sẽ tiếp tục gây sức ép với Saudi Arabia cho đến khi nước này chấm dứt bao vây suốt 12 năm, qua đó cho thấy rõ ý định tiếp tục leo thang.
Yemen rơi vào tình trạng hỗn loạn năm 2014, khi Houthi chiếm thủ đô Sanaa và buộc chính phủ được quốc tế công nhận phải lưu vong. Năm sau đó, Saudi Arabia dẫn đầu chiến dịch quân sự nhằm đánh bật Houthi và tiếp tục hỗ trợ chính phủ Yemen, đồng thời duy trì lệnh phong tỏa nghiêm ngặt đối với các khu vực do Houthi kiểm soát. Trong khi đó, Iran cung cấp vũ khí và huấn luyện cho Houthi, đồng thời có một mức độ ảnh hưởng nhất định đối với các quyết định của lực lượng này.
Bất chấp những tổn thất về lãnh thổ, Saudi Arabia đến nay vẫn chưa đáp trả bằng toàn bộ sức mạnh, làm dấy lên câu hỏi về các bước đi tiếp theo của nước này.
Những hành động của Saudi Arabia trong những ngày tới có thể khiến cuộc chiến toàn diện tái diễn, đồng thời gây ra những hệ quả lớn đối với cuộc xung đột Mỹ - Iran.
Dốc toàn lực đối phó
Saudi Arabia đang phải đối mặt với một lực lượng được Iran hậu thuẫn và quyết tâm mở rộng quyền kiểm soát lãnh thổ tại Yemen. Khi nói đến các lựa chọn, Saudi Arabia thực sự không có nhiều.
Bà Cinzia Bianco, nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, bình luận: “Saudi Arabia thực sự có rất ít lựa chọn trong cuộc xung đột với Houthi”.
Bà cho rằng một lựa chọn là leo thang, nhưng điều đó sẽ khiến vương quốc này phải trả giá rất đắt. Nếu Saudi Arabia thực sự dốc toàn lực, cuộc xung đột có thể kéo dài vô thời hạn tương tự cuộc nội chiến đẫm máu tại Yemen.
Cuộc xung đột kéo dài nhiều năm này đã biến Yemen thành cuộc khủng hoảng nhân đạo tồi tệ nhất thế giới, khi có khoảng 22 triệu người, tương đương gần một nửa dân số, cần hỗ trợ nhân đạo.
Cuộc chiến toàn diện giữa Saudi Arabia và Houthi cũng nhiều khả năng sẽ kéo Iran vào cuộc, trong bối cảnh Iran đang xung đột với Mỹ từ tháng 2.
Bà Bianco nhận định: “Khi đó, sẽ rất khó để giới hạn xung đột chỉ ở Yemen thay vì coi đây là một chương trong cuộc chiến rộng hơn giữa Mỹ và Iran, trong đó Saudi Arabia sẽ tham gia với tư cách một bên tham chiến đứng về phía Mỹ”.
Trong khi đó, Mỹ khó có khả năng can thiệp quân sự chống Houthi, đặc biệt trong bối cảnh cuộc khủng hoảng đang diễn ra tại Hormuz, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới và tranh luận trong nước về việc sử dụng nguồn lực của Mỹ tại Trung Đông.
Bà Bianco cho rằng Tổng thống Trump khó có khả năng tăng cường cam kết tại khu vực vào thời điểm chính trị hiện nay.
Ở hậu trường, Mỹ đang phản đối sức ép từ Saudi Arabia nhằm lôi kéo Mỹ tham gia vào cuộc giao tranh tái diễn ở Yemen.
Ngày 12/9, ông Trump cho biết Houthi đã liên lạc với chính quyền Mỹ và cho biết lực lượng này không muốn Mỹ trực tiếp can dự vào cuộc xung đột. Ông Trump nói: “Họ thực sự muốn chúng ta không can dự và đang để hầu hết các tàu đi qua. Chỉ có một quốc gia mà họ không hài lòng lắm và chúng ta sẽ giải quyết ổn thỏa vấn đề đó”.
Theo một nguồn tin, Thái tử Saudi Arabia đã hai lần điện đàm với ông Trump ngày 10/9, đề nghị ông tấn công Houthi khi lực lượng này tiến về phía Biển Đỏ, nhưng ông Trump từ chối.
Tuy nhiên, Mỹ đã cử khoảng 100 cố vấn quân sự tới Saudi Arabia để cung cấp thông tin tình báo phục vụ chiến dịch quân sự của nước này chống Houthi.
Giải pháp chính trị
Một hướng đi khác là tìm kiếm giải pháp chính trị để thoát khỏi cuộc xung đột, nhưng có thể giờ đã quá muộn cho lựa chọn này.
Theo bà Bianco, trong vài tháng qua, Saudi Arabia đã kiên nhẫn mang tính chiến lược, khi liên tục cảnh báo và lên án cả Houthi lẫn Iran nhưng không đạt kết quả.
Sau vụ tấn công nhằm vào đường ống Đông - Tây, Bộ Ngoại giao Saudi Arabia cho biết nước này đã lựa chọn không đáp trả vào thời điểm này và ủng hộ các nỗ lực của chính phủ Iraq, quốc gia nơi vụ tấn công được phát động, nhưng bảo lưu quyền thực hiện mọi biện pháp cần thiết để bảo vệ chủ quyền.
Bà Bianco cho rằng Saudi Arabia đã cạn giải pháp chính trị. Ngay cả khi Saudi Arabia đạt được thỏa thuận với Houthi, điều đó cũng sẽ phải trả giá đắt.
Thỏa thuận như vậy nhiều khả năng sẽ đồng nghĩa với việc Saudi Arabia hoàn toàn chấp nhận các yêu cầu của Houthi.
Chưa rõ khi nào Saudi Arabia sẽ tiến hành bước đáp trả tiếp theo, nhưng dự báo những hệ lụy sẽ vượt ra ngoài Yemen hoặc biên giới Saudi Arabia.
Ông Salman Al-Ansari, một nhà phân tích địa chính trị Saudi Arabia, bình luận: “Được liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu hậu thuẫn, chiến dịch quân sự của chính phủ Yemen chống Houthi đã được triển khai và tôi cho rằng chiến dịch này sẽ được tăng cường đáng kể trong những ngày tới, thậm chí trong vài giờ tới. Chúng ta cũng có thể chứng kiến những bất ngờ lớn trên nhiều mặt trận”.
Tuy nhiên, ông Al-Ansari cho rằng Saudi Arabia sẽ không phát động cuộc chiến toàn diện nếu không có sự ủng hộ quốc tế chắc chắn, lâu dài và rõ ràng.
Một số chuyên gia khác cho rằng nếu Houthi tiếp tục leo thang, Saudi Arabia sẽ buộc phải tiến hành chiến tranh, dù có hay không có sự ủng hộ quốc tế.
