Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ ngày 3/11 khép lại với thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa. Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện, đánh dấu sự đảo chiều đáng kể trong cán cân quyền lực tại Washington. Chiến thắng của phe Dân chủ vượt xa dự báo trước bầu cử, khi ứng viên của đảng này giành thắng lợi ngay tại nhiều bang vốn được xem là thành trì của đảng Cộng hòa.
Kết quả cho thấy cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ không đơn thuần là phép thử đối với các nghị sĩ, mà còn phản ánh đánh giá của người dân về hai năm đầu nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump. Từ diễn biến này, có thể rút ra một số bài học đáng chú ý đối với chính trường Mỹ.
Kinh tế vẫn là yếu tố quyết định lá phiếu
Bài học đầu tiên và rõ ràng nhất là những vấn đề kinh tế có tác động trực tiếp đến đời sống người dân vẫn giữ vai trò quan trọng trong quyết định bầu cử.
Trong chiến dịch tranh cử năm 2024, ông Trump từng cam kết kiểm soát lạm phát, giảm chi phí sinh hoạt và cải thiện điều kiện kinh tế cho người Mỹ. Tuy nhiên, sau gần hai năm cầm quyền, nhiều cử tri vẫn chưa cảm nhận được sự cải thiện như kỳ vọng.
Theo khảo sát cử tri sau bầu cử do SSRS thực hiện cho một nhóm cơ quan truyền thông Mỹ, gần 9/10 người được hỏi cho biết chi phí sinh hoạt là yếu tố quan trọng hoặc có ảnh hưởng lớn đến quyết định bỏ phiếu. Gần 2/3 cử tri quy trách nhiệm cho ông Trump đối với tình trạng giá cả cao, trong khi khoảng 3/4 bày tỏ tức giận hoặc không hài lòng với hướng đi của đất nước.
Đáng chú ý, những nỗ lực của đảng Cộng hòa nhằm chuyển trọng tâm tranh luận sang các vấn đề ý thức hệ, trong đó có việc cảnh báo về xu hướng cực đoan của phe Dân chủ, không đủ sức thuyết phục cử tri. Thay vào đó, giá thực phẩm, xăng dầu và các khoản chi tiêu thiết yếu tiếp tục chi phối sự quan tâm của công chúng.
Điều này cho thấy thông điệp chính trị dù mạnh mẽ đến đâu cũng khó bù đắp cho những bất mãn kinh tế nếu người dân không nhìn thấy kết quả cụ thể trong cuộc sống.
Chính sách đối ngoại có thể tạo ra cái giá chính trị trong nước
Một bài học khác là các quyết định đối ngoại không còn là vấn đề tách biệt với đời sống chính trị nội bộ Mỹ.
Cuộc chiến với Iran trở thành một trong những yếu tố gây sức ép đối với chính quyền Trump trước thềm bầu cử. Bên cạnh những lo ngại về an ninh và nguy cơ bất ổn khu vực, xung đột còn làm gia tăng áp lực lên giá năng lượng và chi phí sinh hoạt của người dân Mỹ.
Các mức thuế đối với hàng hóa nước ngoài và cuộc chiến với Iran đã làm trầm trọng thêm những khó khăn kinh tế của nhiều hộ gia đình. Trong bối cảnh cử tri vốn đã bất mãn với giá cả, những tác động này khiến chính quyền khó thuyết phục người dân rằng các chính sách của mình đang mang lại lợi ích.
Cuộc bầu cử vì vậy gửi đi thông điệp rằng cử tri không chỉ đánh giá chính quyền thông qua những mục tiêu chiến lược được công bố, mà còn căn cứ vào hệ quả thực tế của các quyết định đó. Một chính sách đối ngoại có thể được xây dựng trên những tính toán an ninh, nhưng nếu kéo theo chi phí kinh tế lớn trong nước, nó vẫn có nguy cơ trở thành gánh nặng chính trị.
Bài học về tính bền vững của liên minh cử tri
Thất bại của đảng Cộng hòa cũng cho thấy liên minh cử tri từng giúp ông Trump giành chiến thắng năm 2024 không còn duy trì được sự gắn kết như trước.
Theo các cuộc thăm dò sau bầu cử, đảng Cộng hòa ghi nhận sự suy giảm ủng hộ đáng kể trong nhóm cử tri trẻ, người Mỹ gốc Latinh và nam giới da màu. Đặc biệt, tỷ lệ ủng hộ đảng Cộng hòa trong nhóm cử tri gốc Latinh giảm xuống khoảng 1/3, so với 46% trong cuộc bầu cử năm 2024.
Tại Texas, nơi cộng đồng người gốc Latinh chiếm tỷ trọng lớn trong dân số, đảng Dân chủ giành chiến thắng ở cả cuộc đua thống đốc và Thượng viện. Những kết quả này cho thấy lợi thế mà ông Trump từng xây dựng trong một bộ phận cử tri thiểu số không phải sự ủng hộ cố định.
Đối với đảng Cộng hòa, đây là cảnh báo về giới hạn của chiến lược dựa quá nhiều vào một nhóm cử tri trung thành. Trong một xã hội có cơ cấu dân số và nhu cầu ngày càng đa dạng, việc duy trì liên minh bầu cử đòi hỏi khả năng thích ứng với những ưu tiên khác nhau của từng nhóm.
Không có sự ủng hộ vô điều kiện
Cuộc bầu cử cũng cho thấy vai trò cá nhân của ông Trump có thể trở thành con dao hai lưỡi đối với đảng Cộng hòa.
Trong chiến dịch tranh cử, Tổng thống Mỹ nhiều lần kêu gọi cử tri xem cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ như một cuộc bỏ phiếu dành cho chính ông. Tuy nhiên, chiến lược này lại khiến thất bại của các ứng viên Cộng hòa gắn trực tiếp với uy tín của Nhà Trắng.
Một số ứng viên được ông Trump hậu thuẫn đã thất bại, trong đó có các ứng viên Thượng viện tại Texas, Nam Carolina và Bắc Carolina.
Bài học ở đây là sự ủng hộ dành cho một nhà lãnh đạo không nhất thiết chuyển hóa thành chiến thắng cho toàn bộ đảng phái. Việc gắn các ứng viên quá chặt với hình ảnh tổng thống có thể giúp huy động lực lượng trung thành, nhưng đồng thời khiến họ phải gánh chịu cả những bất mãn đối với chính quyền liên bang.
Trách nhiệm và thách thức sau chiến thắng
Cuối cùng, kết quả bầu cử đặt ra một thách thức không nhỏ đối với chính đảng Dân chủ.
Việc giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội giúp đảng này có thêm công cụ giám sát chính quyền Trump, thúc đẩy các cuộc điều tra và ngăn chặn một số sáng kiến lập pháp của Nhà Trắng. Tuy nhiên, chiến thắng cũng đồng nghĩa với việc cử tri sẽ đặt kỳ vọng lớn hơn vào khả năng giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội của phe Dân chủ.
Truyền thông Mỹ lưu ý rằng đảng này sẽ phải chứng minh mình không chỉ có khả năng phản đối ông Trump mà còn có thể đưa ra những giải pháp thực chất. Trong khi đó, Tổng thống vẫn nắm quyền phủ quyết, khiến việc thông qua các đạo luật lớn có thể gặp nhiều trở ngại.
Bên cạnh sự thay đổi quyền lực, cuộc bầu cử năm nay còn ghi dấu bước tiến về tính đại diện trong hệ thống chính trị Mỹ. Cử tri đã bầu ra nữ thống đốc da màu đầu tiên, nữ thống đốc người Mỹ bản địa đầu tiên và thượng nghị sĩ Hồi giáo đầu tiên trong lịch sử nước này. Đây là dấu hiệu cho thấy thành phần tham gia và đại diện trong đời sống chính trị Mỹ đang ngày càng đa dạng.
Nhìn chung, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 cho thấy quyền lực chính trị không chỉ được quyết định bởi mức độ trung thành của cử tri hay sức ảnh hưởng của một nhà lãnh đạo, mà còn phụ thuộc vào khả năng đáp ứng những nhu cầu thiết thực của xã hội.
Đối với ông Trump, thất bại này là lời cảnh báo về giới hạn của quyền lực tổng thống khi phải đối mặt với sự bất mãn của công chúng. Với đảng Dân chủ, chiến thắng mở ra cơ hội lấy lại ảnh hưởng nhưng cũng đặt ra yêu cầu chứng minh năng lực điều hành. Trong bối cảnh cuộc bầu cử tổng thống năm 2028 đang dần trở thành tâm điểm của chính trường Mỹ, những bài học từ cuộc bầu cử lần này có thể định hình chiến lược của cả hai đảng trong thời gian tới.
